Wat is een encyclopedie? Definitie, geschiedenis en voorbeelden
Wat is een encyclopedie? Definitie, geschiedenis, beroemde voorbeelden (Britannica, Wikipedia) en de transitie van gedrukt naar online — helder, compact overzicht.
Een encyclopedie (soms ook een encyclopedisch woordenboek genoemd) is een georganiseerde verzameling van kennis en informatie, meestal in de vorm van artikelen over personen, begrippen, gebeurtenissen en verschijnselen. Een encyclopedie heeft als doel snel en overzichtelijk basiskennis te geven over veel verschillende onderwerpen en verwijst vaak door naar meer gedetailleerde bronnen.
Vormen en indeling
Encyclopedieën bestaan in verschillende vormen en voor diverse doelgroepen. Veel voorkomende typen zijn:
- Algemene encyclopedieën: behandelen een breed scala aan onderwerpen, bedoeld voor een breed publiek.
- Gespecialiseerde encyclopedieën: beperken zich tot één vakgebied, zoals geneeskunde, techniek of kunst.
- Onderwijs- en jeugdencyclopedieën: speciaal geschreven voor kinderen of studenten, met vereenvoudigde uitleg en illustraties.
- Digitale en multimedia-encyclopedieën: bevatten naast tekst ook afbeeldingen, video's, kaarten en interactieve elementen.
Kenmerken van encyclopedieën zijn meestal alfabetische ordening of thematische indeling, korte tot middellange artikelen, kruisverwijzingen, literatuuropgaven en illustraties of kaarten ter verduidelijking.
Geschiedenis in vogelvlucht
Mensen probeerden al eeuwenlang kennis samen te brengen in naslagwerken. Een beroemd vroeg voorbeeld is de natuurgeschiedenis van Plinius de Oudere, waarin grote delen van de toen bekende wereld en natuurkunde werden beschreven. De term 'encyclopedie' ontstond pas later; in de 16e eeuw kreeg het woord de betekenis van een streven naar volledige kennis.
In de vroegmoderne tijd kregen encyclopedieën een nieuwe impuls. De Franse Encyclopedie onder redactie van Denis Diderot en anderen was belangrijk omdat zij veel artikelschrijvers uit verschillende disciplines bijeenbracht en kennis systematisch toegankelijk maakte voor een groot publiek.
Na de uitvinding van de drukpers groeiden encyclopedieën uit tot meerbindige boeken die onderwerpen (onderwerpen) uitvoerig behandelden. Ook woordenboeken die uitgebreide omschrijvingen en achtergrondinformatie gaven, werden vaak als encyclopedieën gezien. Als een woordenboek van de wetenschap essays of meerdere paragrafen over begrippen bevatte, kon het als een encyclopedie gelden. Veel werken werden alfabetisch gerangschikt (alfabetische volgorde in) om opzoeken te vergemakkelijken.
De moderne encyclopedie: van gedrukt boek naar internet
Tot het einde van de 20e eeuw werden encyclopedieën voornamelijk gedrukt. Tegen het einde van die eeuw verscheen kennis ook op nieuwe dragers zoals de cd-rom en op het internet. In de 21e eeuw zijn veel encyclopedieën vooral online beschikbaar.
Een bekend voorbeeld van een moderne, online encyclopedie is de Engelse Wikipedia, die door een groot gemeenschap van gebruikers wordt onderhouden en miljoenen artikelen bevat. De Encyclopædia Britannica is een van de bekendste traditionele encyclopedieën en blijft een van de grootste werken die ook gedrukt wordt (ook al heeft zij een uitgebreide onlineversie). Beide typen — de deskundig geredigeerde en de door gebruikers samengestelde — bieden waardevolle informatie, maar met verschillende sterkten en zwakten.
Hoe encyclopedieën gemaakt en beheerd worden
Historisch werden encyclopedieën uitgegeven door gespecialiseerde uitgevers die redacties samenstelden en experts inhuren om artikelen te schrijven en te controleren. Zo werden bedrijven zoals Britannica opgericht om becommentarieerde en gecontroleerde encyclopedieën te produceren voor particulieren en bibliotheken. Redacteuren selecteerden onderwerpen, controleerden feiten en zorgden voor consistentie en kwaliteit.
Met de komst van internet ontstonden nieuwe modellen. Sommige online-encyclopedieën laten betalende gebruikers bijdragen of artikelen indienen; andere, zoals Wikipedia, accepteren bijdragen van niet-betalende gebruikers en vrijwilligers. Deze op samenwerking gebaseerde modellen maken snelle updates mogelijk, maar vragen ook om mechanismen voor moderatie en kwaliteitscontrole.
Betrouwbaarheid en gebruik
Bij het gebruik van encyclopedieën is het belangrijk te letten op:
- Redactioneel model: Is het artikel geschreven en gecontroleerd door deskundigen of door vrijwillige bijdragers?
- Bronvermelding: Worden feiten ondersteund door verwijzingen naar primaire of betrouwbare secundaire bronnen?
- Actualiteit: Hoe snel worden artikelen bijgewerkt bij nieuwe ontwikkelingen?
Deskundig geredigeerde encyclopedieën hebben vaak een hogere betrouwbaarheid qua feitelijke correctheid, maar kunnen trager zijn met updates. Samenwerkingsprojecten bieden snelheid en breedte, maar gebruikers moeten kritisch blijven en controleren of informatie goed onderbouwd is.
Voorbeelden en toekomst
Enkele herkenbare voorbeelden zijn de traditionele encyclopedieën die uitgevers uitgeven, en grootschalige online projecten zoals Engelse Wikipedia. Er bestaan daarnaast vele gespecialiseerde en nationale encyclopedieën, zowel in gedrukte als digitale vorm.
De toekomst van encyclopedieën ligt waarschijnlijk in combinatie van technieken: online platforms met door experts gecontroleerde lagen, multimedia-inhoud, open samenwerking en slimme zoek- en presentatietechnieken. Hierdoor blijft de encyclopedie als naslagwerk zich ontwikkelen als toegankelijke bron van betrouwbare kennis voor een breed publiek.
Samengevat: een encyclopedie is een georganiseerd naslagwerk met als doel overzichtelijke en betrouwbare informatie te bieden. Vorm, omvang en wijze van samenstellen kunnen sterk verschillen — van meerdelige, gedrukte werken tot dynamische, online projecten.
Encyclopædia Britannica
Soorten encyclopedieën
Er zijn verschillende soorten encyclopedieën. Sommige zijn algemeen en hebben pagina's over veel onderwerpen. De Engelse Encyclopædia Britannica en de Duitse Brockhaus zijn algemene encyclopedieën. Sommige gaan over specifieke onderwerpen. Zo zijn er bijvoorbeeld encyclopedieën van de geneeskunde of de filosofie. Andere omvatten het Woordenboek van de Nationale Biografie, het Woordenboek van de Amerikaanse marinegevechtsschepen, en Black's Law Dictionary. Er zijn ook encyclopedieën die veel onderwerpen behandelen met één perspectief of één culturele vooringenomenheid. Ze omvatten de Grote Sovjet Encyclopedie en de Conservapedia.
Er zijn twee belangrijke manieren om gedrukte encyclopedieën te organiseren: van A tot Z (de alfabetische manier) of per categorie. De meeste encyclopedieën gaan van A tot Z.
Veel woordenboeken hebben vergelijkbare informatie als encyclopedieën.
Voorbeelden van encyclopedische woordenboeken
- De Compacte Editie van het Oxford English Dictionary. Volume I A-M, volume II N-Z. 1971. Oxford University Press.
- Webster's derde nieuwe internationale woordenboek. . . Onverkort. . . Merriam-Webster. 1961. Encyclopedie. Springfield, MA: G & C Merriam Company.
- Fowler's Modern Engels Gebruik. Fowler H.W.; 2e herziene editie door Gower E. Oxford University Press.
Voorbeelden van encyclopedieën
- Encyclopædia Britannica
- Funk & Wagnalls Nieuwe Encyclopedie. Funk & Wagnalls, Inc.
- De Columbia Encyclopedie in één deel. 1940. New York, NY: Columbia University Press.
- Deze website, Wikipedia
Vragen en antwoorden
V: Wat is een encyclopedie?
A: Een encyclopedie is een verzameling informatie, meestal in de vorm van een boek. Het kan ook op cd's of online staan.
V: Wat is de grootste encyclopedie in de Engelse taal?
A: De grootste encyclopedie in de Engelse taal is de Engelse Wikipedia, met meer dan 6 miljoen artikelen.
V: Hoe lang bestaan encyclopedieën al?
A: Boekenseries die alle kennis samenvatten worden al duizenden jaren gepubliceerd. Een beroemde vroege was de Natuurlijke Historie van Plinius de Oudere en het woord "encyclopedie" werd voor het eerst gebruikt in de 16e eeuw.
V: Wie schreef de Franse Encyclopédie?
A: De Franse Encyclopédie werd geschreven door Denis Diderot en bestond voor een groot deel uit werken van vele mensen uit de hele wereld.
V: Hoe werden encyclopedieën populair na de uitvinding van de drukpers?
A: Na de uitvinding van de drukpers werden woordenboeken met lange definities encyclopedieën genoemd. Dat waren boeken met artikelen of onderwerpen Bijvoorbeeld, een woordenboek van de wetenschap, als het essays of paragrafen bevatte, werd het beschouwd als een encyclopedie of kennisboek over het onderwerp wetenschap. Sommige encyclopedieën zetten dan essays over meer dan één onderwerp in alfabetische volgorde in plaats van ze per onderwerp te groeperen. Het woord "encyclopedie" werd in de titel van sommige encyclopedieën opgenomen en bedrijven zoals Britannica werden opgericht om deze boeken te publiceren voor verkoop aan particulieren en openbare bibliotheken.
V: Waarin verschillen internetencyclopedieën van gedrukte encyclopedieën?
A: Internet-encyclopedieën staan hun betalende klanten toe om artikels van andere encyclopedieën in te sturen, terwijl gedrukte encyclopedieën honderden experts inhuren om artikels te schrijven en artikels te lezen en te kiezen.
Zoek in de encyclopedie