Karel XIII (Karl XIII): Zweedse koning 1809–1818, Noorse koning 1814–1818

Karel XIII (Karl XIII): Zweedse koning 1809–1818 en Noorse koning 1814–1818 — levensloop, dynastie en zijn invloed op de Scandinavische politiek.

Karl XIII & II ook Carl, Zweeds: Karl XIII (geboren 7 oktober 1748 in Stockholm, Zweden, overleden 5 februari 1818 in Stockholm) was een Zweeds vorst. Hij was koning van Zweden (als Karel XIII) vanaf 1809 en koning van Noorwegen (als Karel II) van 1814 tot zijn dood in 1818. Hij was de tweede zoon van koning Adolf Frederik van Zweden en Louisa Ulrika van Pruisen, zuster van Frederik II van Pruisen.

Verkiezing tot koning en grondwetswijziging

Na de staatsgreep en afzetting van zijn neef koning Gustaaf IV Adolf in 1809 werd Karl XIII door de Riksdag tot koning gekozen. Zijn aantreden viel samen met een belangrijke politieke ommekeer: de macht van de koning werd ingeperkt en er werd in 1809 een nieuwe grondwet (de zogenaamde Instrument of Government) aangenomen die de koning aan constitutionele beperkingen bond en de positie van het parlement versterkte. Karl XIII, op dat moment al op leeftijd en met beperkte gezondheid, was in hoge mate een constitutionele vorst tijdens deze overgangsperiode.

Persoonlijk leven en opvolgingskwestie

Karel XIII was getrouwd met Hedvig Elisabeth Charlotta van Holstein-Gottorp. Het paar kreeg geen blijvende nakomelingen, waardoor de opvolging problematisch was. Om dynastieke stabiliteit te waarborgen benoemde en adopteerde de Riksdag eerst de Deense prins Christian August (Karl August) tot kroonprins; hij stierf echter plotseling in 1810. Kort daarna werd de Franse generaal Jean-Baptiste Bernadotte gekozen en aangenomen als kroonprins. Bernadotte, in Zweden bekend als Karl XIV Johan, zou na de dood van Karl XIII de Zweedse troon erven.

Union met Noorwegen

In de nasleep van de Napoleontische oorlogen werd Noorwegen in 1814 door het Verdrag van Kiel van Denemarken aan Zweden toegewezen. Noorwegen weigerde deze overdracht en riep een eigen grondwet uit, waarna korte militaire confrontaties volgden. Uiteindelijk leidde de overeenkomst van Moss tot een persoonlijke unie tussen Zweden en Noorwegen, waarbij Noorwegen een aanzienlijke mate van binnenlandse autonomie behield. Karl XIII werd in 1814 ook koning van Noorwegen (als Karel II), waarmee de dubieuze unie tussen beide landen begon.

Regnalnummer en naamgeving

Hoewel hij in Zweden bekendstaat als Karel XIII, is dat cijfer in feite onnauwkeurig volgens moderne historische maatstaven. De hoge nummering van Karel IX en opeenvolgende Karolussen was gebaseerd op een in de 17e eeuw uitgegeven — deels fictieve — kroniek van Zweedse koningen. Daardoor is Karl XIII in werkelijkheid niet de dertiende koning met die naam naar rekenkundige tellingen, maar de traditionele titulatuur bleef gehandhaafd.

Overlijden en nalatenschap

Karl XIII overleed op 5 februari 1818 in Stockholm. Hij liet geen eigen erfgenamen na; zijn opvolger werd de eerder aangenomen kroonprins Jean-Baptiste Bernadotte, die als Karel XIV Johan koning van Zweden werd en tevens de koninklijke dynastie van Bernadotte stichtte die nog steeds de Zweedse troon bekleedt. Het bewind van Karl XIII wordt gezien als een overgangsperiode: de Zweedse koning bleef weliswaar het staatshoofd, maar de politieke macht verschoof duidelijk richting de grondwetelijk verankerde instellingen.

• Geboorte: 7 oktober 1748, Stockholm
• Overlijden: 5 februari 1818, Stockholm
• Regeerperiode Zweden: 1809–1818 (als Karel XIII)
• Regeerperiode Noorwegen: 1814–1818 (als Karel II)
• Belangrijke gebeurtenissen: aanvaarding van de Grondwet van 1809, beslissing en uitvoering van opvolging via adoptie, deelname aan de vorming van de Unie met Noorwegen

Zoek op letter