Europese Unie (EU): alles over geschiedenis, doelen, leden en euro

Europese Unie uitleg: geschiedenis, doelen, overzicht van 27 leden en de euro — begrijp snel hoe de EU werkt, haar invloed en voordelen voor burgers.

De Europese Unie (afkorting: EU) is een samenwerkingsverband van 27 lidstaten in Europa. De Unie werd gevormd op basis van het Verdrag van Maastricht (ondertekend in 1992, in werking getreden in 1993) en is voortgekomen uit de vroege Europese integratie, met name de Europese Economische Gemeenschap (EEG) die in 1957 bij de Verdragen van Rome werd opgericht. De EU heeft een gemeenschappelijke economische ruimte ontwikkeld met regels die in de hele Unie gelden. Daardoor kunnen de burgers van de lidstaten zich gemakkelijker verplaatsen, wonen en handel drijven in andere EU-landen. Negentien van deze landen gebruiken dezelfde munt: de euro.

De naam Europa komt van het Latijnse Europa, dat op zijn beurt is afgeleid van het Griekse Εὐρώπη, van εὐρύς eurys "breed" en ὤψ ops "gezicht".

Het Verdrag van Lissabon is het meest recente grote verdrag waarin staat hoe de Unie wordt bestuurd. In het verdrag (en de bijbehorende verdragen) staat welke taken ("bevoegdheden") de Unie heeft en welke taken de lidstaten zelf behouden. Alle lidstaten hebben het verdrag ondertekend. Besluiten binnen de EU worden genomen door een combinatie van instellingen: sommige besluiten zijn het resultaat van onderhandelingen tussen regeringen, andere door het rechtstreeks gekozen Europees Parlement en de Europese Commissie.

Doelen en waarden

Het doel van de EU is de lidstaten dichter bij elkaar te brengen met respect voor mensenrechten, democratie en de rechtsstaat. Kernwaarden en doelen zijn onder andere:

• het bevorderen van vrede, veiligheid en stabiliteit in Europa;
• het scheppen van een interne markt met vrij verkeer van goederen, diensten, personen en kapitaal;
• economische en sociale cohesie tussen regio's;
• bescherming van fundamentele rechten en vrijheden;
• gezamenlijk optreden op gebieden als milieu, consumentenbescherming, en onderzoek.

Belangrijke instellingen

De EU heeft meerdere instellingen die samenwerken:

• De Europese Commissie — bereidt wetgeving voor, voert EU-beleid uit en ziet toe op de naleving van het EU-recht;
• Het Europees Parlement — rechtstreeks gekozen door burgers; medewetgever op veel terreinen;
• De Raad van de Europese Unie (Ministerraad) — vertegenwoordigt de regeringen van de lidstaten en stemt over wetsvoorstellen;
• De Europese Raad — bestaat uit de staats- en regeringsleiders; bepaalt de algemene politieke lijnen en prioriteiten;
• Het Hof van Justitie van de Europese Unie — zorgt voor de eenheid en toepassing van het EU-recht;
• De Europese Centrale Bank (ECB) — verantwoordelijk voor het monetaire beleid van de landen die de euro gebruiken;
• Daarnaast bestaan er tal van agentschappen en organen die specifieke taken uitvoeren (bv. grens- en kustwacht, agentschappen voor gezondheid, milieu en veiligheid).

Besluitvorming en recht

Besluiten in de EU worden genomen volgens verschillende procedures, onder meer: de gewone wetgevingsprocedure (medebeslissing), waarbij het Europees Parlement en de Raad gezamenlijk wetten vaststellen, en procedures waarbij unanimiteit in de Raad vereist is (voor gevoelige onderwerpen zoals buitenlands beleid, belastingen of grondwettelijke wijzigingen). EU-wetgeving heeft vaak directe werking of voorrang boven nationaal recht wanneer dat door de verdragen is geregeld.

De euro en economisch beleid

De euro is de gemeenschappelijke munt van 19 van de 27 EU-lidstaten (de eurozone). De Europese Centrale Bank (ECB) in Frankfurt bepaalt het monetaire beleid voor de eurozone met als belangrijkste doel prijsstabiliteit. Landen die de euro willen invoeren, moeten voldoen aan de zogenoemde convergentiecriteria (standaardregels voor begrotingstekorten, staatsschuld, inflatie, rentetarieven en wisselkoersstabiliteit).

Vrij verkeer en Schengen

Een van de belangrijkste verworvenheden van de EU is het vrije verkeer van personen, goederen, diensten en kapitaal. Een deel hiervan is geregeld via de Schengenzone, een ruimte zonder grenscontroles tussen de deelnemers. Niet alle EU-lidstaten maken deel uit van Schengen en sommige Schengenlanden liggen buiten de EU, maar in veel gevallen kunnen burgers binnen grote delen van Europa reizen zonder paspoortcontrole. De Unie heeft ook gezamenlijk beleid op het gebied van grensbeheer, visumverlening en asiel.

Lidmaatschap, uitbreiding en uittreding

De EU is gegroeid van de oorspronkelijke zes stichtende landen (België, Frankrijk, Italië, Luxemburg, Nederland en West-Duitsland) naar 27 lidstaten. Uitbreidingen gebeurden in meerdere ronden; nieuwe leden moeten voldoen aan democratische en rechtsstatelijke normen en economische criteria. Lidstaten kunnen ook besluiten de Unie te verlaten — het bekendste voorbeeld is het vertrek van het Verenigd Koninkrijk (Brexit) in 2020.

Symbolen en praktische zaken

• De EU heeft symbolen zoals de twaalf sterren op een blauwe vlag, een gezamenlijk volkslied (de Ode aan de Vreugde) en gemeenschappelijke paspoortontwerpen voor de lidstaten; het heeft een gemeenschappelijke stijl voor (zijn) paspoorten.
• EU-burgerschap geeft extra rechten, zoals het recht om in elk EU-land te wonen, te werken en te stemmen bij Europese en lokale verkiezingen (onder voorwaarden).

Kritiek en uitdagingen

De EU staat ook voor kritiek en moeilijke vragen. Veel besproken thema's zijn democratische legitimiteit, bureaucratie, de verdeling van bevoegdheden tussen Brussel en nationale regeringen, migratiebeleid, economische ongelijkheid tussen regio's en de aanpak van klimaatverandering. De Unie werkt continu aan hervormingen en beleid om deze uitdagingen aan te pakken.

Toekomst

De toekomst van de EU hangt af van politieke keuzes van de lidstaten en van de bereidheid om gezamenlijk antwoorden te vinden op mondiale uitdagingen zoals geopolitieke spanningen, digitale transformatie, klimaatcrisis en economische concurrentie. Verdieping van samenwerking in sommige beleidsvelden en flexibiliteit in andere blijven belangrijke thema's in het debat over het verdere Europese samenwerkingsmodel.

Geschiedenis

Na de Tweede Wereldoorlog wilden de landen in Europa vreedzaam samenleven en elkaars economie helpen. In plaats van elkaar te bevechten om kolen en staal, richtten de eerste lidstaten (West-) Duitsland, Frankrijk, Italië, België, Nederland en Luxemburg in 1952 één Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal op.

In 1957 ondertekenden de lidstaten in de Italiaanse stad Rome opnieuw een verdrag en werd de Europese Economische Gemeenschap opgericht. Nu was het een gemeenschap voor kolen, staal en handel. Later werd de naam veranderd in Europese Gemeenschap.

In 1993, met het Verdrag van Maastricht, veranderde de naam in de Europese Unie. Nu werken de lidstaten niet alleen samen op het gebied van politiek en economie (kolen, staal en handel), maar ook op het gebied van geld, justitie (wetten) en buitenlandse zaken. Met het Akkoord van Schengen hebben 22 EU-landen hun grenzen voor elkaar opengesteld, zodat mensen nu zonder paspoort of identiteitskaart van het ene naar het andere land kunnen reizen. Veel landen van de EU delen ook een munt, de euro. In 2004 werden 10 nieuwe landen lid van de EU, in 2007 nog eens 2 en in 2013 nog eens 1. In 2016 stemde het Verenigd Koninkrijk ervoor om de EU te verlaten. Vandaag zijn er in totaal 27 landen lid.

 
Quai d'Orsay (Parijs). Robert Schuman hield de toespraak waarmee het plan voor een Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal in 1950 van start ging.  

Belangrijkste instellingen

Instellingen van de Europese Unie

Europees Parlement - Wetgevende macht (lagerhuis) -		Europese Raad - Geeft impulsen en richting -		Raad van de Europese Unie - Wetgevende macht (hogerhuis) -		Europese Commissie - Uitvoerende -

treedt samen met de raad op als wetgever wordt gekozen door het volk zit vijf jaar tussen verkiezingen deelt met de Raad de begrotingsbevoegdheid en beslist in laatste instantie over de algemene begroting van de EU oefent de democratische controle uit op de EU-instellingen, waaronder de Europese Commissie, en benoemt de leden van de Commissie gebaseerd en plenaire vergaderingen in Straatsburg, algemeen secretariaat in Luxemburg, vergadert voornamelijk in Brussel	top van de regeringsleiders, voorgezeten door de voorzitter van de Europese Raad) geeft de nodige impulsen voor de ontwikkeling en stelt algemene doelstellingen en prioriteiten vast zal geen wetten maken gevestigd in Brussel	bestaat uit ministers van de lidstaten treedt samen met het Parlement op als wetgever oefent samen met het Parlement de begrotingsbevoegdheid uit zorgt voor de coördinatie van het algemeen economisch en sociaal beleid en geeft richtsnoeren voor het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) internationale overeenkomsten sluiten gevestigd in Brussel	is de "regering" heeft één lid uit elke lidstaat dient voorstellen voor nieuwe wetgeving in bij het Parlement en de Raad voert het EU-beleid uit en beheert de begroting zorgt voor naleving van de EU-wetgeving onderhandelt over internationale verdragen gevestigd in Brussel

 

	Hof van Justitie van de Europese Unie - Rechterlijke macht -		Europese Rekenkamer - Financieel controleur -		Europese Centrale Bank - Monetair kaderlid (centrale bank) - De heer
	een uniforme interpretatie van de Europese wetgeving te waarborgen is bevoegd om te beslissen over juridische geschillen tussen EU-lidstaten, EU-instellingen, bedrijven en particulieren gevestigd in Luxemburg		onderzoekt of de ontvangsten en uitgaven van de EU-instellingen correct worden gebruikt gevestigd in Luxemburg		vormt samen met de nationale centrale banken het Europees Stelsel van Centrale Banken en bepaalt daarmee het monetaire beleid van de EU zorgt voor prijsstabiliteit van de euro door de geldhoeveelheid van de deelnemende landen te controleren gevestigd in Frankfurt am Main

Raad van de Europese Unie

De Raad van de Europese Unie is de belangrijkste besluitvormingsgroep. De ministers van de lidstaten komen bijeen (ministers van Buitenlandse Zaken, van Landbouw, van Justitie, enz...) en bespreken onderwerpen die voor hen van belang zijn.

Vóór het Verdrag van Lissabon (geschreven in 2007, uitgevoerd in 2008) is elke lidstaat om de beurt zes maanden voorzitter van de Raad. Van januari 2007 tot juli 2007 was Duitsland bijvoorbeeld voorzitter. De zes maanden daarvoor was Finland voorzitter. Nu zit de voorzitter van de Europese Unie de topconferenties van de Raad voor. De voorzitter van de raad is de organisator en beheerder en wordt in functie gestemd voor een periode van tweeënhalf jaar. Hij of zij heeft niet de macht om besluiten te nemen over de Europese Unie zoals de president van de Verenigde Staten dat doet voor dat land.

Lidstaten met een grote bevolking (Duitsland, Frankrijk, Verenigd Koninkrijk, enz.) hebben meer stemmen dan landen met een kleine bevolking (Luxemburg, Malta, enz.), maar een besluit kan niet worden genomen als genoeg landen tegen het besluit stemmen.

Twee keer per jaar komen de regeringsleiders (premiers) en/of staatshoofden (presidenten) bijeen om over de belangrijkste kwesties te praten en besluiten te nemen over verschillende kwesties. Deze bijeenkomst is anders en niet zo formeel. Zij staat bekend als de Europese Raad.

Opmerking: dit is niet hetzelfde als de Raad van Europa, die geen deel uitmaakt van de Europese Unie.

Europese Commissie

De Europese Commissie heeft de dagelijkse leiding over de EU en schrijft wetten, net als een regering. De wetten van de Commissie worden besproken en gewijzigd door het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie.

De Commissie heeft een voorzitter en 27 commissarissen, die door de Europese Raad worden gekozen. De voorzitter van de Commissie wordt benoemd door de Europese Raad met goedkeuring van het Europees Parlement.

De commissie werkt als een kabinetsregering. Er is één commissaris per lidstaat, maar de commissarissen moeten de belangen van de EU als geheel vertegenwoordigen en niet die van hun eigen land.

Europees Parlement

Zie ook: Begroting van de Europese Unie

Het Parlement telt in totaal 705 leden (leden van het Europees Parlement of MEP's genoemd). Zij worden om de vijf jaar in hun land gekozen door de burgers van de lidstaten van de Europese Unie. Het Parlement kan wetsvoorstellen goedkeuren, verwerpen of wijzigen. Het kan ook de Europese Commissie ontslaan. In dat geval zou de hele Commissie haar baan moeten opgeven.

 

Het Parlement is het enige rechtstreeks verkozen orgaan  


Politiek systeem van de Europese Unie. De Unie heeft zeven organen (in blauw).  

Lidstaten

In 1951 richtten zes landen de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal op, een basisversie van wat de EU nu is. Deze zes gingen vervolgens verder en maakten in 1957 de Europese Economische Gemeenschap en de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal. Het Verenigd Koninkrijk en andere landen besloten niet toe te treden, en toen het Verenigd Koninkrijk van gedachten veranderde, werd het tegengehouden door de Franse president Charles de Gaulle. Toen hij geen president meer was, begonnen het Verenigd Koninkrijk en anderen toe te treden. Vandaag zijn er 27 leden, maar het idee dat er meer leden moeten komen wordt niet door iedereen als een goed idee gezien.

Oprichters in 1957  België  Frankrijk  West-Duitsland (later gewoon Duitsland)  Italië  Luxemburg  Nederland Toegetreden in 1973  Denemarken  Ierland  Verenigd Koninkrijk Toegetreden in 1981  Griekenland Links in 1985  Groenland Toegetreden in 1986  Portugal  Spanje

Toegetreden in 1995  Oostenrijk  Finland  Zweden Toegetreden in 2004  Cyprus  Tsjechië  Estland  Hongarije  Letland  Litouwen  Malta  Polen  Slowakije  Slovenië Toegetreden in 2007  Bulgarije  Roemenië Toegetreden in 2013  Kroatië Links in 2020  Verenigd Koninkrijk

1. ↑ Oost-Duitsland en West-Duitsland werden in 1990 één land. Sindsdien is heel Duitsland lid van de EU.
2. ↑ Groenland trad toe als deel van Denemarken, maar kreeg daarna enige bevoegdheid om zichzelf te besturen. Met deze bevoegdheid besloot het land de EEG te verlaten.
3. ↑ Hoewel Noord-Cyprus officieel deel uitmaakt van Cyprus (en de EU), wordt het in feite niet bestuurd door de regering van Cyprus en worden zijn paspoorten niet aanvaard door EU-leden.

Servië, Montenegro, Noord-Macedonië, Turkije en IJsland zijn "kandidaat-lidstaten"; zij komen in aanmerking voor het lidmaatschap. Albanië, Bosnië en Herzegovina en Kosovo zullen naar verwachting volgen.

Aangezien er de laatste tijd echter veel politieke problemen zijn in Turkije, vooral met de arrestatie door president Edrogan van tienduizenden politieke rivalen sinds de mislukte couppoging op 15 juli 2016, is het onwaarschijnlijk dat het land op korte termijn zal worden toegelaten tot de EU, omdat de EU-leden van mening zijn dat de huidige Turkse regering de mensenrechten, de rechtsstaat en de democratie niet respecteert.

 
De lidstaten van de Europese Unie gemarkeerd in lichtoranje en de kandidaat-lidstaten gemarkeerd in groen.  

Vragen en antwoorden

V: Wat is de Europese Unie?

V: Wanneer werd de Europese Economische Gemeenschap (EEG) opgericht?

V: Wat is het Verdrag van Lissabon?

V: Waar komt de naam "Europa" vandaan?

V: Wat zijn enkele doelstellingen van het EU-lidmaatschap?

V: Moeten mensen een paspoort laten zien als ze tussen EU-landen reizen?

V: Hoe beslissen de leden hoe de Unie moet handelen?

Zoek op letter