De zeeslag bij Artemesium vond plaats gelijktijdig met de Slag bij Thermopylae, in de zomer van 480 v. Chr. Het was een serie van zeeslagen en manoeuvres in de smalle wateren bij het noordelijke punt van Euboea (Artemisium) tussen een samenwerkende Griekse vloot en de veel grotere Perzische vloot.

Achtergrond

De Grieken wilden met hun vloot verhinderen dat de Perzen vrij rond Euboea konden zeilen en zo de achterzijde van de sterkte bij Thermopylae zouden bedreigen. Door de inzet van schepen in de nauwe zeestraten bij Artemisium hoopten de Grieken de numerieke overmacht van de Perzen te neutraliseren. De hoofbron voor de gebeurtenissen is Herodotus, maar veel details blijven onzeker of worden betwist door moderne historici.

Commandanten en sterkte

  • Grieken: geleid door onder anderen Themistocles (Athene) en de Spartaanse admiraal Eurybiades; de geallieerde vloot bestond uit een paar honderd schepen (traditioneel vaak rond de 271 triremen genoemd, met grote bijdragen van Athene).
  • Perzen: grote vloot onder het oppergezag van Xerxes; volgens Herodotus ongeveer 1.200 schepen in het begin van de campagne, hoewel dit getal door sommige historici wordt betwijfeld.

Het verloop van de confrontatie

Toen de Perzische vloot tegen het eind van de zomer langs de kust voer, kwam zij in de buurt van Magnesia in een zware storm terecht en verloor naar verluidt ongeveer een derde van haar schepen. Nadat de Perzen bij Artemisium waren aangekomen, stuurden ze een detachement van ongeveer 200 schepen om rond de kust van Euboea te varen en de Grieken in de dwars te zitten. Dit detachement werd echter door een nieuwe storm getroffen en leed zwaar schipbreuk.

De gevechten bij Artemesium bestonden uit enkele kleine aanvaringen gevolgd door één grotere daglange confrontatie. Beide partijen leden ongeveer gelijke verliezen tijdens de belangrijkste strijd, maar voor de veel kleinere Geallieerde vloot waren die verliezen veel zwaarder voelbaar. De Grieken probeerden vooral de Perzische communicatie- en bevoorradingslijnen te hartraken en de vijand in nauwe wateren te dwingen waar manoeuvreren moeilijker was voor de grotere Perzische aantallen.

Terugtrekking en nasleep

Direct na deze gevechten ontvingen de geallieerden het bericht van de val van het Griekse leger bij Thermopylae. Hun oorspronkelijke plan had berust op het vasthouden van zowel Thermopylae op het land als Artemisium op zee. Met het verlies aan manschappen en schepen, en nu dat de landverdediging was doorbroken, besloten de Geallieerden zich terug te trekken naar de veerroute en de strakkere wateren bij Salamis.

De Perzen marcheerden daarop Boeotië binnen en veroverden het inmiddels ontruimde Athene. Ondanks de terreinwinst probeerden de Perzen nog een beslissende zeeslag tegen de geallieerde vloot af te dwingen, maar eind 480 v. Chr. leden zij een zware nederlaag in de Slag bij Salamis.

Betekenis

De actie bij Artemesium had geen duidelijke winnaar: tactisch waren de verliezen aan beide zijden vergelijkbaar, maar strategisch was de confrontatie belangrijk omdat de Grieken hun vloot behielden en tijd wonnen om hun plannen bij Salamis voor te bereiden. De terugtrekking naar Salamis en de daaropvolgende overwinning daar keerden de loop van de oorlog; de Perzische maritieme macht werd verzwakt en de Latere campagnes van Xerxes faalden in hun doel om Griekenland volledig te onderwerpen.

Bronnen en onzekerheden

De belangrijkste klassieke bron is Herodotus, maar moderne historici bespreken vraagtekens bij de aantallen en bij sommige gedetailleerde beschrijvingen van gebeurtenissen. Stormen, navigatie in ondiepe en nauwe wateren en communicatieproblemen maakten de maritieme campagne bijzonder chaotisch en verklaren deels de variatie in bronvermeldingen.