Stierenvechten: geschiedenis, rituelen en controverse
Ontdek de geschiedenis, rituelen en controverse van stierenvechten: traditie, spektakel en dierenrechtenkwesties in Spanje, Portugal en Latijns‑Amerika.
Stierenvechten is een oude en omstreden traditie. Vandaag de dag wordt het vooral gedaan in Spanje, en in Portugal, en sommige landen van Zuid-Amerika. Het fenomeen heeft zowel een rijke culturele geschiedenis als felle tegenstanders vanwege dierenwelzijnsargumenten.
Geschiedenis en belangrijke plaatsen
De oorsprong van het hedendaagse stierenvechten gaat terug tot ruitertradities en ridderlijke toernooien uit de middeleeuwen die later evolutioneerden tot een gecodificeerde vorm in de 18e en 19e eeuw. De regels, kostuums en veel tradities van het moderne Spaanse stierengevecht werden door Paquiro (Francisco Montes Reina, 13 januari 1804 - 4 april 1851) op een rijtje gezet.
De grootste arena is het Plaza México in het centrum van Mexico City, dat plaats biedt aan 48.000 mensen, en de oudste is de La Maestranza in Sevilla, Spanje, die voor het eerst werd gebruikt voor stierengevechten in 1765. Naast Spanje en Mexico zijn er belangrijke tradities in landen als Colombia, Peru en Ecuador, en in bepaalde regio's worden lokale varianten en festivals georganiseerd.
Ritueel en opbouw van de corrida
Het Spaanse stierengevecht (Corrida de toros) is traditioneel een gevecht dat in veel landen eindigt met de dood van het dier. Het moderne stierengevecht heeft een strak ritueel en is opgedeeld in drie fasen, de zogenaamde tercios, waarbij het begin van elk wordt gesignaleerd door een trompet:
- Het tercio de varas: de stier wordt getest op kracht en temperament; picadores (ruiters met lans) treden op om het dier op te meten en de nekspieren te laten vermoeid raken.
- Het tercio de banderillas: banderilleros plaatsen kleurrijke korte speerachtige stokken (banderillas) in de schouders van de stier om hem verder te prikkelen en te mobiliseren.
- Het tercio de muerte: de dodelijke fase, waarin de matador solo terugkeert met de kleine cape en het zwaard om de show (de faena) en de beslissende steek uit te voeren.
De stierenvechters (Toreros) betreden de arena in een optocht, vaak onder de klanken van Paso doble-muziek. De bewegingen, passen en poses zijn sterk geënsceneerd en bedoeld om zowel techniek als moed te tonen.
De deelnemers, rollen en kostuums
Een team van stierenvechters bestaat doorgaans uit zeven man. De leider is de matador, en hij heeft zes assistenten, die een rol spelen in het drama. De assistenten omvatten picadores, banderilleros en andere helpers die de matador ondersteunen bij het belagen en uitputten van de stier.
De kostuums van de stierenvechters zijn geïnspireerd op 18e-eeuwse Andalusische kleding. Matadores ('zij die de stier doden') zijn gemakkelijk te zien aan het goud van hun traje de luces ('pak van licht'). Andere onderdelen van de uitrusting zijn de grote roze en gele capote (voor het eerste werk) en de kleinere rode muleta voor het finaal werk.
De finale: faena en estocada
Aan het einde komt de tercio de muerte ('de derde van de dood'). De matador komt alleen de ring weer binnen met een kleine rode cape, en een zwaard. De cape heet een muleta. De matador gebruikt zijn cape om de stier in een reeks passen aan te trekken. De faena is de voorstelling met de cape: een combinatie van stijl, beheersing en risico.
De faena eindigt met een laatste serie passen waarin de stierenvechter probeert de stier in positie te brengen. Vervolgens steekt hij hem tussen de schouderbladen en door de aorta of het hart. De handeling van het duwen in het zwaard wordt een estocada genoemd. Als de steek niet direct dodelijk is kan het dier nog lijden; soms is het nodig dat assistenten (banderilleros of areneros) aanvullende handelingen verrichten om het dier sneller te doden.
Gevaar voor de deelnemers en medische voorzieningen
De risico's zijn reëel: als de matador zich vergist, kan hij door de horens van de stier worden gegrepen en gedood. Dit gebeurt wel: enkele zeer beroemde matadors zijn in de ring gestorven. Toen de grote matador Manolete op 31-jarige leeftijd in de ring werd gedood, werden er drie dagen van officiële nationale rouw gehouden. Tegenwoordig zijn stierenvechters omgeven door medische Teams: de stierenvechters hebben wel een ziekenboeg met een operatiekamer, voor de onmiddellijke behandeling van stierenvechters met hoornwonden.
Varianten en alternatieven
Er bestaan regionale varianten. In Portugal bijvoorbeeld is het in veel gevallen zo dat het dier niet in de arena wordt gedood; de traditionele Portugese tourada kent andere rollen (zoals de cavaleiros te paard en de forcados die de stier vastgrijpen) en wettelijke beperkingen die het doden vaak buiten de arena plaatsen of verbieden. In Spanje komen ook niet-dodelijke vormen voor, zoals recortes (acrobatische ontwijkingsshows zonder doden) en scholings- en liefhebbersvoorstellingen waarbij de dodelijke steek achterwege blijft.
Controverse, ethiek en regelgeving
Er is grote weerstand tegen het stierengevecht vanuit dierenwelzijnsorganisaties. Critici wijzen op het lijden van het dier: pijn, stress, bloedverlies en een vaak langzame dood. Protesten, rechtszaken en campagnes door lokale en internationale dierenbeschermingsgroepen hebben geleid tot scherpe publieke debatten en beleidsmaatregelen.
In verschillende regio's en landen zijn maatregelen genomen variërend van volledige verboden tot beperkingen of beschermingen als cultureel erfgoed. In sommige Spaanse regio's en in andere landen bestaan lokale verboden of beperkingen, terwijl in andere gebieden stierenvechten wordt erkend als toeristische attractie of cultureel gebeuren. De discussie draait veelal om de spanning tussen behoud van traditie en hedendaagse inzichten over dierenwelzijn.
Culturele betekenis en toekomst
Voor voorstanders is stierenvechten een eeuwenoude kunstvorm, vol symboliek, techniek en ritueel. Ze benadrukken de culturele, sociale en economische aspecten: festivals, lokale economieën en identiteit spelen een rol. Tegenstanders zien het als een achterhaalde en gewelddadige praktijk die in een moderne maatschappij geen plaats meer hoort te hebben.
De toekomst van het stierenvechten zal afhangen van politieke beslissingen, veranderende publieke opinies en de mate waarin alternatieve, niet-dodelijke vormen of strengere regulering worden geaccepteerd. In veel landen is de populariteit afgenomen, vooral onder jongere generaties, terwijl discussies over wetgeving en erfgoed voorlopig doorgaan.
Samenvattend
Stierenvechten is een complex verschijnsel met een lange geschiedenis, een vast ritueel en zowel gepassioneerde aanhangers als felkritische tegenstanders. Het omvat technische vaardigheden, theatrale rituelen en reële risico's voor mens en dier. Het publieke en juridische debat over de praktijk blijft onverminderd actueel.
De eerste optocht van een corrida, met drie teams van stierenvechters.
De suerte de capote: matador gebruikt cape om de stier te laten passeren.
Matador in de tercio de muerte.
Het schilderij Het Stierengevecht van Édouard Manet.
Stierengevechten in Spaanse stijl over de hele wereld: Stierenvechten legaal. Het stierenvechten is verboden, wat vroeger traditioneel werd beoefend. Opmerking: Sommige gemeenten hebben het stierenvechten verboden in landen en regio's waar het verder legaal is.
Prevalentie van het stierenvechten in de Spaanse provincies in de 19e eeuw.
Prevalentie van het stierenvechten in de Spaanse provincies vandaag de dag.
Kunst
Het stierenvechten heeft invloed gehad op alle vormen van kunst en cultuur. Ernest Hemingway zei over het stierenvechten: "Het stierenvechten is de enige kunst waarbij de kunstenaar in levensgevaar verkeert en waarbij de mate van schittering in de voorstelling wordt overgelaten aan de eer van de vechter". Spaanse dans- en muziekvormen zoals de paso doble en de flamenco zijn sterk beïnvloed door het spektakel van het stierengevecht.
Vragen en antwoorden
V: Wat is de oudste arena?
A: De oudste arena is de La Maestranza in Sevilla, Spanje, die in 1765 voor het eerst werd gebruikt voor stierengevechten.
V: Hoeveel mensen kunnen in de grootste arena zitten?
A: De grootste arena is het Plaza México in het centrum van Mexico-Stad, met 48.000 zitplaatsen.
V: Wie heeft de regels en tradities van het moderne stierenvechten opgesteld?
A: De regels en tradities van het moderne stierenvechten zijn opgesteld door Paquiro (Francisco Montes Reina).
V: Hoeveel leden telt een stierenvechtersploeg?
A: Een stierenvechtersploeg bestaat uit zeven man. De leider is de matador, en hij heeft zes assistenten die rollen spelen in het drama.
V: Wat voor soort kleding dragen matadores?
A: Matadores dragen kostuums geïnspireerd op 18e-eeuwse Andalusische kleding die bekend staan als traje de luces ('lichtpak').
V: Wat gebeurt er tijdens de derde fase van de dood?
A: Tijdens de tercio de muerte ("de derde van de dood") komt de matador alleen terug in de ring met een kleine rode cape en een zwaard, muleta genaamd. Hij gebruikt zijn cape om de stier aan te trekken in een reeks passen die faena wordt genoemd. Aan het eind probeert hij de stier in positie te brengen voordat hij zijn zwaard tussen de schouderbladen en door het hart steekt.
V: Zijn er versies waarin dieren ongedeerd blijven tijdens een gevecht?
A: Ja, er zijn versies waarbij dieren ongedeerd blijven tijdens een gevecht, zoals die welke door dierenwelzijnsorganisaties worden georganiseerd.
Zoek in de encyclopedie