Roger Williams (21 december 1603 - 1 april 1683) was een Engels-Amerikaanse puritein en een calvinistisch-doopsgezinde theoloog. Hij was alom bekend als voorstander van religieuze tolerantie en scheiding van kerk en staat. Hij was ook voorstander van een eerlijke omgang met de inheemse Amerikanen. In 1644 ontving hij een koninklijk handvest voor de oprichting van de kolonie RhodeIsland, genoemd naar het hoofdeiland in Narragansett Bay. Aangenomen wordt dat hij de eerste of tweede Baptistenkerk in de Verenigde Staten stichtte. Het is bekend dat hij de kerk spoedig daarna verliet met de woorden: "God is te groot om onder één dak te worden gehuisvest".

Leven en loopbaan

Roger Williams werd in Londen geboren en kreeg zijn opleiding aan de universiteit van Cambridge, waar hij theologie studeerde. In het begin van de jaren 1630 emigreerde hij naar de Engelse kolonies in Noord-Amerika en werd predikant in de Massachusetts Bay Colony. Zijn radicale opvattingen over de vrijheid van geweten, het recht van inheemse volken op hun land en de onverenigbaarheid van staatsmacht met zuivere godsdienst leidden tot conflicten met de koloniale leiders.

Kritiek op de Massachusetts Bay-authoriteiten leidde ertoe dat Williams in 1635 werd verbannen. Hij week uit naar het gebied rond Narragansett Bay, kocht in 1636 grond van de lokale Native Americans en stichtte daar de nederzetting Providence, die later een kern werd van de kolonie Rhode Island and Providence Plantations.

Belangrijkste ideeën en publicaties

  • Scheiding van kerk en staat: Williams betoogde dat de overheid geen gezag mocht uitoefenen op het gebied van geloof en geweten. Voor hem was vrijheid van geweten een principieel recht dat door geen overheid mocht worden aangetast.
  • Respect voor inheemse volkeren: In tegenstelling tot veel van zijn tijdgenoten vond Williams dat land pas rechtmatig aan kolonisten toebehoorde wanneer het eerlijk van de oorspronkelijke bewoners was gekocht. Hij leerde de taal van de Narragansett en pleitte voor eerlijke handel en verdragen.
  • Schriften: Williams schreef onder meer A Key into the Language of America, een beschrijving van de taal en gebruiken van de Narragansett (een belangrijke bron voor zowel taalkundigen als historici), en The Bloudy Tenent of Persecution for Cause of Conscience, een verhandeling waarin hij de vervolging van andersdenkenden bekritiseerde en zijn ideeën over religieuze vrijheid formuleerde.

Rhode Island en charters

De door Williams gestichte nederzetting groeide uit tot een toevluchtsoord voor religieuze minderheden en voor mensen die in andere koloniën vervolgd werden. In 1644 kreeg hij in Engeland steun in de vorm van een patent waardoor de nederzetting meer rechtszekerheid kreeg; later, in 1663, verleende koning Karel II een royaal koninklijk charter dat de autonomie van Rhode Island bevestigde en ruime vrijheid van godsdienst voor zijn inwoners garandeerde.

Nalatenschap

Roger Williams wordt gezien als een van de pioniers van religieuze tolerantie in Noord-Amerika. Zijn denkbeelden over vrijheid van geweten en de scheiding tussen kerk en staat hebben lang doorgewerkt en worden vaak genoemd als invloedrijk voor latere Amerikaanse principes over godsdienstvrijheid, waaronder aspecten van de Eerste Amendement-principes. Rhode Island bleef lange tijd bekend als een toevluchtsoord voor wie uiteenlopende geloofsovertuigingen had.

Williams stierf op 1 april 1683 in Providence. Zijn werk en zijn voorbeeld worden nog steeds bestudeerd en gevierd, zowel in historische publicaties als in instellingen en plaatsnamen die zijn naam dragen.