Rutherford Birchard Hayes (4 oktober 1822 - 17 januari 1893) was de 19e president van de Verenigde Staten. Hij diende slechts één ambtstermijn, van 1877 tot 1881. Hayes was Republikein. Hij werd driemaal verkozen tot gouverneur van Ohio voordat hij president werd. Hayes won de verkiezingen van 1876 ternauwernood en versloeg alleen de Democratische tegenstander Samuel Tilden nadat een commissie van het Congres Hayes enkele omstreden kiesmannen had gegeven.

Vroege leven en opleiding

Hayes werd geboren in Delaware (Ohio) en groeide op in een gezin met sterke morele en protestantse waarden. Hij studeerde aan Kenyon College en vervolgde zijn opleiding aan de rechtenfaculteit van Harvard. Na zijn studie vestigde hij zich als advocaat, eerst in Cincinnati en later in Fremont (Ohio), waar hij actief werd in de plaatselijke politiek en het juridische leven.

Militaire dienst en vroege politieke carrière

Tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog trad Hayes toe tot het Union-leger. Hij diende als officier en raakte meerdere keren gewond; zijn oorlogservaringen versterkten zijn reputatie als toegewijde en principiële leider. Na de oorlog keerde hij terug naar de politiek: hij was actief in de rechtbanken en bekleedde verschillende openbare functies voordat hij gouverneur van Ohio werd.

Als gouverneur van Ohio

Hayes werd meerdere keren gekozen tot gouverneur van Ohio. In die functie stond hij bekend om zijn beheersmatige stijl, zijn nadruk op integriteit en zijn wens om corruptie en partijpolitieke vriendjespolitiek tegen te gaan. Zijn ervaring als gouverneur maakte hem nationaal bekend en bereidde hem voor op de strijd om het presidentschap.

De presidentsverkiezing van 1876 en het Compromis

De verkiezing van 1876 tussen Hayes en Samuel Tilden was een van de meest omstreden in de geschiedenis van de Verenigde Staten. Tilden kreeg in de volkstemming meer stemmen, maar de uitslag in verschillende zuidelijke staten bleef betwist. Uiteindelijk stelde een speciaal samengestelde commissie van het Congres Hayes aan als winnaar door hem de omstreden kiesmannen toe te kennen. De uitkomst leidde tot het zogeheten Compromis van 1877: in ruil voor het accepteren van Hayes werd de terugtrekking van federale troepen uit het zuiden versneld, waarmee een einde kwam aan de actieve fase van de Reconstruction-periode.

Presidentschap (1877–1881) — beleid en belangrijke gebeurtenissen

Hayes’ presidentschap kenmerkte zich door pogingen tot nationale verzoening, benoemingen die integriteit moesten bevorderen en een voorzichtige, beheerste aanpak van macht. Enkele belangrijke aspecten en gebeurtenissen tijdens zijn termijn:

  • Einde van Reconstruction: De terugtrekking van federale troepen uit zuidelijke staten leidde tot het herstel van witte controle in veel zuidelijke regeringen en had verstrekkende gevolgen voor de burgerrechten van Afro-Amerikanen.
  • Civiele diensthervorming: Hayes zette de eerste stappen richting een meer op verdienste gebaseerde ambtenarenapparaat. Hij sprak zich uit tegen het systeem van politieke benoemingen (het 'spoils system') en probeerde benoemingen te baseren op bekwaamheid, wat de basis legde voor latere hervormingen zoals de Pendleton Act (1883).
  • Arbeid en orde: In 1877 barstte de Grote Spoorwegstaking uit. Hayes stuurde federale troepen om de orde te herstellen; zijn optreden werd zowel geprezen als bekritiseerd en markeerde een belangrijk conflict tussen arbeiders en regering in de industriële periode.
  • Buitenlands beleid: Hayes voerde een gematigd buitenlands beleid en vermeed grootschalige militaire interventies. Zijn regering handhaafde over het algemeen stabiliteit en continuïteit in buitenlandse betrekkingen.
  • Juridische en administratieve beslissingen: Hayes maakte gebruik van het veto en van presidentiële benoemingen om de federale administratie te reformeren en te professionaliseren waar mogelijk.

Persoonlijk leven en terugkeer naar Ohio

Hayes was getrouwd met Lucy Webb Hayes, die als First Lady bekendstond om haar interesse in sociale kwesties en vanwege haar reputatie als voorstander van temperantie (zij kreeg de bijnaam "Lemonade Lucy"). Het paar had meerdere kinderen. Na zijn presidentschap keerde Hayes terug naar zijn landgoed Spiegel Grove in Fremont (Ohio), waar hij actief bleef in filantropie, veteranenzaken en lokale aangelegenheden. Hij overleed op 17 januari 1893.

Nalatenschap en historische beoordeling

Hayes wordt in de geschiedenis vaak herinnerd om twee tegenstrijdige zaken: enerzijds zijn rol bij het effectief beëindigen van de Reconstruction-era door de terugtrekking van troepen uit het zuiden, met langdurige negatieve gevolgen voor burgerrechten; anderzijds zijn vroege inzet voor civiele diensthervorming en integriteit in het bestuur. Historici beoordelen hem gemiddeld tot goed, met waardering voor zijn persoonlijke integriteit en bestuurlijke aanpak, maar ook kritiek op de politieke concessies die in 1877 werden gedaan.

Samengevat was Rutherford B. Hayes een president van beheersing en compromis, wiens ambtstermijn belangrijke gevolgen had voor de politieke koers van de Verenigde Staten in de decennia na de Burgeroorlog.