De geloofsbelijdenis van Nicea, de constantinopolitische geloofsbelijdenis van Nicea of de icoon van het geloof is de meest verbreide of oecumenische christelijke geloofsbelijdenis.
Sinds de oorspronkelijke formulering wordt het nog steeds gebruikt in de Rooms-Katholieke, Syrisch-Orthodoxe (Jacobitische), Oosters-Orthodoxe, Oosters-Orthodoxe, Assyrische, Anglicaanse, Lutherse, en de meeste andere Protestantse Kerken.
De volgende tabel toont naast elkaar de vroegere (325) en latere (381) vormen van deze geloofsbelijdenis in de Engelse vertaling in Schaff's Creeds of Christendom, die tussen haakjes aangeeft welke gedeelten van de tekst van 325 in 381 zijn weggelaten of verplaatst, maar geen typografische markering gebruikt om aan te geven welke zinsneden, die in de tekst van 325 ontbraken, in 381 werden toegevoegd.
| Eerste Concilie van Nicea (325) | Eerste Concilie van Constantinopel (381) |
| Wij geloven in één God, de almachtige Vader, Maker van alle zichtbare en onzichtbare dingen. | Wij geloven in één God, de almachtige Vader, Schepper van hemel en aarde en van alle zichtbare en onzichtbare dingen. |
| En in één Heer Jezus Christus, de Zoon van God, verwekt van de Vader [de eniggeborene; dat is, uit het wezen van de Vader, God uit God], Licht uit Licht, zeer God uit zeer God, verwekt, niet gemaakt, zijnde uit één substantie met de Vader; | En in één Heer Jezus Christus, de eniggeboren Zoon van God, van de Vader verwekt vóór alle werelden (æonen), Licht uit Licht, zeer God uit zeer God, verwekt, niet gemaakt, zijnde één in wezen met de Vader; |
| door wie alle dingen zijn gemaakt [zowel in de hemel als op aarde]; | door wie alle dingen zijn gemaakt; |
| die voor ons mensen en voor onze redding is neergedaald, vleesgeworden en mens geworden; | die voor ons mensen en voor onze verlossing uit de hemel is neergedaald en door de Heilige Geest is vleesgeworden uit de Maagd Maria en mens is geworden; |
| Hij leed, en de derde dag stond hij op en steeg op naar de hemel; | Hij is voor ons gekruisigd onder Pontius Pilatus, heeft geleden en is begraven, en ten derde dage is Hij opgestaan, naar de Schriften, en opgevaren ten hemel en gezeten aan de rechterhand van de Vader; |
| van daaruit zal hij komen om te oordelen over de doden en de levenden. | van daar zal Hij wederkomen, met glorie, om te oordelen over de doden en de levenden; |
| wiens koninkrijk geen einde zal kennen. | |
| En in de Heilige Geest. | En in de Heilige Geest, de Heer en Gever van leven, die uitgaat van de Vader, die samen met de Vader en de Zoon aanbeden en verheerlijkt wordt, die gesproken heeft door de profeten. In één heilige, katholieke en apostolische Kerk; erkennen wij één doopsel tot vergeving van zonden; zien wij uit naar de verrijzenis van de doden en het leven in de toekomende wereld. Amen. |
| Maar zij die zeggen: 'Er was een tijd dat hij er niet was' en 'Hij was er niet voordat hij gemaakt werd' en 'Hij is uit niets gemaakt' of 'Hij is van een andere substantie' of 'essentie' of 'De Zoon van God is geschapen' of 'veranderlijk' of 'veranderlijk' - zij worden door de heilige katholieke en apostolische Kerk veroordeeld. |
De volgende tabel geeft op dezelfde wijze de teksten van de twee concilies weer, zoals die in de oorspronkelijke Griekse taal zijn weergegeven op de website Symbolum Nicaeno-Constantinopolitanum - Grieks:
| Eerste Concilie van Nicea (325) | Eerste Concilie van Constantinopel (381) |
| Wij geloven in één God, de almachtige Vader, de schepper van alle zichtbare en onzichtbare dingen. | Wij geloven in één God, de almachtige Vader, schepper van hemel en aarde en van alle zichtbare en onzichtbare dingen. |
| Wij geloven in één Heer Jezus Christus, de Zoon van God, geboren uit de Vader, de eniggeborene, d.w.z. uit de substantie van de Vader, God van de ware God, verwekt, niet gemaakt, gelijkvormig gemaakt aan de Vader. | En aan één Heer Jezus Christus, de eniggeboren Zoon van God, geboren uit de Vader vóór alle eeuwen, licht uit licht, ware God uit ware God, geboren niet gemaakt, gelijkvormig gemaakt aan de Vader. |
| Door wie alle dingen gemaakt zijn, zowel de dingen in de hemel als de dingen op aarde. | Door wie alle dingen zijn gemaakt. |
| Die voor ons mensen is neergedaald, en voor ons dagelijks heil, en vlees is geworden, en vleesgeworden is, | Die voor ons mensen en voor ons dagelijks heil uit de hemel is neergedaald en vlees is geworden door de geest van de Heilige en van Maria de Maagd, en vleesgeworden is, |
| Die stierf, en opstond op de derde dag, en opsteeg naar de hemel, | Die voor ons gekruisigd is door Pilatus van Pontus, en gestorven en begraven is, en op de derde dag opgestaan is, naar de Schriften, en opgevaren is ten hemel, en gezeten is aan de rechterhand des Vaders. |
| en komt oordelen over de levenden en de doden. | En weer komen na de glorie, oordelend over de levenden en de doden. |
| Want het koninkrijk zal geen einde kennen. | |
| En in de Heilige Geest. | En aan de Heilige Geest, de Heer, de levendmakende, uit de Vader voortkomende, de Vader en de Zoon, de gezamenlijke erfgenamen en de gezamenlijke verheerlijkers, gesproken door de profeten, in één heilige, katholieke en apostolische kerk; belijdende in de doop tot vergeving van zonden; uitziende naar de opstanding der doden en het leven in de toekomende eeuw. Amen. |
| Maar zij, die zeggen, dat hij nooit geboren is, en dat hij vóór zijn geboorte niet was, en dat hij uit een andere stof is, of uit een stof die een schepsel is, of dat hij geschapen is, of dat hij verraderlijk is, of dat hij de Zoon van God verderft, die worden door de katholieke [en apostolische] kerk afgezworen. |
Er waren bepaalde problemen met de geloofsbelijdenis van Nicea. In 529 werd de zogenaamde filioque clausule aan de geloofsbelijdenis toegevoegd. Deze clausule is een van de belangrijkste verschillen tussen de Rooms-Katholieke Kerk en de Oosters-Orthodoxe Kerk. De katholieke kerk heeft deze clausule, de oosters-orthodoxe kerk niet. De clausule gaat over hoe godvruchtig de Vader is, vergeleken met de Zoon. Waar de oorspronkelijke geloofsbelijdenis van Nicea luidt: "Wij geloven in de Heilige Geest ... die voortkomt uit de Vader", luidt de gewijzigde, rooms-katholieke versie: "Wij geloven in de Heilige Geest ... die voortkomt uit de Vader en de Zoon". Rooms-katholieke christenen aanvaarden deze wijziging, maar Oosters-orthodoxe christenen verwerpen deze. Veel Oosters-Katholieke kerken (Oosters in liturgie maar in volledige gemeenschap met de paus) gebruiken de clausule niet in hun geloofsbelijdenis. Zij menen echter wel dat de leer die zij vertegenwoordigt waar is, aangezien dit een dogma van het rooms-katholieke geloof is. Veel protestantse kerken die in deze kwestie een standpunt innemen, aanvaarden gewoonlijk het filioque.
Na het Oost-West Schisma van 1054 probeerden de Oosterse en Westerse kerken zich te herenigen op twee afzonderlijke middeleeuwse concilies, en de filioque was een punt van discussie op elk concilie. Ondanks Griekse concessies werd noch op het Tweede Concilie van Lyon (1274) noch op het Concilie van Ferrera-Florence (1438 - 1535) de gewenste eenheid bereikt.
De clausule wordt meestal aangeduid als "de filioque" of gewoon filioque.
