Selene — Griekse godin van de maan: mythologie, rol en symboliek
Ontdek Selene — de Griekse maangodin: haar mythologie, symboliek, rol en iconografie, van strijdwagen en gevleugelde paarden tot haar verband met Artemis, Hecate en de Romeinse Luna.
Selene is ook een andere naam voor de maan
Selene (Oudgrieks: Σελήνη) is de godin van de maan in de Griekse mythologie. Ze is de dochter van de Titanen Hyperion en Theia. Ze is de zus van Helios, god van de zon, en Eos, godin van de dageraad. Ze wordt vaak afgebeeld rijdend in haar strijdwagen door de nachtelijke hemel, getrokken door een span van gevleugelde paarden. Vele andere godinnen, zoals Artemis en Hecate, werden geassocieerd met de maan, maar alleen Selene werd beschouwd als de verpersoonlijking van de maan zelf. Haar Romeinse equivalent is Luna.
Oorsprong en familie
Selene behoort tot de vroegste generatie godheden: zij is een kind van de Titanen Hyperion en Theia. Als zuster van Helios (de zon) en Eos (de dageraad) vormt ze samen een familie die de hemelverschijnselen personifieert. In sommige bronnen verschijnt ze ook als moeder van verschillende kinderen; in mythologische verhalen zijn er variaties afhankelijk van streek en bron.
Belangrijkste mythen
Het bekendste verhaal over Selene is haar liefde voor Endymion, een jonge herder, jager of koning (afhankelijk van de bron). Volgens de meest voorkomende versie werd Endymion zo mooi dat Selene zich in hem verstrengelde. Om hun liefde te bewaren schonk Zeus Endymion eeuwige jeugd of een eeuwige slaap, zodat Selene hem elke nacht onaangetast kon bezoeken. Sommige versies vermelden dat Selene en Endymion uit hun verbondenheid vele dochters kregen.
Andere mythen geven Selene een rol in grotere kosmologische verhalen als de persoon die de maan en haar cycli vertegenwoordigt; ze verschijnt in poëzie en kunst vaak als een stille, nachtelijke verschijning die het landschap met maanlicht doordrenkt.
Iconografie en attributen
- Wagen en paarden: Selene wordt vaak afgebeeld rijdend in een maanwagen (bigæ) die door paarden of gevleugelde paarden wordt getrokken.
- Sikkel of maansikkel: Een halve maan of sikkel is een veelvoorkomend attribuut op haar hoofd of als symbool naast haar.
- Fakkel of licht: Soms draagt ze een fakkel om de nacht te verlichten; andere beelden tonen haar met een slinger of juwelen die het maanlicht accentueren.
- Uiterlijk: Ze wordt meestal voorgesteld als een vrouwelijke figuur met serene, often enigszins melancholische uitdrukking, passend bij de stille nacht.
Cultus en verering
Hoewel Selene niet zo uitgebreid werd vereerd als bijvoorbeeld Artemis, bestonden er wel culten en lokale aanbidding van de maan als godheid. Haar verering is vaak verweven met rituelen rond de maanfasen, landbouwcycli en bepaalde dorps- en stadsrituelen die met tijdsindeling en kalender berekening te maken hadden. In schriftelijke en archeologische bronnen komt ze voor in offers, votieve beelden en op munten en vazen.
Symboliek en betekenis
Selene symboliseert de maan in al haar aspecten: cyclische verandering, het ritme van tijd en maanden, vrouwelijke aspecten van vruchtbaarheid en intuïtie, maar ook het mysterieuze en het onbewuste dat ’s nachts zichtbaar wordt. Haar constante terugkeer aan de hemel maakte haar tot een symbool van hernieuwde dagen en natuurlijke cycli.
Relatie tot andere maanfiguren
In de Griekse wereld overlappen de functies van Selene soms met die van Artemis (die als godin van de jacht en beschermster van meisjes ook under bepaalde omstandigheden maanaspecten bezit) en Hecate (die met de nacht en tovenarij geassocieerd wordt). Het onderscheid ligt vooral in de rol: Selene is de letterlijke verpersoonlijking van de hemellichaam zelf, terwijl Artemis en Hecate bredere sferen en cultische functies vervullen.
Nakomelingen en taalgebruik
De naam Selene leeft voort in moderne termen en wetenschappen: selenografie is de studie van de maanoppervlakte en selenologie de wetenschappelijke studie van de maan. Ook het scheikundige element selenium ontleent zijn naam aan Selene vanwege een historische associatie met de maan. In literatuur en kunst blijft Selene een geliefd beeld voor dichters die de nacht en het maanlicht bezingen.
Selene in kunst en literatuur
Selene verschijnt veelvuldig in klassieke Griekse en Romeinse kunst — op vazen, reliëfs, sarcofagen en munten — vaak in scènes met Endymion of als begeleidende figuur bij nachtelijke taferelen. In latere periodes, van de middeleeuwen tot de moderne tijd, gebruiken schrijvers en kunstenaars haar figuur als metafoor voor liefde, nostalgie en het hemelse licht dat de duisternis doorbreekt.
Slotopmerking
Selene is meer dan alleen een mythologische persoonlijkheid: zij belichaamt de maan zelf en de ritmes die het leven door de tijden heen structureren. Haar verhalen combineren liefde, mysterie en natuurlijke cycli en hebben daardoor door de eeuwen heen blijvende culturele invloed uitgeoefend.
Selene, Hesperos, Phosphoros (Louvre, Parijs)
Selene, Pergamonmuseum, Berlijn
Etymologie
De etymologie van Selene is onbekend, maar als het woord uit het Grieks komt, is het waarschijnlijk verbonden met het woord selas, dat "licht" betekent. Boreion Selas is de Griekse naam voor Aurora Borealis. Het woord selenologie, de studie van de geologie van de maan, komt van haar naam. Ook het scheikundige element Selenium werd naar Selene genoemd.
Afbeeldingen
In de kunst van na de Renaissance wordt Selene afgebeeld als een mooie vrouw met een bleek gezicht. Soms rijdt zij op een zilveren strijdwagen (kar), getrokken door ossen of een span paarden. Vaak wordt zij afgebeeld rijdend op een paard of stier, met gewaden aan, een halve maan op haar hoofd en een fakkel in haar hand.
Mythologie
Genealogie
In de oude preolympische genealogie van de goden is Helios, de zon, de broer van Selene: nadat haar broer, Helios, zijn reis door de hemel heeft beëindigd, begint Selene, fris gewassen in het water van de rond de aarde draaiende Oceaan, haar eigen reis als de nacht valt op de aarde, die verlicht wordt door het licht van haar hoofd en gouden kroon. Wanneer zij na het midden van de maand aangroeit, is dat een "zeker teken en een teken voor sterfelijke mensen". Haar zuster, Eos, is de godin van de dageraad. Eos heeft ook een menselijke minnaar, Cephalus, meegenomen, wat lijkt op een mythe van Selene en Endymion.
Doordat Selene één werd met Artemis, zeiden latere schrijvers soms dat Selene een dochter was van Zeus, zoals Artemis, of van Pallas de Titaan. In de Homerische Hymne aan Hermes, met zijn lijst van vaders van mensen, is zij "de stralende Selene, dochter van de heer Pallas, de zoon van Megamedes".
Lovers
De Apollonius van Rhodos verhaalt hoe Selene hield van een sterveling, de knappe jager of herder - of, in de versie die Pausanias kende, een koning - van Elis, genaamd Endymion, uit Klein-Azië. Hij was zo mooi dat Selene Zeus vroeg hem de eeuwige slaap te schenken, zij leerde van haar zuster nooit om het eeuwige leven te vragen of met een sprinkhaan in haar handen te worden achtergelaten zodat hij haar nooit zou verlaten: haar toestemming vragen aan Zeus is als een Olympiaanse wijziging van een oudere mythe: Cicero Tusculanae Disputationes erkende dat de maangodin het uit zichzelf had gedaan. Een ander verhaal zegt dat Endymion de beslissing nam om eeuwig in slaap te leven. Elke nacht daalde Selene af achter de berg Latmus bij MiletusPausanias geograafPausanias . Selene kreeg vijftig dochters, de Menae, van Endymion, waaronder Naxos, de nimf van het eiland Naxos. De beschermde plaats van Endymion te Heraclea bij Latmus|Heraclea op de zuidelijke helling van Latmus is een hoefijzervormige ruimte met een ingangshal en een zuilvormige voorhof.
Hoewel het verhaal van Endymion tegenwoordig het bekendst is, vertelt de Homerische hymne aan Selene dat Selene ook een dochter had bij Zeus, Pandia, de "volkomen stralende" volle maan. Volgens sommige bronnen was de Leeuw van Nemean ook haar kind. Zij had ook een korte relatie met Pan, die haar verleidde door zich in een schapenvacht te wikkelen en haar het juk van witte ossen gaf, die de wagen trokken waarin zij op beelden wordt afgebeeld, met haar verwaaide sluier boven haar hoofd als het overhangende hemelgewelf. In de Homerische hymne wordt haar strijdwagen getrokken door langharige paarden.
Luna
De Romeinse maangodin, Luna, had een tempel op de Aventijnse heuvel. Deze werd gebouwd in de zesde eeuw voor Christus, maar werd verwoest tijdens de Grote brand van Rome toen Nero koning was. Er was ook een tempel voor Luna Noctiluca ("Luna die 's nachts schijnt") op de Palatijnheuvel. Er waren feesten ter ere van Luna op 31 maart, 24 augustus en 29 augustus.
Romeins beeldhouwwerk van de fakkeldragende maangodin Luna, of Diana Lucifera ("Diana Lichtbrenger"), van wie werd gezegd dat zij dezelfde was als de Griekse Selene (Vaticaanse Musea)
Trivia
- Het hoofdpersonage in Underworld en Underworld: Evolution is een vrouw, Selene, die een vampier is. Ze wordt gespeeld door Kate Beckinsale.
- De Selene is een geheim schip in het Playstation spel Einhänder.
- Selene is de naam die Lanfear gebruikt als ze Mat, Perrin en Rand benadert om over glorie te praten, in de Wheel of Time serie geschreven door Robert Jordan
Zoek in de encyclopedie