AlegsaOnline.com

Decompressieziekte (de bochten): definitie, oorzaken en behandeling

Decompressieziekte (de bochten): oorzaken, symptomen en behandeling bij duikongevallen — herken, behandel en voorkom drukgerelateerde letsels.

Schrijver: Leandro Alegsa

09-02-2026

Decompressieziekte wordt veroorzaakt door bellen die zich vormen in het bloed en andere lichaamsdelen van mensen bij wie de druk rondom hen te snel afneemt. Deze bellen kunnen de bloedstroom blokkeren en de lichaamsdelen van zuurstof beroven, of de bellen kunnen schade veroorzaken door uitrekking, scheuring of druk op de getroffen delen. Decompressieziekte wordt ook wel de bochten genoemd.

Wat is decompressieziekte precies?

Decompressieziekte (DCS) is een aandoening die ontstaat wanneer opgeloste gassen — vooral stikstof — uit oplossing komen en kleine tot grotere gasbellen vormen in weefsels en bloedvaten. Dat gebeurt meestal na duiken, maar kan ook optreden bij andere situaties met snelle drukvermindering (bijvoorbeeld bij hoge-snelheidsvliegen zonder juiste decompressie of bij hyperbare geneeskunde). De ernst varieert van milde pijnlijke klachten tot levensbedreigende neurologische of cardiopulmonaire stoornissen.

Oorzaken en risicofactoren

Te snelle opstijging: afslaan van de duik en onvoldoende stops veroorzaken snelle drukdaling waardoor gassen uit oplossing komen.
Omitted decompression: het negeren of overslaan van benodigde decompressiestops.
Diepte en duiktijd: langere en diepere duiken verhogen de hoeveelheid opgelost gas.
Herhaalde duiken: onvoldoende oppervlakte-interval tussen duiken kan opstapeling van gas veroorzaken.
Persoonlijke factoren: uitdroging, oververmoeidheid, kou, overgewicht, roken, en leeftijd kunnen het risico verhogen.
Anatomische varianten: een persistente open verbinding tussen rechter- en linkerharthelft (bijv. patent foramen ovale, PFO) kan de kans vergroten dat veneuze bellen in de arteriële circulatie terechtkomen (arteriële gasembolie).

Symptomen

Symptomen kunnen binnen enkele minuten na het duiken optreden, maar ook pas uren later manifest worden (meestal binnen 24 uur). Ze zijn uiteenlopend; veelvoorkomende categorieën:

Type I (milde klachten): pijnlijke gewrichten of spieren (de ‘bochten’), huidklachten zoals jeuk, huiduitslag of huidknobbels, zwelling van lymfeklieren.
Type II (ernstige klachten): neurologische uitval (bijv. gevoelloosheid, tintelingen, spierzwakte, bewustzijnsverlies, coördinatieproblemen), ademhalingsproblemen, ernstige duizeligheid, paralyses en hartklachten door gasembolie.

Diagnose

De diagnose is meestal klinisch en gebaseerd op de anamnese (recent duiken, opstijgsnelheid, weglaten van stops) en de symptomen. Aanvullend onderzoek kan bestaan uit:

algemeen lichamelijk onderzoek en neurologisch onderzoek;
beeldvorming (CT of MRI) bij vermoeden van neurologische betrokkenheid om andere oorzaken uit te sluiten en soms gasbellen te visualiseren;
precordiale of transcraniaal Doppler-onderzoek en echocardiografie voor detectie van bubbels of PFO.

Behandeling

Directe eerste hulp bij vermoeden van decompressieziekte:

geef 100% zuurstof via masker of beademing als beschikbaar;
houd de patiënt warm en in rust — minimale beweging voorkomt verplaatsing van bubbels naar vitale gebieden;
zorg voor adequate hydratatie (intravenous indien mogelijk) en zuurstoftoediening;
leg de patiënt plat of in comfortabele houding; bij bewustzijnsstoornissen afhankelijk van de situatie de veilige houding kiezen;
bel onmiddellijk medische hulp en vervoer naar een ziekenhuis met een hyperbare kamer (recompressiekamer).

Definitieve behandeling is recompressie in een hyperbare zuurstofkamer. Door de druk in de kamer te verhogen worden de gasbellen kleiner en kan hogere fractie zuurstof helpen de gaswisseling en genezing te bevorderen. De Amerikaanse Navy en andere instellingen hebben standaard behandelprotocollen (tables) die worden gevolgd afhankelijk van ernst en reactie op behandeling. Vroege behandeling geeft de beste prognose.

Preventie

plan duiken volgens geldende duiktabellen of een betrouwbaar duikcomputerprofiel;
houd je aan aanbevolen opstijgsnelheden en decompressiestops; maak altijd een veiligheidsstop (bijv. 3–5 minuten op 3–5 meter) na recreatieve duiken;
vermijd diepe of meerdere opeenvolgende duiken zonder voldoende oppervlakinterval;
zorg voor goede hydratatie, voldoende rust, en vermijd alcohol voor en na duiken;
bespreek met een arts als je een bekende PFO hebt, of als je eerder DCS hebt gehad—soms is extra beoordeling of interventie nodig voor duikactiviteiten.

Prognose en wanneer medische hulp inroepen

De uitkomst hangt sterk af van snelheid van herkenning en behandeling. Veel milde gevallen herstellen volledig met tijd en eventueel zuurstof. Ernstige gevallen (vooral met neurologische of cardiopulmonale betrokkenheid) kunnen blijvende schade of zelfs overlijden veroorzaken als ze niet snel behandeld worden. Raadpleeg direct medische hulp bij:

pijnlijke gewrichten of spieren na het duiken die niet verklaarbaar zijn;
duizeligheid, dubbelzien, gevoelloosheid, spierzwakte, ernstige ademhalingsproblemen of verwardheid;
alle symptomen die verergeren of niet verbeteren na zuurstof en rust.

Praktische adviezen voor duikers

duik binnen je training en ervaringsniveau;
gebruik betrouwbare duikapparatuur en -computers en controleer die voor elke duik;
duik nooit alleen en maak goede afspraken over duikplanning en noodprocedures;
als je recent reconstructieve of cardiothoracale ingrepen hebt gehad, of bekend bent met een PFO, overleg met een duikgeneeskundige voordat je weer gaat duiken.

Samengevat: decompressieziekte ontstaat door gasbellen die bij snelle drukafname in het lichaam ontstaan. Vroege herkenning, toediening van 100% zuurstof en snelle verwijzing naar een hyperbare faciliteit zijn essentieel voor een goed herstel. Preventie door zorgvuldig duikgedrag is de meest betrouwbare manier om de ziekte te voorkomen.

Wie kan decompressieziekte krijgen?

Decompressieziekte kan voorkomen bij onderwaterduikers die veel tijd in diep water doorbrengen en te snel naar de oppervlakte terugkeren om de in hun lichaam opgeloste ademgassen te laten ontsnappen zonder bellen te vormen.

Mensen kunnen ook decompressieziekte krijgen als ze zich in een vliegtuig of ruimtevaartuig onder druk bevinden en deze beschadigd raakt en de lucht verloren gaat.

Hoe voorkom je decompressieziekte

Decompressieziekte kan worden voorkomen door de druk langzaam te verlagen. Hierdoor kunnen de gassen die in het lichaam zijn opgelost, in de ademlucht ontsnappen zonder bellen te vormen. Duikers doen dit door langzaam naar de oppervlakte te komen, omdat de druk afhangt van de diepte, en door de diepte te verminderen zal de druk afnemen. Voor elke tien meter verandering van diepte verandert de druk met 1 bar, wat ongeveer overeenkomt met de normale luchtdruk op zeeniveau.

Duikers weten hoe langzaam ze naar boven moeten komen met behulp van decompressietabellen of een duikcomputer. Het is mogelijk dat ze onderweg naar boven moeten stoppen om te wachten tot er genoeg gas uit is voordat het veilig is om verder omhoog te gaan. Dit wordt een decompressiestop genoemd. De tabellen of de computer vertellen de duikers op welke diepte ze moeten stoppen en hoe lang ze op elke diepte moeten blijven.

Mensen die hoog vliegen in vliegtuigen vermijden decompressie door zich in een drukcabine te bevinden. In militaire vliegtuigen kan de bemanning vóór de vlucht een paar uur lang zuurstof inademen, zodat het grootste deel van de in hun lichaam opgeloste stikstof kan ontsnappen. Dit heet zuurstof voorademen. Astronauten die zich voorbereiden op een ruimtewandeling ademen ook zuurstof voor en decompresseren in het ruimteschip voordat zij hun pak aantrekken en naar buiten gaan.

Wat gebeurt er eigenlijk?

Wanneer een persoon ademt, lost de lucht of een ander ademgas vanuit de longen op in het bloed. Dit duurt enige tijd, en de hoeveelheid gas die kan oplossen hangt af van de druk rond de persoon. Als de druk groter is, kan er meer gas oplossen. Na een tijdje kan er geen gas meer oplossen bij die druk.

Als een duiker dieper gaat, wordt de druk groter. Hierdoor lost de duiker meer gas op. Aan het einde van de duik moet de duiker terugkeren naar het wateroppervlak waar minder druk is.

Als de duiker langzaam omhoog gaat, verandert de druk langzaam en is er genoeg tijd voor het in de duiker opgeloste gas om van het bloed terug te keren naar het ademgas in de longen van de duiker en wordt het veilig verwijderd. Als de druk te snel verandert om genoeg van het opgeloste gas te verwijderen, kan het gas bellen vormen in het bloed en andere delen van het lichaam van de duiker. Deze bellen worden groter naarmate de druk afneemt en de duiker dichter bij de oppervlakte komt. Luchtbellen in het bloed kunnen vast komen te zitten in kleine bloedvaten. Als dit in de longen gebeurt, kunnen ze meestal geen kwaad, maar als ze de bloedstroom in andere delen van het lichaam blokkeren, krijgen de delen waar de stroom geblokkeerd is niet genoeg zuurstof en kunnen ze beschadigd raken. Dit is zeer gevaarlijk als het in de hersenen of het hart gebeurt. De andere plaats waar zich bellen kunnen vormen is in de meer vaste delen van het lichaam. Als deze bellen genoeg groeien, kunnen ze de delen eromheen scheuren of er hard genoeg tegenaan drukken om schade aan te richten.

Behandeling van decompressieziekte

Als een duiker decompressieziekte krijgt, kan dit worden behandeld door hem in een decompressiekamer te plaatsen en de druk te verhogen om de bellen kleiner te maken zodat ze minder schade aanrichten, en door de duiker zuivere zuurstof te geven om te ademen, waardoor de bellen weer oplossen. De zuurstof helpt ook om meer schade aan het lichaam te voorkomen door de bellen die de bloedvaten hebben geblokkeerd, aangezien er meer zuurstof in het bloed zit om de delen in leven te houden die door de blokkades minder bloedtoevoer hebben.

Vragen en antwoorden

V: Wat is decompressieziekte?

A: Decompressieziekte is een aandoening die veroorzaakt wordt door bellenvorming in het bloed en andere lichaamsdelen van mensen die te snel een drukverlaging om zich heen ervaren.

V: Wat veroorzaakt de bellen bij decompressieziekte?

A: De bellen worden veroorzaakt door een te snelle daling van de druk rond het lichaam.

V: Hoe beïnvloeden de bellen de lichaamsdelen?

A: De bellen kunnen de bloedstroom blokkeren en de lichaamsdelen van zuurstof beroven. Ze kunnen ook schade toebrengen aan de aangetaste lichaamsdelen door ze uit te rekken, te scheuren of erop te drukken.

V: Wat is een andere naam voor decompressieziekte?

A: Decompressieziekte wordt ook wel de bochten genoemd.

V: Hoe kan decompressieziekte worden voorkomen?

A: Decompressieziekte kan worden voorkomen door tijdens het duiken decompressieschema's te volgen, langzaam genoeg op te stijgen zodat het lichaam zich kan aanpassen aan de drukveranderingen, en tijdens het opstijgen pauzes te nemen.

V: Wat zijn de symptomen van decompressieziekte?

A: Symptomen van decompressieziekte zijn gewrichtspijn, spierzwakte, tintelingen of gevoelloosheid, vermoeidheid, misselijkheid, overgeven en duizeligheid.

V: Kan decompressieziekte worden behandeld?

A: Ja, decompressieziekte kan worden behandeld met hyperbare zuurstoftherapie, waarbij 100% zuurstof wordt ingeademd in een drukkamer om de grootte van de bellen te verkleinen en de hoeveelheid zuurstof in het lichaam te vergroten.