Bayeux-tapijt (borduurwerk): geschiedenis, techniek en historische betekenis
Ontdek het Bayeux-tapijt: het beroemde borduurwerk over Willem de Veroveraar, met unieke borduurtechniek, kleurgebruik en zijn historische betekenis voor Normandië en Engeland.
Het Tapijt van Bayeux is een 0,5 bij 68,38 meter lang geborduurd doek - geen echt wandtapijt - dat de gebeurtenissen in de aanloop naar de verovering van Engeland door de Normandiërs en de gebeurtenissen van de invasie zelf weergeeft. Het wandkleed is geannoteerd in het Latijn. Het wordt tentoongesteld in een speciaal museum in Bayeux, Normandië, genaamd Musée de la Tapisserie de Bayeux.
Het wandtapijt vertelt het verhaal van de verovering van Engeland door de Normandiërs. De twee strijders zijn de Angelsaksische Engelsen, onder leiding van Harold Godwinson, onlangs gekroond tot koning van Engeland, en de Normandiërs, onder leiding van Willem de Veroveraar.
Het wandtapijt wordt beschouwd als een van de grootste voorbeelden van Angelsaksische kunst, omdat het, hoewel besteld door een Normandiër, werd gemaakt door Engelse (Angelsaksische) ambachtslieden. Het is ook uiterst belangrijk als historisch document.
Net als andere borduurwerken uit de vroege middeleeuwen wordt dit stuk conventioneel aangeduid als een "wandtapijt", hoewel het geen echt wandtapijt is waarin het ontwerp in het doek is geweven; het is in feite een borduurwerk.
Het Tapijt van Bayeux wordt geborduurd in wolgaren op een linnen ondergrond met behulp van twee methoden van borduren: omtrek- of stamsteek voor de belettering en de omtreklijnen van de figuren, en couchette- of legwerk voor het invullen van de figuren. Het linnen wordt in panelen geassembleerd en is op tal van plaatsen gepatcht.
De belangrijkste garenkleuren zijn terracotta of russet, blauwgroen, dof goud, olijfgroen en blauw, met kleine hoeveelheden donkerblauw of zwart en saliegroen.
Datum, herkomst en opdrachtgeverschap
Het tapijt wordt algemeen toegeschreven aan het midden van de 11e eeuw, rond de jaren direct na 1066. Er bestaat discussie onder historici over de exacte datering en uitvoering, maar veel onderzoekers plaatsen de vervaardiging in de periode 1066–1080. Traditioneel wordt wel aangenomen dat het in opdracht van een Normandische opdrachtgever is gemaakt — mogelijk Bisschop Odo van Bayeux (Willems halfbroer) — terwijl het borduurwerk zelf waarschijnlijk door Angelsaksische ambachtslieden in Engeland is uitgevoerd. Een andere gangbare hypothese is dat het in of nabij Canterbury is gemaakt. De precieze combinatie van opdrachtgever, locatie en datum blijft onderwerp van wetenschappelijke discussie.
Structuur en scènes
Het tapijt is niet één onafgebroken afbeelding maar bestaat uit meerdere aan elkaar genaaide linnendoeken. Het beeldverhaal is opgebouwd uit een reeks opeenvolgende scènes met korte Latijnse bijschriften die de actie verklaren. In totaal bevat het tapijt ongeveer rond de vijf- tot zestig scènes (men spreekt doorgaans van ongeveer 58 scènes), met twee lange randfriezen vol dieren, symbolen en kleinere gebeurtenissen die het centrale verhaal omlijsten.
Techniek en materialen
- Ondergrond: linnen panelen aan elkaar genaaid en op meerdere plaatsen gerepareerd of gepatcht.
- Garen: hoofdzakelijk wolgaren, met een beperkt palet zoals in de oorspronkelijke tekst genoemd: terracotta/russet, blauwgroen, dof goud, olijfgroen, blauw en kleine hoeveelheden donkerblauw/zwart en saliegroen.
- Steekgebruik: omtrek- of stamsteek (stem stitch) voor de lijnen en bijschriften; couchette- of legwerk (laid-and-couched work) voor het vullen van vlakken.
- Verfstoffen: de kleuren werden verkregen met middeleeuwse kleurstoffen (bijvoorbeeld madder voor rood, wede voor blauw, weld voor geel), maar exacte mengsels en recepturen variëren en zijn onderwerp van onderzoek.
Iconografie en historische inhoud
Het tapijt toont de gebeurtenissen die leidden tot en gevolgd werden door de invasie van Engeland door de Normandiërs in 1066, waaronder diplomatieke missies, scheepsbouw en -overtochten, de kroning van Harold, de voorbereidingen van Willem en de beslissende strijd bij Hastings. De beelden geven zeldzame visuele informatie over middeleeuwse schepen, wapenuitrusting, kleding, kastelen en militaire tactieken. Tegelijkertijd moet men rekening houden met de mogelijke partijdigheid van de maker(s): veel onderzoekers zien het tapijt als een Normandisch getint verhaal, mogelijk bedoeld als propaganda of legitimatie van Willems aanspraken.
Conservering en tentoonstelling
Het Tapijt van Bayeux is op tal van plaatsen gerestaureerd en gepatcht; het hele werk vertoont reparaties die zowel in de middeleeuwen als later zijn aangebracht. Tijdens oorlogs- en politiek onzekere periodes is het beschermd en soms verborgen bewaard om beschadiging of diefstal te voorkomen (bekend is dat het tijdens de Tweede Wereldoorlog veilig werd gesteld). Tegenwoordig wordt het bewaard en permanent tentoongesteld in het Musée de la Tapisserie de Bayeux, in een klimaatgecontroleerde zaal met speciale belichting om verf en vezels te beschermen. Conservatoren blijven onderzoek doen en voeren periodieke restauraties uit om het materiaal zo goed mogelijk te bewaren voor toekomstig onderzoek en publiek.
Historische betekenis en debat
Het Tapijt van Bayeux is zowel kunsthistorisch als historisch van uitzonderlijk belang. Het levert directe visuele bronnen die ontbreken in veel geschreven bronnen uit die tijd en biedt inzicht in materiële cultuur en militaire gebeurtenissen van de 11e eeuw. Tegelijkertijd roept het vragen op over autor- en opdrachtgeverschap, de mate van objectiviteit en de manier waarop geschiedenis visueel is geconstrueerd. Onderzoekers gebruiken het als bron voor detailstudies (bijvoorbeeld over middeleeuwse scheepsbouw of harnas), maar koppelen die analyses altijd aan een kritische benadering van intentie en context.
Slotopmerkingen
Het tapijt blijft een fascinerend en complex object: een meesterlijk voorbeeld van middeleeuws borduurwerk, een politiek geladen verhaal in beeldformaat en een blijvende bron voor historici, kunsthistorici en publiek. Bezoekers die het origineel zien in Bayeux krijgen niet alleen een beeld van 1066, maar ook van hoe middeleeuwse samenlevingen verhalen maakten en doorgeven.
Harold komt naar Normandië
Detail van het stengeldraadwerk en het lainwerk.
Vragen en antwoorden
V: Wat is het Tapijt van Bayeux?
A: Het Tapijt van Bayeux is een geborduurd doek van 0,5 bij 68,38 meter dat de gebeurtenissen voor en tijdens de Normandische verovering van Engeland in 1066 uitbeeldt.
V: Waar is het te zien?
A: Het wandtapijt wordt tentoongesteld in een speciaal museum in Bayeux, Normandië, genaamd Musée de la Tapisserie de Bayeux.
V: Wie waren de twee strijders op het wandtapijt?
A: De twee strijders op het wandtapijt zijn de Angelsaksische Engelsen onder leiding van Harold Godwinson en de Noormannen onder leiding van Willem de Veroveraar.
V: Waarom wordt het beschouwd als een belangrijk voorbeeld van Angelsaksische kunst?
A: Het wordt beschouwd als een belangrijk voorbeeld van Angelsaksische kunst omdat het, hoewel besteld door een Normandiër, gemaakt is door Engelse (Angelsaksische) ambachtslieden.
V: Is het een echt wandtapijt of een borduurwerk?
A: Het is geen echt wandtapijt waarbij het ontwerp in de stof is geweven, maar eerder een borduurwerk met wolgaren op een tabby-geweven linnen ondergrond waarbij twee methoden van borduren worden gebruikt - contoursteek of steelsteek voor letters en contouren van figuren en couching of gelegd werk voor het invullen van figuren.
V: Welke kleuren worden op het wandtapijt gebruikt?
A: De belangrijkste garenkleuren die op het wandtapijt worden gebruikt zijn terracotta of roodbruin, blauwgroen, dof goud, olijfgroen en blauw met kleine hoeveelheden donkerblauw of zwart en saliegroen.
Zoek in de encyclopedie