Humboldtstroom: het koude, voedselrijke mariene ecosysteem langs Peru en Chili

Ontdek de Humboldtstroom — een koud, voedselrijk marien ecosysteem langs Peru en Chili dat ~18–20% van de wereldvis levert en rijk is aan sardines, ansjovis, walvissen en zeevogels.

De Humboldtstroom is een koude, lage zoutgehalte oceaanstroom. Hij stroomt noordelijk langs de westkust van Zuid-Amerika van de zuidpunt van Chili naar het noorden van Peru. De Humboldtstroom wordt ook wel 'Peru Current' genoemd en stroomt in de richting van de evenaar. Hij strekt zich uit tot 1000 kilometer uit de kust.

De Humboldtstroom is een groot marien ecosysteem, genoemd naar de Pruisische naturalist Alexander von Humboldt. Het is een van de belangrijkste voedingsstoffensystemen ter wereld, die voedingsstoffen naar het oppervlaktewater van de oceaan brengen. Dit ondersteunt een buitengewone overvloed aan zeeleven. Het hele jaar door vindt er een ophoping plaats voor de kust van Peru, maar alleen in het voorjaar en de zomer voor de kust van Chili. Dit komt omdat het subtropische centrum van hoge druk in de zomer wordt verplaatst.

Ongeveer 18-20% van de visvangst in de wereld is afkomstig van de Humboldtstroom. De soorten zijn voornamelijk pelagisch: sardines, ansjovis en makreel. Deze hoge productiviteit ondersteunt andere belangrijke visbestanden, maar ook zeezoogdieren (oorrobben en walvisachtigen) en zeevogels. Het koude, voedselrijke water dat naar boven komt, drijft de buitengewone productiviteit van het systeem aan.

De Humboldtstroom maakt deel uit van een veel groter systeem, de South Pacific Gyre.

Oorzaken en dynamiek

De krachtige productiviteit van de Humboldtstroom wordt voornamelijk veroorzaakt door kustopwelling. Southeast-passaatwinden blazen in noordelijke richting langs de kust en duwen het warme oppervlakwater naar zee, waarna koud, dieper water rijk aan voedingsstoffen omhoog komt (upwelling). Door de Corioliskracht wordt het oppervlakwater van de kust weggevoerd, waardoor voortdurend nieuw voedingsrijk water aan de oppervlakte verschijnt. Dit proces kan zich tot ongeveer 1000 km uit de kust manifesteren en varieert in sterkte afhankelijk van seizoen en windpatronen.

Een ander kenmerk is de aanwezigheid van een sterke oxygen minimum zone (OMZ) langs de Peruaanse en noord-Chilese kust. Door de grote biologische productie zinkt veel organisch materiaal naar dieper water en verbruikt daar zuurstof bij de afbraak, wat lokaal tot zeer lage zuurstofgehaltes kan leiden.

Biologische productiviteit en voedselweb

Het opgewerkte, koude water bevat veel nutriënten zoals nitraat en fosfaat. Deze nutriënten voeden fytoplanktonbloeiën die de basis vormen van een efficiënt en rijk voedselweb. Door de enorme primaire productie ontstaan grote biomassa's plankton waarop pelagische vissen — vooral ansjovis (anchoveta), sardines en makreel — gedijen. Deze vispopulaties vormen op hun beurt voedsel voor zeezoogdieren, zeevogels en grotere vissoorten.

• Belangrijke soorten: ansjovis (anchoveta), sardines, makreel, en soorten die zich voeden met deze pelagische scholen.
• Consistentie: de productiviteit is het hele jaar hoog langs Peru, terwijl die in zuidelijker stukken langs Chili seizoensgebonden varieert.

Invloed van El Niño en klimaatvariabiliteit

Het ecosysteem is sterk gevoelig voor de El Niño-Southern Oscillation (ENSO). Tijdens El Niño-jaren verzwakken of keren de passaatwinden om, waardoor opwelling vermindert en warmer, voedselarm water de kustzone binnendringt. Dit leidt tot instorting van sommige visbestanden, massale sterfte van vogels en zeezoogdieren, en grote economische gevolgen voor de visserijgemeenschappen. Na El Niño volgt vaak een sterke herstelperiode wanneer de opwelling weer aansterkt.

Klimaatverandering vormt een extra onzekerheidsfactor: veranderingen in windpatronen, stijging van de oceaantemperatuur en verschuivingen in de ligging van de gyres kunnen de sterkte en positie van de upwelling beïnvloeden en zo de productiviteit en soortenverdeling veranderen.

Ecologische en economische betekenis

Ecologisch is de Humboldtstroom een van de meest productieve mariene systemen ter wereld en essentieel voor de regionale biodiversiteit. Economisch ondersteunt hij grote commerciële visserijen; de ansjovisvisserij (anchoveta) behoort tot de grootste enkelsoortvisserijen ter wereld en levert niet alleen direct voedsel, maar ook vismeel en -olie die wereldwijd gebruikt worden.

Veel kustgemeenschappen in Peru en Chili zijn sociaal-economisch afhankelijk van de visserij en aanverwante industrieën. Veranderingen in de Humboldtstroom hebben daardoor directe gevolgen voor werkgelegenheid, export en voedselzekerheid in de regio.

Bedreigingen en beheer

Belangrijke bedreigingen zijn:

• Overbevissing en onvoldoende beheerde visserijen, vooral in periodes van hoge vangstdruk.
• Effecten van El Niño en klimaatverandering die de stabiliteit van de opwelling en productiviteit beïnvloeden.
• Vervuiling en habitatverstoring, waaronder de impact van aquacultuur en kustontwikkeling.

Om het systeem te beschermen bestaan er regionale beheermaatregelen zoals vangstquota, gesloten seizoenen, en Marine Protected Areas (MPA’s). Wetenschappelijk onderzoek en monitoring zijn cruciaal om de staat van de visbestanden en de effecten van klimaatvariabiliteit tijdig te detecteren en het beheer daarop aan te passen.

Onderzoek en monitoring

De Humboldtstroom is onderwerp van intensief wetenschappelijk onderzoek: oceanografen, biologen en klimaatwetenschappers monitoren onder andere zeewatertemperatuur, nutriënten, planktonproductiviteit, zuurstofniveaus en visbestanden. Deze data helpen bij het voorspellen van El Niño-effecten en bij duurzaam visserijbeheer.

Samengevat: de Humboldtstroom is een vitaal, koud en voedselrijk marien systeem met enorme ecologische en economische waarde. Het functioneren wordt bepaald door opwelling gedreven door winden en door klimaatvariaties zoals El Niño, en het staat onder druk door menselijke activiteiten en veranderend klimaat — reden waarom zorgvuldig beheer en voortdurende monitoring van groot belang zijn.

Vragen en antwoorden

V: Wat is de Humboldt-stroom?

V: Naar wie is hij genoemd?

V: Wat maakt het tot een belangrijk marien ecosysteem?

V: Wanneer komt upwelling voor bij Peru?

V: Hoeveel vis wordt door deze stroming gevangen?

V: Welke soorten komen in deze stroming voor?

V: Wat bepaalt de buitengewone productiviteit?

Zoek op letter