Het Boek der Wijsheid (Wijsheid van Salomo): Bijbelboek, oorsprong & betekenis
Ontdek Het Boek der Wijsheid (Wijsheid van Salomo): oorsprong, historische context, betekenis binnen Bijbel en Septuagint — diepgaande uitleg en interpretatie.
Het Boek der Wijsheid (ook Wijsheid van Salomo of gewoon Wijsheid genoemd) is een van de boeken van het Oude Testament. Het is gegroepeerd onder de Septuagint, of de zeven wijsheidsboeken van de Bijbel.
Een priester genaamd St. Melito, die leefde in de tweede eeuw na Christus, zei dat het boek door Joden en Christenen als canoniek werd beschouwd, en dat Naḥmanides in staat was het boek in het Hebreeuws te vertalen toen hij de Pentateuch schreef.
Oorsprong en datering
De meeste geleerden situeren Wijsheid van Salomo in de Hellenistische periode, waarschijnlijk in de late 1e eeuw v.Chr. of de 1e eeuw n.Chr. Het boek is vermoedelijk geschreven in het Grieks, en de stijl en woordkeuze wijzen op een Joodse auteur die leefde in een Grieks-sprekende omgeving — vaak wordt Alexandrië (Egypte) genoemd als de meest waarschijnlijke plaats van ontstaan. Het boek is pseudepigrafisch: het draagt de naam van koning Salomo, maar de inhoud en taal tonen aan dat het niet daadwerkelijk door Salomo geschreven is.
Taal, stijl en invloed
Taal en stijl: de tekst is in hoogdravend klassiek Grieks geschreven met religieuze retoriek, poëtische passages en filosofische termen. Men herkent invloeden uit Hellenistische filosofieën (bijv. platonische ideeën over wijsheid en onsterfelijkheid) gecombineerd met traditionele Joodse theologie. Sommige passages tonen Semitische achtergronden of Hebreeuwse idiomen, wat ertoe heeft geleid dat sommige onderzoekers een oudere Semitische bron of traditie vermoeden, maar er bestaat geen algemeen aanvaard volledig Hebreeuws origineel.
Inhoud en opbouw
Het boek telt 19 hoofdstukken en is grofweg in drie gedeelten te verdelen:
- Hoofdstukken 1–5: morele oproepen, contrast tussen de rechtvaardigen en de goddelozen, en uiteenzettingen over het uiteindelijke lot (beloning of straf).
- Hoofdstukken 6–9: lofzang op Wijsheid (Personificatie van Sophia), uitnodiging om wijsheid te zoeken, en een gebed (waarschijnlijk door de auteur) om goddelijke leiding en inzicht.
- Hoofdstukken 10–19: historische overzichten waarin Goddelijke wijsheid werkzaam wordt gezien in de geschiedenis van Israël (bijvoorbeeld bij de schepping, de uittocht uit Egypte en de plagen), kritiek op afgoderij, en uiteindelijke veroordeling van de goddelozen.
Thema's
- Wijsheid als goddelijke kracht: Wijsheid wordt gepersonifieerd en voorgesteld als een pre-existent, actieve macht van God die leiding geeft in de schepping en geschiedenis.
- Rechtvaardigheid en vergelding: nadruk op het uiteindelijke succes van de rechtvaardigen en de val van de goddelozen.
- Kritiek op afgoderij: scherpe veroordelingen van heidense beelden en praktijken.
- Onsterfelijkheid van de ziel: sommige passages benadrukken een voortbestaan na de dood, wat belangrijk is geweest voor latere theologische discussies.
Canoniciteit en gebruik in tradities
Oudtestamentische positie: Wijsheid van Salomo maakt geen deel uit van de Hebreeuwse Bijbel (Tanakh), maar het is opgenomen in de Griekse Septuagint. Daarom wordt het in de Katholieke Kerk en de Oosters-Orthodoxe kerken als deuterocanoniek of canoniek beschouwd. De Protestantse traditie rekent het meestal tot de Apocriefen en beschouwt het niet als bijbelse canon, al wordt de tekst soms als nuttig gelezen.
Historische attestaties: vroege kerkvaders en concilies hebben het boek geciteerd of als gezaghebbend gebruikt. De Kerkraad van Rome (382) en later het Concilie van Trente (1546) bevestigden de canoniciteit voor de Rooms-Katholieke Kerk. St. Melito van Sardis (2e eeuw) en andere vroege bronnen tonen dat het boek alvast in sommige vroegchristelijke kringen gezag genoot. Middeleeuwse joodse geleerden, waaronder vermeldingen bij Naḥmanides, tonen dat er ook binnen Joodse kringen aandacht voor de tekst bestond, hoewel het niet als deel van de Hebreeuwse canon werd opgenomen.
Betekenis en nalatenschap
Wijsheid van Salomo heeft een belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van Joods-christelijke wijsheidscultuur en in de theologische discussies over wijsheid, schepping, rechtvaardigheid en het eeuwige leven. In de christelijke traditie is de boekvoorstelling van Wijsheid soms in verband gebracht met het christologische beeld van de Logos (het Woord), vooral in patristische commentaren. Tekstgedeelten uit Wijsheid van Salomo zijn gebruikt in liturgie en kerkvaderscitaties en hebben invloed gehad op latere religieuze reflecties.
Waar te lezen en verder onderzoek
Wijsheid van Salomo is in moderne bijbeluitgaven te vinden bij de deuterocanonieke/apocriefe boeken. Voor verder historisch en tekstkritisch onderzoek zijn Engelstalige en Nederlandstalige commentaren beschikbaar die ingaan op taal, datering en invloed. Let erop dat men binnen wetenschappelijke studie verschil maakt tussen literaire afkomst, religieuze acceptatie in verschillende tradities en theologische interpretaties.
Wie schreef het boek en wanneer
Het boek was aanvankelijk geschreven in de Griekse taal, maar had de stijl van Hebreeuwse poëzie. Niemand weet echt wie het boek geschreven heeft, maar sommige archeologen denken dat het waarschijnlijk Salomo was die het geschreven had. Dit is gebaseerd op een deel van de stijl en de taal van het boek. Bijvoorbeeld: "Gij hebt mij verkozen tot koning over uw volk en tot rechter over uw zonen en dochters: Gij hebt mij bevolen een tempel te bouwen op uw heilige berg..." De stijl lijkt hier veel op een ander boek van de Septuagint, genaamd de Prediker, "Ik, Koheleth, was koning in Jeruzalem over Israël," dat ook Salomo's naam weglaat, maar impliceert door de stijl. Sommige christenen uit die tijd wisten dat koning Salomo niet de auteur van het boek was, zoals blijkt uit het Muratorische fragment dat het boek was "geschreven door de vrienden van Salomo ter ere van hem". Daarom geloven andere mensen niet dat Koning Salomo de ware auteur was. Een Katholieke Encyclopedie had ook gezegd: "Tegenwoordig wordt vrijelijk toegegeven dat Salomo niet de schrijver is van het Boek der Wijsheid, dat aan hem is toegeschreven omdat de schrijver ervan, door een literaire fictie, spreekt alsof hij de Zoon van David was." Hoewel het boek de Wijsheid van Salomo werd genoemd, is het waarschijnlijk lang na zijn dood voltooid.
Het boek heeft de meest klassieke Griekse taal van alle boeken in de Septuagint. Het heeft ook veel van de Hebreeuwse stijl die bestond toen het boek werd geschreven. De schrijver moet ook diep betrokken zijn geweest bij de filosofische, religieuze en ethische geschriften in het hellenistische Alexandrië.
Vragen en antwoorden
V: Wat is het Boek der Wijsheid?
A: Het Boek Wijsheid is een van de boeken van het Oude Testament, ook bekend als Wijsheid van Salomo of gewoon Wijsheid.
V: Hoe is het Boek der Wijsheid gecategoriseerd?
A: Het Boek Wijsheid is gegroepeerd onder de Septuagint, of de zeven wijsheidsboeken van de Bijbel.
V: Is het Boek der Wijsheid opgenomen in de Katholieke en Orthodoxe Bijbelse canon?
A: Ja, het maakt deel uit van de katholieke en orthodoxe bijbelse canon.
V: Wat was het standpunt van het Concilie van Carthago over het Boek der Wijsheid?
A: Het Concilie van Carthago stelde het Boek der Wijsheid voor als deel van de Bijbelse canon.
V: Wie bevestigde tijdens het Concilie van Trente het Boek der Wijsheid als deel van de Bijbelse canon?
A: Katholieke leiders bevestigden het Boek der Wijsheid als deel van de Bijbelse canon op het Concilie van Trente.
V: Wanneer werd het Boek der Wijsheid geschreven en door wie?
A: Het Boek der Wijsheid is geschreven door een Jood in het Oude Egypte in de 1e eeuw voor Christus.
V: Wat zijn enkele van de thema's die in het Boek der Wijsheid besproken worden?
A: Wijsheid is een van de hoofdthema's die in het Boek der Wijsheid besproken worden, samen met andere thema's.
Zoek in de encyclopedie