Heterochromie (verschillende oogkleuren): oorzaken, typen en voorbeelden

Ontdek oorzaken, typen en opvallende voorbeelden van heterochromie: waarom ogen bij mensen en dieren verschillende kleuren kunnen hebben.

Heterochromie betekent "verschillende kleuren", en wordt het meest gebruikt voor de beschrijving van verschillend gekleurde ogen. Sommige mensen, en dieren, hebben verschillen tussen de irissen van hun ogen. Er zijn veel verschillende oorzaken voor deze aandoening.

Genetische oorzaken van heterochromie zijn onder meer genetisch mozaïcisme, waarbij veranderingen kunnen optreden in de delende cellen die leiden tot de vorming van de iris in het embryo. Of er kan milieuschade aan de ogen ontstaan. Of verschillende ziekten en medische aandoeningen kunnen leiden tot veranderingen in de oogkleur.

Soortgelijke gebeurtenissen kunnen zich ook in andere weefsels voordoen, en soms resulteren in zichtbare weefselverschillen. De aandoening is echter het gemakkelijkst waar te nemen in de iris van het oog. De termen Hetrochromia iridis (= verschillende kleur van de iris), Heterochromia iridum (meervoudsvorm) en Heterochromia iridium (een fout in de Latijnse grammatica) worden op verschillende manieren gebruikt wanneer het specifiek over de oogkleur gaat.

Wat is heterochromie?

Heterochromie is het verschijnsel waarbij de iris van het ene oog een andere kleur heeft dan die van het andere oog, of waarbij delen van dezelfde iris verschillende kleuren hebben. De kleur van de iris hangt samen met de hoeveelheid en verdeling van pigment (melanine) en met de structuur van het stroma van de iris. Kleine verschillen in pigmentatie veroorzaken opvallende kleurverschillen.

Typen heterochromie

• Complete heterochromie: één iris heeft geheel een andere kleur dan de andere (bijvoorbeeld één blauw, één bruin).
• Sectorale (of gedeeltelijke) heterochromie: een deel van één iris heeft een andere kleur dan de rest van die iris.
• Centraal heterochromie: een ring van verschillende kleur rondom de pupil, vaak subtieler en symmetrisch rond beide pupillen.

Oorzaken

Heterochromie kan aangeboren of verworven zijn. Veelvoorkomende oorzaken zijn:

• Aangeboren en genetisch: genetisch mozaïcisme kan leiden tot lokaal verminderde of toegenomen pigmentvorming tijdens de embryonale ontwikkeling. Sommige erfelijke syndromen gaan ook gepaard met heterochromie (bijv. bepaalde vormen van Waardenburg-syndroom of piebaldisme).
• Congenitaal Horner-syndroom: bij aangeboren of vroeg optredende Horner kan een aangedane iris lichter zijn door verminderde melanineproductie.
• Ontsteking of infectie: chronische of ernstige iritis/uveïtis kan pigmentverlies of -verschuiving veroorzaken.
• Trauma en chirurgie: letsel aan de iris of operaties kunnen de pigmentatie veranderen.
• Tumoren en nevi: bepaalde pigmentrijke laesies of melanomen van de iris kunnen kleurveranderingen geven.
• Medicijnen: sommige oogmedicijnen, vooral prostaglandine-analogen die gebruikt worden bij glaucoom (bijv. latanoprost), kunnen de iriskleur donkerder maken.
• Andere oogziekten: aandoeningen zoals Fuchs heterochromic iridocyclitis, pigmentdispersion syndroom of glaucoom kunnen heterochromie veroorzaken.

Hoe wordt heterochromie vastgesteld?

• Onderzoek door een oogarts met spleetlamponderzoek om pigmentafwijkingen, littekenweefsel of tumoren te beoordelen.
• Vraag naar medische voorgeschiedenis, trauma, medicatiegebruik en eventuele systemische symptomen die op onderliggende syndromen wijzen.
• Bepaalde gevallen vragen aanvullend onderzoek: beeldvorming, bloedonderzoek of genetische tests als er aanwijzingen zijn voor een syndroom of tumor.

Behandeling en prognose

• In veel gevallen is heterochromie onschadelijk en cosmetisch van aard — dan is geen behandeling nodig.
• Als sprake is van een onderliggende ziekte (ontsteking, tumor, glaucoom), dan wordt die aandoening behandeld. De oogkleur kan soms veranderen na behandeling, afhankelijk van oorzaak en ernst.
• Bij cosmetische bezorgdheid bestaan er opties zoals gekleurde contactlenzen; chirurgische kleurveranderingen worden zelden aanbevolen vanwege risico's.

Voorbeelden bij mensen en dieren

Heterochromie komt voor bij mensen, maar ook bij veel dieren. Bij katten met veel wit in de vacht komt vaak 'odd-eyed' voorkomen voor (één blauw oog, één anderskleurig oog). Bepaalde hondenrassen (bijv. sommige husky’s), paarden en andere dieren kunnen ook heterochromie vertonen. Bij mensen is het meestal een verrassing en meestal onschuldig, al kan een plotselinge verandering in oogkleur bij een volwassene reden zijn voor medisch onderzoek.

Wanneer een arts raadplegen?

Neem contact op met een oogarts als:

• de kleur van één of beide ogen plotseling verandert,
• er naast kleurverandering ook pijn, roodheid, lichtgevoeligheid of verminderd zicht optreedt,
• er een geschiedenis is van oogtrauma of als er een vermoeden is van een tumor.

Samenvattend: heterochromie is een variatie in iriskleur die meerdere oorzaken kan hebben — van onschuldige genetische verschillen tot tekenen van een onderliggende oogziekte. Meestal is het goedaardig, maar een plotselinge of gepaard gaande verandering vraagt om onderzoek door een oogarts.

Vragen en antwoorden

V: Wat is heterochromie?

V: Wat is genetisch mozaïcisme?

V: Zijn er milieuoorzaken van heterochromie?

V: Kunnen verschillende ziekten en medische aandoeningen leiden tot veranderingen in de oogkleur?

V: Waar wordt heterochromie het gemakkelijkst gezien?

V: Wat zijn de verschillende termen die gebruikt worden voor heterochromie als het specifiek om de kleur van de ogen gaat?

V: Kan heterochromie in andere weefsels dan de iris van het oog voorkomen?

Zoek op letter