Het Europees Parlement (voorheen de Europese Parlementaire Vergadering of de Gemeenschappelijke Vergadering) is het parlement van de Europese Unie (EU). De EU-burgers kiezen eens in de vijf jaar hun leden. Samen met de Raad van Ministers is het de wetgevende tak van de instellingen van de Unie. Het vergadert op twee locaties: Straatsburg en Brussel.

 

Taken en bevoegdheden

Het Europees Parlement heeft meerdere belangrijke rollen binnen de EU:

  • Wetgeving: samen met de Raad van Ministers stelt het Parlement EU-wetgeving vast via de gewone wetgevingsprocedure (voorheen co-decisie). Dit is de belangrijkste manier waarop regels voor de interne markt, milieu, consumentenzaken, digitale zaken en vele andere onderwerpen tot stand komen.
  • Begroting: het Parlement besluit samen met de Raad over de jaarlijkse EU-begroting en heeft invloed op uitgavenprioriteiten.
  • Democratische controle: het Parlement controleert de Europese Commissie en andere instellingen, keurt benoemingen goed (bijv. de voorzitter van de Commissie) en kan een motie van afkeuring aannemen tegen de Commissie.
  • Politieke vertegenwoordiging: het vertegenwoordigt de burgers van de EU rechtstreeks en geeft hun stem in EU-besluitvorming.

Samenstelling en verkiezingen

Het Parlement bestaat uit rechtstreeks gekozen volksvertegenwoordigers: de leden van het Europees Parlement (MEP's). EU-burgers kiezen hen elke vijf jaar via algemeen kiesrecht. Het totaal aantal MEP's is vastgesteld door verdragsregels en is verdeeld over de lidstaten; elke lidstaat heeft een minimum en maximum aantal zetels, zodat kleinere en grotere landen evenwichtig worden vertegenwoordigd. Sinds het vertrek van het Verenigd Koninkrijk is het aantal MEP's verlaagd ten opzichte van het verleden.

Het kiesstelsel is proportioneel, maar lidstaten mogen zelf bepalen welke methode ze gebruiken binnen die eis. Een aantal landen kent nationale drempels voor zeteltoewijzing (bijvoorbeeld 3–5%).

Politieke fracties en nationale partijen

MEP's organiseren zich niet primair per nationale partij, maar in pan-Europese politieke fracties (zoals de Europese Volkspartij, de Progressieve Alliantie van Socialisten en Democraten, Renew Europe, de Groenen/EFA, Identity and Democracy, en anderen). Deze fracties vormen coalities en bepalen in belangrijke mate het politieke debat en de agenda in het Parlement.

Werking en besluitvorming

Het Parlement werkt via een combinatie van plenaire zittingen, commissies en politieke fracties:

  • Plenaire zittingen: hier vinden debatten en stemmingen plaats; veel belangrijke beslissingen en amendementen worden in de plenaire zaal aangenomen.
  • Commissies: gespecialiseerde commissies behandelen wetsvoorstellen, stellen verslagen op en bereiden stemmingen in de plenaire zitting voor. Voorbeelden zijn de commissie voor Economische en Monetaire Zaken, de commissie voor Milieu en de commissie voor Burgerlijke Vrijheden.
  • Stemprocedures: stemmingen kunnen handopsteking, elektronische stemming of roll-call zijn, afhankelijk van het soort besluit en de regels.

Belangrijke wetgevende procedures naast de gewone wetgevingsprocedure zijn de raadplegingsprocedure (waarbij het Parlement advies geeft) en de instemmingprocedure (waarbij het Parlement een akkoord of benoeming moet goedkeuren of verwerpen). Het Parlement heeft ook uitgebreide onderzoeks- en controlerende bevoegdheden: het kan vragen stellen aan de Commissie, hoorzittingen houden en onderzoekscommissies instellen.

Organisatie en personen

Het Parlement kiest aan het begin van elke zittingsperiode een voorzitter voor tweeënhalf jaar (de helft van de zittingsperiode). Daarnaast zijn er meerdere vicevoorzitters en quaestoren die verantwoordelijk zijn voor procedurele, administratieve en budgettaire zaken. Het secretariaat ondersteunt het parlementaire werk en heeft kantoren in verschillende steden.

Locaties en vergaderingen

  • Straatsburg: officiële zetel van het Parlement; de meeste plenaire zittingen (meestal één week per maand) vinden hier plaats.
  • Brussel: veel commissievergaderingen en extra plenaire zittingen vinden hier plaats; veel MEP's en medewerkers werken dagelijks vanuit Brussel.
  • Luxemburg: administratieve diensten en sommige ondersteunende eenheden van het Parlement zijn hier gevestigd.

De meertalige werking van het Parlement is omvangrijk: er is simultaanvertolking in de officiële EU-talen en veel documenten worden in meerdere talen gepubliceerd om toegankelijkheid voor alle burgers te garanderen.

Transparantie, ethiek en burgerparticipatie

Het Parlement zet in op openheid en verantwoordingsplicht: plenums en commissies zijn publiek, verslagen en stemmingen zijn openbaar, en er is een register voor belangenvertegenwoordigers. MEP's vallen onder gedragsregels en moeten belangenconflicten melden.

Burgers kunnen rechtstreeks betrokken raken via instrumenten als de Europees Burgerinitiatief en via het indienen van petities. Ook kunnen individuele burgers rapporten en besluiten volgen via de openbare documentatie van het Parlement.

Rechten van MEP's

MEP's genieten bepaalde immuniteiten en privileges die hun onafhankelijk functioneren moeten beschermen, zoals beperkte parlementaire immuniteit voor handelingen in de uitoefening van hun mandaat. Daarbij bestaan er ingestelde procedures om de immuniteit op te heffen wanneer dat nodig is voor strafrechtelijke vervolgingen binnen lidstaten.

Samenvattend

Het Europees Parlement is de rechtstreeks gekozen volksvertegenwoordiging van de EU en speelt een centrale rol in wetgeving, begroting en democratische controle. Door zijn samenstelling, meertaligheid en samenwerking met andere EU-instellingen vormt het Parlement een belangrijk platform waarop EU-beleid wordt gevormd en de stem van de burgers wordt gehoord.