Popol Vuh — Quiché Raadsboek: Maya scheppingsmythe en koningsgeschiedenis
Ontdek de Popol Vuh: het Quiché raadsboek vol Maya-scheppingsmythen, heldentweelingen en de koningsgeschiedenis van het Quiché-rijk — essentieel Meso-Amerikaans erfgoed.
De Popol Vuh (K'iche voor "Raadsboek" of "Boek van de Gemeenschap"; Popol Wu'uj in de moderne spelling) is een boek geschreven in de Klassieke Quiché-taal. Het bevat mythologische verhalen en een genealogie van de heersers van het na-klassieke Quiché Maya koninkrijk in het hoogland van Guatemala.
Het boek bevat een scheppingsmythe gevolgd door mythologische verhalen van twee Heldentweelingen: Hunahpu (moderne K'iche: Junajpu) en Xbalanque (moderne K'iche: Xb'alanke). Het tweede deel van het boek behandelt de details van de stichting en de geschiedenis van het Quiché-koninkrijk.
Het boek is geschreven in het Latijnse alfabet, maar men denkt dat het gebaseerd is op een originele Maya-codex. Het originele manuscript, dat rond 1550 werd geschreven, is verloren gegaan, maar een kopie van een ander handgeschreven exemplaar uit het begin van de 18e eeuw bestaat nu in Chicago.
Het belang van het boek is enorm, omdat het één van de weinige vroeg-Meso-Amerikaanse mythologische teksten is - het wordt vaak beschouwd als het belangrijkste stuk van de Meso-Amerikaanse literatuur.
Inhoud en belangrijkste thema's
De Popol Vuh begint met een kosmogonie: de scheppers (onder meer aangeduid met namen als Tepeu en Gucumatz of "Hart van de Hemel") proberen meerdere keren mensen te maken. Eerst ontstaan dieren, daarna mislukte mensachtige wezens van klei (die snel uiteen vallen) en hout (die zonder ziel en zonder verstand blijven). Uiteindelijk slagen de scheppers erin mensen te vormen uit maïs (maïs is in de tekst centraal en wordt gezien als levensbron van de mens).
Een groot en geliefd deel van de tekst vormt het verhaal van de Heldentweelingen Hunahpu en Xbalanque. Zij treden in de voetsporen van hun voorgangers, ondergaan beproevingen in de onderwereld Xibalba, verslaan de lotsofficieren van de duisternis, en doorlopen mythologische avonturen waarin het balspel, sluwheid en transformaties belangrijke rol spelen. Deze verhalen verklaren kosmische en culturele verschijnselen en leggen morele en rituele waarden bloot.
Het tweede deel van de Popol Vuh bevat mythen over de herkomst van het Quiché-volk, legendes over migraties uit mythische plaatsen (vaak aangeduid als Tulan of Tulan-Zuiva) en een uitgebreide genealogie van koningen en edelen die diende als legitimatie van heersende dynastieën.
Manuscriptgeschiedenis en moderne edities
Het huidige belangrijkste manuscriptexemplaar komt uit een postkoloniaal handschrift dat door een K'iche'-schrijver of door de Dominicaanse priester Francisco Ximénez werd gekopieerd en met een Spaanse vertaling en aantekeningen werd voorzien aan het begin van de 18e eeuw. Ximénez' kopie en zijn Spaanse versie zijn de voornaamste bron voor latere edities en vertalingen. Dat verklaart ook waarom elementen van het christendom en Spaanse begrippen in de tekst terug te vinden zijn: de versie die we hebben is opgenomen en overgeleverd in een koloniale context en bevat zowel traditionele als door contact met Europeanen beïnvloede lagen.
Sinds de ontdekking en publicatie zijn er vele wetenschappelijke edities en vertalingen verschenen. Belangrijke moderne edities en vertalingen zijn gemaakt door onder anderen Adrián Recinos, Dennis Tedlock en Allen J. Christenson. Deze werken hebben het Popol Vuh toegankelijk gemaakt voor een internationaal publiek en worden veel gebruikt door historici, taalonderzoekers, antropologen en geïnteresseerde lezers.
Culturele en wetenschappelijke betekenis
De Popol Vuh is van onschatbare waarde om meerdere redenen:
- Als één van de weinige uitgebreide literaire bronnen uit het vroeg-postkoloniale Meso-Amerika geeft het direct inzicht in mythologie, religieuze ideeën, kosmologie en rituelen van de Maya's uit de hooglanden.
- Het boek helpt taalwetenschappers bij het bestuderen van de Klassieke K'iche'-taal en cultuurhistorici bij het reconstrueren van politieke en sociale structuren van het Quiché-koninkrijk.
- Voor hedendaagse Maya-gemeenschappen heeft de Popol Vuh ook symbolische waarde: het wordt vaak gezien als een bron van culturele identiteit en traditie.
Interpretatie en controverse
Aangezien de tekst die we kennen is overgeleverd in de koloniale periode, bestaat er discussie onder onderzoekers over in hoeverre de huidige vorm letterlijk oude pre-Columbiaanse tradities weerspiegelt dan wel door koloniale invloeden is aangepast. Daarnaast bestaan er verschillende interpretaties van beelden en metaforen (zoals de rol van het balspel, de betekenis van maïs en de aard van de transformaties van de Heldentweelingen).
Toch blijft de Popol Vuh een fundamentele bron voor wie de mythologie, religie en geschiedenis van de Maya's wil begrijpen. De combinatie van scheppingsverhalen, heldenepos en koningsgenealogie maakt het tot een uniek document binnen de Meso-Amerikaanse wereldliteratuur.
Voor wie verder wil lezen
Wie dieper wil ingaan op de tekst kan beginnen met toegankelijke moderne vertalingen met commentaar en inleidingen die context en verklaringen geven. Wetenschappelijke commentaren en vergelijkende studies verbinden de Popol Vuh met archeologische, linguïstische en etnografische gegevens om zo het geheel beter te plaatsen binnen de lange geschiedenis van de Maya-beschaving.
Eerste pagina van het Rabinal Manuscript van de Popol Vuh, bewaard in de Newberry Library, Chicago, de Ayer Collectie
Inhoud
Samenvatting
Dit is een zeer algemene samenvatting; onderdelen zijn afhankelijk van de tekstversie
Deel 1
- Goden scheppen wereld.
- Goden scheppen eerst "modder" of kleimensen. Ten tweede scheppen Maker en Schepper "houten" mensen; zij zijn onvolmaakt en emotieloos.
- Goden vernietigen de eerste mensen in een "hars" vloed; zij worden apen.
- Tweeling-wichelaars Hunahpu & Xbalanque vernietigen arrogante Vucub-Caquix, dan Zipacna & Cabracan.
Deel 2
- De wichelroedelopers Xpiyacoc en Xmucane verwekken broers.
- HunHunahpu & Xbaquiyalo verwekken "Aap Tweeling" HunBatz & HunChouen.
- Wrede Xibalba-heren doden de broers HunHunahpu en VucubHunahpu.
- HunHunahpu & Xquic verwekken "Heldentweeling" Hunahpu & Xbalanque.
- De "Hero Twins" verslaan de Xibalba huizen van Gloom, Knives, Cold, Jaguars, Fire, en Bats.
Deel 3
- De eerste vier "echte" mensen zijn gemaakt: Jaguar Quiché, Jaguar Night, Naught, & Wind Jaguar.
- Stammen stammen af. Ze spreken dezelfde taal en reizen naar TulanZuiva.
- De taal van de stammen raakt in de war, en ze verspreiden zich.
- Tohil wordt als god erkend en eist levensoffers; later moet hij verborgen worden.
Deel 4
- Tohil beïnvloedt de Aardheren via priesters, maar zijn heerschappij vernietigt de Quiche.
- Priesters proberen stammen te ontvoeren voor offers; de stammen proberen zich hiertegen te verzetten.
- Quiche vindt Gumarcah waar Gucumatz (de gevederde slangenheer) hen tot macht verheft.
- Gucumatz stelt uitgebreide rituelen in.
- Genealogieën van de stammen
Scheppingsmythe
Het boek begint met de scheppingsmythe van de K'ichee' Maya's, waarin de schepping van de mens wordt toegeschreven aan de drie in het water levende gevederde slangen:
Er was slechts onbeweeglijkheid en stilte in de duisternis, in de nacht. Alleen de Schepper, de Maker, Tepeu, Gucumatz, de Voorvaderen, bevonden zich in het water, omgeven met licht. Zij waren verborgen onder groene en blauwe veren, en werden daarom Gucumatz genoemd...
en aan de drie andere godheden, gezamenlijk "Hart van de hemel" genoemd:
Toen, terwijl zij mediteerden, werd het hun duidelijk dat wanneer de dageraad zou aanbreken, de mens moest verschijnen. Toen beraamden zij de schepping, en de groei van de bomen en het struikgewas en de geboorte van het leven en de schepping van de mens. Zo werd het geregeld in de duisternis en in de nacht door het Hart van de Hemel die Huracán wordt genoemd. De eerste wordt Caculhá Huracán genoemd. De tweede is ChipiCaculhá. De derde is Raxa-Caculhá. En deze drie zijn het Hart van de Hemel.
die samen probeerden mensen te scheppen om hem gezelschap te houden.
Hun eerste pogingen waren vruchteloos. Zij probeerden een mens van modder te maken, maar de mens kon zich niet bewegen en niet spreken. Nadat zij de moddermannen hadden vernietigd, probeerden zij het opnieuw door houten wezens te scheppen die konden spreken, maar geen ziel of bloed hadden en hem snel vergaten. Woedend over de gebreken in zijn schepping, vernietigden zij hen door hen uit elkaar te scheuren. In hun laatste poging, werden de "ware mensen" gemaakt van maïs. Het volgende is een uittreksel van deze mythe:
Ze kwamen samen in de duisternis om na te denken en te reflecteren. Zo kwamen zij tot een besluit over het juiste materiaal voor de schepping van de mens. ... Toen begonnen onze Makers Tepew en Q'uk'umatz te discussiëren over de schepping van onze eerste moeder en vader. Hun vlees werd gemaakt van wit en geel graan. De armen en benen van de vier mannen werden gemaakt van maïsmeel.
Vandaag
De Popol Vuh speelt nog steeds een belangrijke rol in het geloofssysteem van veel Quiché.
Uittreksel
Hier zijn de openingsregels van het boek, in gemoderniseerde spelling en interpunctie (van Sam Colop's editie):
Are uxe' ojer tzij
waral K'iche' ub'i'.
Waral
xchiqatz'ib'aj wi
xchiqatikib'a' wi ojer tzij,
utikarib'al
uxe'nab'al puch rnojel xb'an pa
tinamit K'iche'
ramaq' K'iche' winaq.
"Dit is de wortel van het oude woord
van deze plaats genaamd Quiché.
Hier
zullen we schrijven,
zullen we het oude woord planten,
de oorsprong
het begin van alles wat er gedaan is in de
Quiché Natie
land van het Quiché volk."
Hier is de opening van het scheppingsverhaal:
Zijn utzijoxik wa'e
k'a katz'ininoq,
k'a kachamamoq,
katz'inonik,
k'a kasilanik,
k'a kalolinik,
katolona puch upa kaj.
"Dit is het verslag van hoe
alles was in spanning,
allemaal kalm,
in stilte;
allemaal onbeweeglijk,
allemaal pulserend,
en leeg was de uitgestrektheid van de hemel.
Vragen en antwoorden
V: Wat is de Popol Vuh?
A: De Popol Vuh is een boek geschreven in de Klassieke Quiché taal dat mythologische verhalen en een genealogie van de heersers van het Post-Klassieke Quiché Maya koninkrijk op het hoogland van Guatemala bevat.
V: Wat voor soort verhalen bevat de Popol Vuh?
A: De Popol Vuh bevat mythologische verhalen over twee Helden Tweelingen: Hunahpu en Xbalanque, evenals een scheppingsmythe.
V: Wat is de betekenis van de Popol Vuh?
A: De betekenis van de Popol Vuh is enorm, omdat het een van de weinige vroege Meso-Amerikaanse mythologische teksten is - het wordt vaak beschouwd als het belangrijkste stuk Meso-Amerikaanse literatuur.
V: Waarvoor wordt het Latijnse alfabet in de Popol Vuh gebruikt?
A: Het Latijnse alfabet wordt gebruikt om de klassieke Quiché taal in de Popol Vuh te schrijven.
V: Is het originele manuscript van de Popol Vuh gevonden?
A: Nee, het originele manuscript van de Popol Vuh, dat rond 1550 geschreven werd, is verloren gegaan.
V: Bestaat er tegenwoordig nog een kopie van de Popol Vuh?
A: Ja, een kopie van een andere handgeschreven kopie van de Popol Vuh uit het begin van de 18e eeuw bestaat vandaag de dag in Chicago.
V: Was de Popol Vuh gebaseerd op een originele Maya codex?
A: Men denkt dat de Popol Vuh gebaseerd was op een originele Maya codex.
Zoek in de encyclopedie