Topaz is een hard, transparant tot doorschijnend silicaatmineraal met de formule Al2SiO4(F,OH)2. Het bestaat uit silicium en aluminium en bevat halogenen; zie ook silicaat en chemische elementen. Topaz kristalliseert in het orthorombische systeem en heeft een hoge krasbestendigheid, waardoor het al eeuwen populair is als edelsteen.

Kenmerken

Belangrijke fysieke en optische eigenschappen zijn onder meer scherpe glans, variabele transparantie en een duidelijke splijting langs één vlak. De samenstellende elementen zijn onder meer aluminium en fluor, met ook groepen als OH in de structuur. De stofgroep bevat ook zuurstofverbindingen zoals SiO-groepen.

Vorming en verspreiding

Topaz ontstaat meestal in pegmatieten en in holten van silicatische magmatische gesteenten zoals rhyoliet, en wordt daarnaast in rivierafzettingen aangetroffen. Grote afzettingen zijn bekend uit onder andere Brazilië, Rusland, Pakistan en Sri Lanka; kleinere vindplaatsen komen ook in Noord-Amerika en Afrika voor.

Kleurvariaties lopen van kleurloos via geel en bruin tot blauw, roze en het zeldzame oranje-roze dat vaak als "imperial" wordt aangeduid. Sommige tinten ontstaan door sporen van andere elementen of door natuurlijke straling; veel blauwe topazen zijn het resultaat van kunstmatige behandelingen.

Gebruik en behandeling

  • Juwelen: geslepen topazen worden gebruikt in ringen, hangers en oorbellen vanwege hun glans en hardheid.
  • Behandelingen: bestraling en warmtebehandeling zijn gangbaar om kleurloze of lichte stenen een aantrekkelijke blauwe of andere kleur te geven.
  • Moderne varianten: gecoate stenen (bijv. mystic topaz) krijgen extra kleur door dunne laagjes op het oppervlak.

Voor verzorging: vermijd harde klappen die de scherpe splijting kunnen veroorzaken en wees voorzichtig met chemische middelen of ultrasonische reinigers bij gevoelig behandelde exemplaren. Voor meer diepgaande informatie en bronnen, zie aluminium, fluor en algemene mineralogie via silicaatmineralen en overige referenties: silicaat, chemische elementen, chemische formule, SiO en OH.