Charlotte Brontë (21 april 1816 - 31 maart 1855) was een Engelse romanschrijfster en dichteres. Zij publiceerde haar werken, waaronder Jane Eyre, eerst onder het pseudoniem (valse naam) van Currer Bell. In 1846 moedigde Charlotte haar zusters aan Gedichten van Currer, Ellis, en Acton Bell te drukken. Ze verkochten niet goed. Haar eerste roman, The Professor, werd door veel uitgevers afgewezen. Het werd pas in 1857 gedrukt. Zij is beroemd om haar roman Jane Eyre (1847), die zeer populair was toen hij werd gedrukt.

Leven en opleiding

Charlotte werd geboren in Thornton, Yorkshire, als derde dochter van de Ierse predikant Patrick Brontë. Na de vroege dood van hun moeder verzorgde de vader zijn zes kinderen; van hen bereikten drie dochters de volwassen leeftijd: Charlotte, Emily en Anne. De meisjes kregen een strenge opvoeding en gingen op jonge leeftijd naar kostscholen. Er waren vroegtijdige sterfgevallen in het gezin (onder meer van twee oudere zusters), ervaringen die later in de fictie van Charlotte en haar zusters terugkeren, bijvoorbeeld in de voorstelling van strenge internaten.

Charlotte werkte zelf als gouvernante en later als docente. In 1842–1844 verbleef ze in Brussel waar ze lesgaf en studeerde bij de familie Héger. Die tijd beïnvloedde haar latere werk, vooral de roman Villette, waarin een buitenlandse stad en de gevoelens van isolement een grote rol spelen.

Literair werk en thema's

In 1846 publiceerden Charlotte en haar zusters een bundel gedichten onder mannelijke pseudoniemen: Currer (Charlotte), Ellis (Emily) en Acton (Anne) Bell. De bundel verkocht slecht, maar op persoonlijk vlak gaf die publicatie de zusters de durf om verder te schrijven. Charlotte’s roman Jane Eyre (1847) werd een groot succes. De roman werd geprijsd om zijn krachtige eerste‑persoonvertelling, psychologische diepgang en de combinatie van realisme met gotische elementen en passie.

Belangrijke thema's in Charlotte’s werk zijn de positie van vrouwen in de maatschappij, individuele morele keuzes, liefde en het innerlijk leven. Haar personages zijn vaak sterke, intelligente vrouwen die hun eigen weg zoeken binnen sociale beperkingen. Na Jane Eyre publiceerde ze nog Shirley (1849) en Villette (1853). Haar vroegere roman The Professor werd pas na haar dood uitgegeven (1857).

Persoonlijk leven, familie en overlijden

Charlotte bleef lange tijd ongetrouwd en toegewijd aan de zorg voor haar vader en het behoud van het literaire werk van haar zusters. In juni 1854 trouwde zij met de predikant Arthur Bell Nicholls. Kort daarna werd ze zwanger, maar op 31 maart 1855 stierf ze op 38‑jarige leeftijd. Het overlijden staat in verband met complicaties rond haar zwangerschap. De precieze medische oorzaak wordt nog steeds bediscussieerd; hedendaagse historici noemen onder meer ernstige braken en ondervoeding (hyperemesis gravidarum), infectieziekten of andere complicaties als mogelijke factoren.

Nalatenschap

Charlotte Brontë had grote invloed op de ontwikkeling van de Engelse roman en op de beeldvorming van sterke vrouwelijke hoofdpersonen in de literatuur. Na de dood van Emily en Anne trad Charlotte op als hun literair executeur: ze zorgde voor publicatie van enkele werken en schreef biografische schetsen over haar zusters, die later onderwerp van discussie en onderzoek werden vanwege selectieve weergave.

Haar belangrijkste roman, Jane Eyre, is talloze keren bewerkt voor theater, film en televisie en blijft een van de bekendste romans uit de negentiende eeuw. Het Brontë‑huis in Haworth is tegenwoordig een museum (Brontë Parsonage Museum) en trekt veel bezoekers die belangstelling hebben voor het leven en werk van de familie Brontë.

Belangrijke werken (selectie)

  • The Professor (geschreven vóór 1847, postuum gepubliceerd 1857)
  • Jane Eyre (1847)
  • Shirley (1849)
  • Villette (1853)
  • Gedichten in Gedichten van Currer, Ellis, en Acton Bell (1846)