Citizendium (kort voor het compendium van de burgers) is een Engelstalige wiki-gebaseerde online encyclopedie die in 2007 door Larry Sanger is gelanceerd. Op deze wiki moeten bijdragen onder de echte voornamen van de auteurs worden gedaan en gebruikers moeten een account aanvragen waarmee hun identiteit wordt geverifieerd. Artikelen die door Citizendium-redacteuren worden gemaakt vallen onder de Creative Commons Naamsvermelding 3.0 Unported Licentie. In oktober 2013 had Citizendium ongeveer 16.500 artikelen, waarvan 149 als officieel "goedgekeurd" werden aangemerkt.

Doel en opzet

Citizendium werd opgericht met het doel een betrouwbaar alternatief te bieden voor andere online encyclopedieën door een groter beroep te doen op deskundigheid en verantwoordelijkheid van bijdragers. Belangrijke kenmerken zijn:

  • Real-name policy: bijdragers worden geacht hun echte naam of een verifieerbare identiteit te gebruiken, in tegenstelling tot het anonieme of pseudonieme bijdragen die op sommige andere platforms mogelijk zijn.
  • Experts en goedkeuring: erkende deskundigen krijgen een speciale status. Zij kunnen artikelen goedkeuren, waarmee een stabiele, citable versie ontstaat die gescheiden kan blijven van de doorgaans door de gemeenschap bewerkte versie.
  • Transparantie van auteurschap: doordat namen en deskundigheid zichtbaar zijn, is het makkelijker om verantwoordelijkheid en expertise van auteurs na te gaan.

Werking en governance

De redactionele praktijk van Citizendium combineert open wiki-bewerking met elementen van klassieke redactie. Enkele praktische aspecten:

  • Iedereen kan bijdragen, maar bijdragen worden geassocieerd met een geregistreerde en geverifieerde gebruiker.
  • Experts kunnen optreden als arbiter bij inhoudelijke geschillen en hebben het recht om definitieve, goedgekeurde versies van artikelen vast te stellen.
  • Er is een formele structuur van rollen (bijvoorbeeld editors, managing editors en experts) die verantwoordelijkheid dragen voor kwaliteitscontrole en beleidsvoering.

Financiering en technische kosten

De server waarop de website draait brengt jaarlijkse kosten met zich mee. Citizendium is grotendeels afhankelijk van donaties en vrijwilligerswerk. Zonder duurzame financiering — via ledendonaties, giften of steun van organisaties — is het moeilijk om de hosting, ontwikkeling en organisatie structureel te onderhouden. In de loop der jaren zocht de organisatie naar verschillende manieren om fondsen te werven en samenwerkingen aan te gaan, maar structurele financiering bleef een uitdaging.

Ontwikkeling en huidige status

Na een periode van relatief veel aandacht en een piek in activiteit rond de oprichting, is de actieve deelname op Citizendium sterk afgenomen. In november 2017[update] had het project nog maar ongeveer vijf medewerkers die maandelijks ten minste één bewerking maakten. De laatste managing editor was Anthony Sebastian; die functie kwam in 2016 vacant te staan.

De achteruitgang van actieve bijdragers heeft geleid tot een afname van nieuwe en bijgewerkte artikelen, en het aantal officieel goedgekeurde artikelen bleef relatief klein in verhouding tot het totaal aantal pagina's. Kritieken die vaak werden geuit, betroffen onder meer de beperkte groeisnelheid, het barrier van de real-name- en expertsystemen voor vrijwillige deelname, en de moeilijkheid om voldoende experts langdurig te betrekken.

Kritiek en vergelijking met andere projecten

Citizendium werd vaak vergeleken met projecten als Wikipedia. Voordelen die worden genoemd zijn onder meer een hogere mate van transparantie over wie heeft bijgedragen en een expliciete rol voor deskundigen bij kwaliteitsborging. Tegelijkertijd leidden de strengere regels voor identiteit en de relatief hiërarchische structuur tot minder vrijwilligersparticipatie en langzamere artikelgroei dan bij volledig open wikis.

Toekomstperspectief

De toekomst van Citizendium hangt sterk af van het vinden van stabiele financiering en het aantrekken of behouden van actieve bijdragers en experts. Mogelijke routes om het project nieuw leven in te blazen zijn onder meer samenwerkingsverbanden met academische instellingen, sponsorprojecten, of het aanbieden van aanvullende diensten die inkomsten genereren. Tot die tijd blijft Citizendium vooral een voorbeeld van een alternatieve benadering van online encyclopedieën, met nadruk op deskundigheid en verantwoordelijkheid, maar met de praktische beperkingen van beperkte middelen en vrijwilligersactiviteit.