Een tertiaire bron (ook wel derdehands genoemd) is een index of een samenvatting van primaire en secundaire bronnen. Bij onderzoek worden tertiaire bronnen gebruikt als leidraad om primaire en secundaire informatiebronnen te helpen vinden. Tertiaire bronnen zijn zeer nuttig om zoektermen te vinden voor online literaire zoekopdrachten. Hoewel tertiaire bronnen gemakkelijk te vinden zijn, worden ze meestal niet nuttig geacht voor onderzoeksprojecten op universitair niveau.

Wat valt onder tertiaire bronnen? Voorbeelden

  • Indexen en bibliografieën (lijsten van gepubliceerd werk).
  • Samenvattingen en abstractdiensten die literatuur overzichtelijk maken.
  • Encyclopedieën en handboeken die kernfeiten en korte overzichten geven.
  • Cursusboeken of studiegidsen die informatie uit verschillende onderzoeken samenvatten (afhankelijk van discipline soms secundair).
  • Catalogi, databankoverzichten en sommige referentiewerken.

Rol van tertiaire bronnen in onderzoek

  • Startpunt voor oriëntering: ze geven een snel overzicht van een onderwerp en de belangrijkste termen en auteurs.
  • Zoekstrategie ontwikkelen: ze helpen bij het vinden van relevante zoektermen, trefwoorden en belangrijke primaire bronnen.
  • Toegang tot bronnen: via bibliografieën en indexen vind je primaire en secundaire artikelen, boeken en rapporten.
  • Tijdsefficiëntie: voor een eerste verkenning zijn tertiaire bronnen sneller dan het lezen van veel primaire literatuur.

Sterktes en beperkingen

  • Sterktes: overzichtelijk, beknopt, toegankelijk voor beginners, helpt bij oriënteren en zoeken.
  • Beperkingen: geen originele data of diepgaande analyse; kans op fouten of verouderde informatie; vaak geen uitgebreide bronvermelding of kritische discussie.

Wanneer (niet) gebruiken

  • Gebruik tertiaire bronnen bij het opzetten van je zoekstrategie, voor achtergrondinformatie of om snel vertrouwd te raken met een onderwerp.
  • Vermijd het blind vertrouwen op tertiaire bronnen als je een academische opdracht schrijft: raadpleeg en citeer waar mogelijk de originele primaire of kwalitatief hoogwaardige secundaire bronnen.
  • Voor literatuuroverzichten en systematische reviews kunnen tertiaire bronnen nuttig zijn om ontbrekende termen of referenties te vinden, maar primaire studies moeten worden geëxtraheerd en geanalyseerd.

Hoe tertiaire bronnen beoordelen

  • Controleer auteur en uitgever: is er deskundigheid of een gerenommeerde instelling achter het werk?
  • Let op publicatiedatum en updates: hoe actueel is de informatie?
  • Bekijk of er verwijzingen naar primaire bronnen zijn; betrouwbare tertiaire werken geven bronnen aan.
  • Vergelijk de informatie met andere bronnen om consistentie en nauwkeurigheid te beoordelen.

Citeren en academische richtlijnen

  • Academische papers geven meestal de voorkeur aan primaire bronnen. Als je tertiaire bronnen citeert, doe dat spaarzaam en alleen voor algemeen aanvaarde feiten of als achtergrondcontext.
  • Als een tertiaire bron een unieke, nuttige samenvatting of dataset biedt die je gebruikt, vermeld dan altijd de bron en controleer of er een originele bron van die gegevens is.

Praktische tips

  • Begin je literatuurzoektocht met encyclopedieën en handboeken om kernbegrippen en synoniemen te verzamelen.
  • Gebruik bibliografieën en indexen om primaire studies en belangrijke secundaire analyses snel te vinden.
  • Controleer gevonden primaire bronnen zelf — haal conclusies niet alleen uit tertiaire samenvattingen.
  • Raadpleeg de catalogus van je universiteitsbibliotheek en gespecialiseerde databases voor betrouwbare tertiaire hulpmiddelen.

Kortom: tertiaire bronnen zijn uitstekende hulpmiddelen om snel overzicht te krijgen en zoekstrategieën te vormen, maar ze vervangen het werkelijke raadplegen en kritisch beoordelen van primaire en secundaire literatuur in serieuze onderzoeksopdrachten.