Amalthea is de derde maan die het dichtst bij Jupiter staat. Hij werd op 9 september 1892 gevonden door Edward Emerson Barnard en genoemd naar Amalthea, een nimf uit de Griekse mythologie (soms ook voorgesteld als de geit die de jonge Zeus voedde). Amalthea staat ook bekend als Jupiter V en is de grootste van de vier binnenste, nauwe manen van Jupiter (naast Metis, Adrastea en Thebe).

Uiterlijk en samenstelling

Amalthea is onregelmatig van vorm (dus niet bolvormig) en heeft een roodachtige kleur. Uit beelden en spectrale gegevens wordt aangenomen dat het oppervlak voornamelijk uit waterijs bestaat, gemengd met donker stof en mogelijk materialen afkomstig van vulkanisch materiaal van Io of van ruimteweerking. De roodachtige kleur kan veroorzaakt zijn door geïrriteerd materiaal of door zwevende fijnstoffragmenten. Het oppervlak vertoont grote kraters, steile hellingen en hoge bergruggen.

Amalthea heeft afmetingen van ongeveer 250 × 146 × 128 km (ongeveer), met een equivalente middellijn/doorsnede die veel kleiner is dan die van bolvormige manen. Zijn gemiddelde dichtheid is relatief laag (van orde ~0,8–0,9 g/cm³), wat wijst op een samenstelling met veel ijs en/of een poreuze interne structuur. De massa wordt geschat op iets van de orde 10^18 kg; de oppervlaktezwaartekracht is zeer laag (ongeveer 0,02 m/s², ongeveer 0,002 keer de aardse zwaartekracht), waardoor materiaal gemakkelijk kan ontsnappen naar de ruimte bij sterke inslagen.

Baan en beweging

Amalthea draait in een nauwe baan rond Jupiter, dichterbij dan de grote Galileïsche manen. Vanaf het oppervlak van Amalthea zou Jupiter aan de hemel een indrukwekkend gezicht zijn — veel groter dan de volle Maan gezien vanaf de aarde (in de oorspronkelijke waarnemingen wordt vaak genoemd dat Jupiter zo’n 92 keer groter aan de hemel zou lijken). Amalthea is getijdegebonden aan Jupiter en draait één keer om zijn as in dezelfde tijd als één omloop om de planeet, zodat hij altijd ongeveer met dezelfde zijde naar Jupiter gekeerd is.

Relatie met de ringen van Jupiter

Stof dat door inslagen van micrometeorieten van het oppervlak van Amalthea wordt losgemaakt, draagt bij aan de zwakke, fijnstofrijke gossamer-ringen van Jupiter. Er bestaat een zogeheten Amalthea-gossamer ring die direct met deze maan in verband wordt gebracht; samen met materiaal van Thebe vormen deze bronnen de buitenste, dunne delen van Jupiters ringsysteem.

Ruimtevaartuigwaarnemingen

Opnamen van Amalthea werden gemaakt door de Voyager 1 en 2 in 1979 en 1980 zijn taken, en later zijn veel gedetailleerdere beelden en metingen verkregen door de Galileoorbiter in de jaren 1990. Deze missies leverden de eerste duidelijke beelden van het onregelmatige oppervlak, gaven informatie over de samenstelling en bevestigden de rol van Amalthea bij het voeden van de gossamer-ringen.

Belangrijke feiten en context

  • Ontdekkingsdatum: 9 september 1892 door Edward Emerson Barnard.
  • Astronomische aanduiding: Jupiter V.
  • Vorm: onregelmatig, met grote kraters en steile bergen.
  • Samenstelling: voornamelijk waterijs met donkere onzuiverheden; relatief lage dichtheid.
  • Rol in Jupiters ringen: bron van stof voor de Amalthea-gossamer ring.
  • Beelden gemaakt door Voyagers en later gedetailleerder door Galileo.

Amalthea blijft een interessant object omdat zijn kleine omvang, onregelmatige vorm en ligging zo dicht bij Jupiter inzicht geven in de processen van inslagvervorming, ringvoeding en de dynamiek van nauwe maanbanen binnen de sterke gravitatie- en magnetosfeer van een reuzenplaneet.