Noord-Sotho (Sesotho sa Leboa) — taal van Limpopo, sprekers & feiten

Ontdek Noord-Sotho (Sesotho sa Leboa): taal van Limpopo, officiële Zuid-Afrikaanse taal met ~4,6 miljoen sprekers — geschiedenis, dialecten en belangrijke feiten.

Noord-Sotho (Sesotho sa Leboa in Noord-Sotho) is een Afrikaanse taal die voornamelijk wordt gesproken door mensen die in de provincie Limpopo in Zuid-Afrika wonen.

Het Noordelijk Sotho is een van de elf officiële talen van Zuid-Afrika. Het wordt thuis gesproken door bijna 4 618 500 mensen, of 8,4% van de Zuid-Afrikanen (telling 2011). Noordelijk Sotho maakt deel uit van de Sotho-taalfamilie.

Waar wordt het gesproken?

Noord-Sotho komt vooral voor in de provincie Limpopo, maar ook in delen van Mpumalanga en stedelijke gebieden zoals Gauteng (bijvoorbeeld in Johannesburg en Pretoria) door migratie en stadsverplaatsing. Binnen Limpopo is het vaak de dominante thuistaal in plattelandsgemeenschappen en kleinere steden.

Taalverwantschap en dialecten

Noord-Sotho behoort tot de Bantoetaalfamilie, meer specifiek tot de Sotho-Tswana-groep. Het staat verwant aan het Zuid-Sotho (Sesotho) en het Tswana (Setswana). Binnen Noord-Sotho zelf bestaan verschillende dialecten. De meest bekende daarvan is de Pedi-dialectgroep, waaruit de gestandaardiseerde vorm Sepedi is ontstaan. Andere dialecten, zoals Khelobedu, komen eveneens voor. De termen Noord-Sotho en Sepedi worden in zowel wetenschap als politiek soms verschillend gebruikt: Sepedi verwijst strikt naar het Pedi-dialect en de officiële standaard, terwijl Noord-Sotho vaak een verzamelaanduiding is voor de hele dialectcontinuüm.

Schrift, status en onderwijs

Noord-Sotho gebruikt het Latijnse alfabet met speciale letters en diakritica waar nodig. Omdat het een van de elf officiële talen is, wordt het gebruikt in primair onderwijs in gebieden waar het de moedertaal van leerlingen is. Het verschijnt ook in lokale media: radio-uitzendingen, sommige televisieprogramma's en publicaties. Er bestaat een gestandaardiseerde spelling (met name voor Sepedi), die toegepast wordt in schoolboeken en officiële documenten.

Taalkenmerken

• Grammatica: Noord-Sotho is een agglutinerende Bantoetaal met een uitgebreid systeem van naamklassen (vergelijkbaar met grammaticaal geslacht) die samenhangen met voornaamwoorden, bijvoeglijke naamwoorden en werkwoordsvormen.
• Zinsvolgorde: over het algemeen Subject–Verb–Object (SVO).
• Tonen: het is een toon-taal; toonverschillen kunnen betekenis onderscheiden.
• Woordvorming: veel gebruik van voor- en achtervoegsels om grammaticale functies en afleidingen aan te geven.

Cultuur en dagelijks gebruik

Noord-Sotho is nauw verbonden met de culturele tradities van groepen als de Bapedi. De taal wordt gebruikt in liederen, proza en historische vertellingen. Dagelijkse begroetingen en uitdrukkingen zoals Dumela (hallo) zijn wijdverbreid en vormen een belangrijk onderdeel van sociale etiquette.

Naam en terminologie

De naam Sesotho sa Leboa betekent letterlijk “Sotho van het noorden”. Er bestaat discussie over het gebruik van Sepedi versus Noord-Sotho: sommige sprekers en organisaties geven de voorkeur aan Noord-Sotho als brede term voor alle Noord-Sotho-dialecten, terwijl Sepedi door anderen gebruikt wordt voor de gestandaardiseerde, officiële variant.

Praktische informatie

• Aantal moedertaalsprekers (volgens telling 2011): ongeveer 4 618 500.
• Officiële status: een van de elf officiële talen van Zuid-Afrika.
• Belangrijke toepassingen: basisonderwijs, lokale media, kerkelijke liturgie en gemeenschapscommunicatie.

Voor wie meer wil leren zijn er leerboeken, radioprogramma’s en taalcursussen beschikbaar. Omdat Noord-Sotho regionale variatie kent, is het nuttig om bij het leren aandacht te besteden aan het specifieke dialect of de standaardvariant die in een bepaalde streek gebruikt wordt.

Zoek op letter