Garry Kasparov (geboren op 13 april 1963 in Bakoe, Azerbeidzjan) is een Russische schaakgrootmeester en politiek activist. Hij werd geboren onder de naam Garry Weinstein (ook gespeld Garik Vainshtein) en is deels van Joodse afkomst. Kasparov wordt algemeen beschouwd als een van de grootste schakers aller tijden.
Vroege carrière en doorbraak
Kasparov liet al op jonge leeftijd uitzonderlijk schaaktalent zien. Hij ontwikkelde zich snel binnen de Sovjet-schaakschool en won meerdere jeugd- en jeugdlandstitels voordat hij doorbrak op het hoogste niveau. In 1985, op 22-jarige leeftijd, werd hij de jongste onbetwiste wereldkampioen schaken door Anatoly Karpov te verslaan in de wereldkampioenschapsmatch. Daarmee begon een lange periode waarin Kasparov vrijwel onafgebroken als nummer één van de wereld gold.
Split met FIDE en de PCA
In 1993 verbrak Kasparov de relatie met FIDE en richtte hij — samen met onder anderen Nigel Short — een rivaliserende organisatie op, de Professional Chess Association (PCA). De breuk ontstond uit onvrede over de organisatorische en financiële gang van zaken rondom wereldtitelwedstrijden. De scheiding leidde tot een jarenlange verdeeldheid binnen de schaakwereld, met twee concurrerende wereldkampioenschapstitels (de FIDE-titel en de zogenaamde "klassieke" titel) tot aan de reunificatie van de titels in het midden van de jaren 2000.
Belangrijke matches en prestaties
Kasparov behield de klassieke wereldtitel tot zijn verrassende nederlaag tegen Vladimir Kramnik in 2000. Tijdens zijn actieve periode bereikte hij een van de hoogste Elo-ratings ooit (met een piek van 2851 in 1999) en introduceerde hij tal van noviteiten in de openingstheorie en middenspelstrategieën. Zijn dominantie, aanvallende stijl en diepgaande voorbereiding maakten hem gedurende twee decennia tot het boegbeeld van het moderne schaak.
Partijen tegen computers
Kasparov speelde een reeks hooggeprofileerde confrontaties met schaakcomputers. In 1996 won hij een match tegen IBM's Deep Blue, maar in 1997 verloor hij de rematch — een gebeurtenis die veel aandacht kreeg en die ook discussie opriep, onder meer over technische en procedurele veranderingen aan de kant van IBM tussen de matches.
Terugtrekking uit professioneel schaak en werk met jongere spelers
In 2005 kondigde Kasparov zijn terugtrekking uit het professionele toernooischaken aan om zich meer te richten op politiek, schrijven en andere projecten. Hij nam sindsdien nog wel deel aan enkele tentoonstellings- en rapidpartijen. In 2009 en de jaren daarna trad hij op als adviseur en mentor voor de jonge Noor Magnus Carlsen, waarbij hij Carlsen korte periodes hielp met voorbereiding en strategie; dit moet niet worden verward met een langdurig, formeel dienstverband als vaste coach. Carlsen groeide uit tot de nieuwe wereldtop en uiteindelijk wereldkampioen.
Politiek activisme en publicaties
Na zijn schaakcarrière werd Kasparov prominent als criticus van het politieke beleid in Rusland en van president Vladimir Putin. Hij richtte en participeerde in meerdere oppositiebewegingen, bijvoorbeeld het United Civil Front, en organiseerde protesten en campagnes voor meer democratie en mensenrechten. Vanwege zijn activisme werd hij meerdere keren gearresteerd bij demonstraties en werd hij — vanwege toenemende druk — een tijd lang buiten Rusland actief. Kasparov schreef verschillende boeken over schaken en politiek, waaronder de internationale bestsellers "How Life Imitates Chess" en politieke werken zoals "Winter Is Coming". Hij publiceerde ook uitgebreide schaakanalyses in de serie "My Great Predecessors" en andere studies die belangrijk zijn voor schaakhistorie en theoretische ontwikkeling.
Nalatenschap
Kasparov blijft een invloedrijke figuur in zowel de schaakwereld als de politiek. Als speler veranderde hij de manier waarop topgenoten zich voorbereidden en speelde: zijn diepgaande openingsvoorbereidingen, analytische aanpak en competitieve instelling werden model voor latere generaties. Als activist en schrijver heeft hij de publieke discussie over Rusland, democratie en mensenrechten internationaal onder de aandacht gebracht. Zijn prestaties, zowel als jong wereldkampioen als langdurige nummer één, verzekeren hem een vaste plaats in de schaakgeschiedenis.
