Naar de inhoud gaan
Home

Cis mineur

Overzicht van de toonsoort Cis mineur: kenmerken, toonladders, gebruik in muziek, emotionele lading en relatie tot andere toonsoorten.

Auteur: Aangemaakt: Bijgewerkt:

Cis mineur (C♯ mineur) is een mineurtoonsoort waarbij Cis als tonica fungeert. In notatie en harmonie hoort Cis mineur bij de familie van mineurtongangen en heeft een eigen karakter door de specifieke samenstelling van kruizen en intervallen. Voor snel begrip zie ook de algemene uitleg over een mineurtoonladder en de notie van toonsoort.

Kenmerken en toonladder

De sleutel van Cis mineur heeft vier kruizen in de toonladder: F♯, C♯, G♯ en D♯. Dit wordt in notatie vaak kort aangegeven als een toonsoort met vier kruizen. De natuurlijke mineur (aeolisch) bevat de volgende tonen:

  • Cis (C♯)
  • Dis (D♯)
  • E (E)
  • Fis (F♯)
  • Gis (G♯)
  • A (A)
  • B (B)
  • Cis (C♯)

In praktijk bestaan er ook de harmonische en melodische varianten: de harmonische mineur verhoogt de zevende trap (B wordt B♯ genoteerd), terwijl de melodische mineur bij stijgen de zesde en zevende trap verhoogt (A→A♯, B→B♯) en bij dalen terugkeert naar de natuurlijke vorm.

Relaties en bijzondere feiten

De relatieve majeur van Cis mineur is E-majeur, die dezelfde toonsafstelling (vier kruizen) deelt; de parallelle majeur is Cis-majeur, die een andere stemming en toonsoortkarakter heeft. Cis mineur wordt vaak als enharmonische tegenganger gezien van Des mineur in theorie, maar Des mineur kent een onpraktische notatie met veel molen en wordt daarom zelden gebruikt. Zie ook de notatie- en handschriftuitleg over vier kruizen.

Componisten hebben Cis mineur benut voor uiteenlopende expressies: dramatische momenten, intieme nocturnes en krachtig karakterwerk. Bekende voorbeelden uit de klassieke traditie zijn het gebruik van Cis mineur in Beethoven's beroemde pianowerk dat vaak onder een bijnaam bekend is, en in pianopreludes of etudes van latere componisten die de donkere, persoonlijke kleur van deze toonsoort opzochten. Voor een overzicht van repertoire in deze toonsoort, raadpleeg algemene bronnen over E-majeur en C♯-toonsoorten.

Gebruik en muzikale betekenis

Muzikanten en theoretici beschrijven Cis mineur vaak als melancholisch, introspectief en soms dramatisch. In orkestratie en pianomuziek kan de keuze voor deze toonsoort invloed hebben op vingerzetting en klankkleur: instrumenten met snaren of stemmen ervaren andere resonanties bij veel kruizen. Praktisch gezien kiezen componisten en arrangeurs soms voor enharmonische alternatieven om leesbaarheid te verbeteren.

Klassieke muziek in deze toonsoort

Er zijn maar weinig symfonieën in deze toonsoort geschreven. Eén ervan is van Joseph Martin Kraus, maar die heeft hij later herschreven in C-klein. Twee andere zijn Mahlers Symfonie nr. 5 (hoewel alleen het eerste deel in cis-klein staat, en de finale eigenlijk in D-groot) en Prokofjevs Symfonie nr. 7. Shostakovich's Vioolconcert nr. 2 is ook in cis mineur.

Deze toonaard komt vaker voor in pianomuziek. Domenico Scarlatti schreef twee klaviersonates in Cis-klein, K. 246 en K. 247. Maar na Beethovens beroemde Maanlichtsonate werd de toonaard populairder voor piano. Beethoven gebruikte deze toets opnieuw in de buitenste delen van zijn Strijkkwartet nr. 14 (Op. 131, 1826). Johannes Brahms herschreef echter zijn Pianokwartet in cis-klein om het te publiceren als Pianokwartet nr. 3 in c-klein, op. 60. Een van de bekendste stukken in deze toonsoort is Chopins Fantaisie-Impromptu. Andere werken zijn Chopins Nocturnes Nr. 7 (Op. 27, Nr. 1) en Nr. 20 (Op. posth.), en zijn "Regendruppel" Prelude in Bes groot (Op. 28, Nr. 15). Waltz in C sharp minor (op.64 nr.2) is een ander bekend muziekstuk van Chopin dat deze specifieke toonsoort gebruikt (samen met de toonsoort D flat minor). Een ander zeer bekend voorbeeld van een werk in cis mineur is Rachmaninoff's Prelude in cis mineur (op. 3, nr. 2).

 

Gerelateerde artikelen

Auteur

AlegsaOnline.com Cis mineur

URL: https://nl.alegsaonline.com/art/15771

Delen