Persoonsnaam: definitie, voor- & achternaam en recht op een naam

Wat is een persoonsnaam? Uitleg over voor- en achternaam, juridische regels en het recht op een naam vanaf geboorte — inclusief voorbeelden en wetgeving.

Een persoonsnaam is het label dat een persoon identificeert. Het is een eigennaam, die meestal bestaat uit een voornaam en een achternaam.

Het Verdrag inzake de rechten van het kind bepaalt dat een kind vanaf zijn geboorte recht heeft op een naam.

Wat is een persoonsnaam precies?

Een persoonsnaam is de combinatie van elementen waarmee iemand in taal en administratie wordt aangeduid. Meestal bestaat een persoonsnaam uit:

• Voornaam(en): de persoonlijke gegeven naam(en) die ouders bij de geboorte kiezen. Vaak is er één roepnaam die in het dagelijks gebruik voorkomt.
• Achternaam: de familienaam of geslachtsnaam, die familiebanden of afstamming aangeeft.
• Tussenvoegsels (zoals "van", "de", "van der"): onderdeel van de achternaam dat bij alfabetisering en gebruik specifieke regels kan hebben.
• Patroniemen of matroniemen: namen afgeleid van de voornaam van een ouder (bijvoorbeeld "Janssen" = zoon van Jan), gebruikelijker in sommige culturen.

Variaties en gebruik

• Personen kunnen meerdere voornamen hebben; in het dagelijks leven wordt vaak één daarvan als roepnaam gebruikt.
• In verschillende culturen en landen gelden andere volgordes en vormen (bijvoorbeeld familienaam eerst, meervoudige achternamen of patroniemen).
• Sommige mensen gebruiken juridische namen en aparte publieke namen (podiaam, pseudoniem, artiestennaam). Een artiestennaam heeft niet zonder meer juridische status tenzij die ook formeel wordt geregistreerd.

Recht op een naam en wetgeving

Het algemene principe is dat ieder kind recht heeft op een naam vanaf de geboorte; internationaal wordt dit onder meer in het Verdrag inzake de rechten van het kind vastgelegd (Artikel 7). Daarnaast hebben landen eigen wetten en regels over naamgeving.

• In veel landen moeten namen binnen een bepaalde termijn bij de burgerlijke stand of gemeente worden geregistreerd.
• Er gelden vaak beperkingen: namen mogen niet aanstootgevend zijn, misleidend of strijdig met de openbare orde; sommige landen beperken het gebruik van titels of symbolen in namen.
• De regels voor welke achternaam een kind krijgt verschillen per rechtsstelsel en kunnen afhangen van huwelijkssituatie van de ouders, nationale wetgeving en administratieve keuzes.

Wijzigen van een naam

Het is in veel rechtsgebieden mogelijk een naam te wijzigen, maar dat gaat meestal via een formele procedure (bijv. verzoek bij de gemeente, rechtbank of andere instantie). Redenen kunnen variëren: huwelijk, scheiding, persoonlijke veiligheid, genderverandering of persoonlijke voorkeur. Voorwaarden, termijnen en kosten verschillen per land.

Praktische gevolgen

• Een persoonsnaam speelt een rol bij identificatie, documenten (paspoort, rijbewijs), onderwijs, arbeid en financiële zaken.
• In administratieve systemen is correcte registratie belangrijk: schrijfwijze, accenten en tussenvoegsels beïnvloeden zoek- en sorteervolgorde.
• Persoonsnamen zijn persoonsgegevens en vallen in de EU onder de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG/GDPR); verwerking moet voldoen aan privacyregels.

Belangrijke aandachtspunten

• Houd rekening met culturele gevoeligheden en correcte weergave van namen (bijv. diakritische tekens).
• Controleer bij verhuizing of bij internationale documenten of de naamconsistentie behouden blijft (soms ontstaan varianten door transliteratie).
• Bij twijfel over wettelijke regels rond naamgeving is het verstandig lokale overheidsinstanties of een juridisch adviseur te raadplegen.

Zoek op letter