Straight pool, ook wel 14.1 doorlopend of kortweg 14.1 genoemd, is een traditioneel zakbiljart (pool) spel. Het was lange tijd de standaard voor kampioenschapscompetities voordat snellere spellen zoals negen‑bal en, in mindere mate, achtbal populairder werden. Straight pool geldt als het klassieke, positionele spel binnen de poolgeschiedenis en is onder andere bekend geworden door de film The Hustler (1961).
Definitie en doel
In straight pool mag de speler bij elk schot kiezen welke objectbal hij wil potten. Het doel is om een vooraf afgesproken aantal punten te halen; elke legaal gepotte en aangekondigde bal levert één punt op. Typische wedstrijddoelen zijn 100 of 150 punten: een professionele wedstrijd wordt vaak gespeeld tot 150 punten. Straight pool is een call‑pocket spel: de speler moet bij elk schot de te potten bal en de bedoelde zak aangeven. Als de genoemde bal in de genoemde zak gaat zonder overtreding, telt het punt, ongeacht de route die de bal nam.
Opzet van het spel en racking
De ballen worden racked in een driehoek van 15 ballen zoals bij andere poolspelen. Het bijzondere aan 14.1 doorlopend is de manier van doorspelen nadat veel ballen gepot zijn: spelers proberen zoveel mogelijk ballen achter elkaar te potten (een “run”). Wanneer tijdens een run veertien ballen zijn gepot en één objectbal (de 15e) blijft liggen, worden de veertien gepotte ballen opnieuw gerackt terwijl de overgebleven bal op z’n plek blijft liggen. De speler probeert dan met een zorgvuldig geplande stoot de overgebleven bal en/of de gerackte groep te gebruiken om de run voort te zetten. Op deze manier verloopt het spel “doorlopend” tot één speler het afgesproken aantal punten heeft bereikt.
Puntentelling en overtredingen
- Elke legaal gepotte en aangekondigde bal levert één punt.
- Elke overtreding (foul) kost gewoonlijk één punt aftrek.
- Er geldt een extra straf bij drie opeenvolgende overtredingen door dezelfde speler: in veel reglementen wordt dan een extra straf toegekend (een vaste aftrek van punten, traditioneel 15 punten). Dit ontmoedigt herhaaldelijk veilig foulen om beurtverlies te forceren.
- Als een speler door een overtreding allebei de cue‑ en objectbal misplaatst of de cuebal niet correct teruggeplaatst kan worden, gelden specifieke herstelformules volgens de spelregels die voor de wedstrijd zijn aangenomen.
Break, veiligheid en tactiek
Straight pool is een tactisch spel dat veel nadruk legt op positioneel spel en planning. Aangezien het niet gaat om het zo snel mogelijk potten van één specifieke groep ballen, maar om het behouden van controle en het opbouwen van een lange run, zie je veel veiligheidsstoten (safety play), subtiele positionering en het plannen van re‑racks.
Een typische tactiek is het zo potten van ballen dat de resterende bal in een gunstige positie achterblijft om na het racken verder te spelen. Het vermogen om “pattern play” te lezen—hoe ballen uit de rack gaan en hoe de tafel zal reageren nadat er opnieuw gerackt is—is essentieel.
Materiaal en wedstrijdformat
Straight pool wordt meestal op een professioneel toernooitafel gespeeld (bijvoorbeeld 9‑voet, al zijn ook andere tafelgroottes gebruikelijk). De standaard poolballen (2 1/4 inch) en cues worden gebruikt. Matches worden gespeeld over een vooraf bepaald aantal punten (100, 125, 150, etc.). In toernooien kunnen meerdere racks of sessies onderdeel zijn van een wedstrijd.
Geschiedenis en belangrijke spelers
Straight pool was in de 20e eeuw vooral populair in de Verenigde Staten en ook algemeen bekend in Europa, Japan en de Filippijnen. Een van de beroemdste namen uit de geschiedenis van straight pool is Willie Mosconi. Zijn beheersing van positioneel spel en zijn concentratie maakten hem legendarisch; hij noteerde een beroemde run van 526 opeenvolgende ballen (1954), een prestatie die decennialang als een van de ultieme mijlpalen in het spel gold.
Andere landen en spelers hebben de discipline en technieken van straight pool bewaard en verder ontwikkeld, maar met de opkomst van snellere, televisievriendelijkere varianten zoals negen‑bal nam de publieke aandacht voor 14.1 af. Toch blijft het spel onder liefhebbers en klassieke spelersgemeenschappen gewild vanwege de intellectuele uitdaging en de nadruk op finesse en positionele perfectie.
Waarom nog steeds spelen?
Voor veel spelers is straight pool de ultieme test van biljartvaardigheid: het beloont nauwkeurigheid, vooruitdenken en langdurige concentratie. Het blijft een leerzaam trainingsmiddel voor spelers die hun positionele spel en cue‑ball controle willen verbeteren, en het heeft een toegewijde schare liefhebbers en historische betekenis binnen de biljartwereld.
Opmerking: reglementen kunnen per bond of toernooi iets verschillen. Voor officiële regels en puntstraffen is het aan te raden de geldende lokale of internationale wedstrijdregels te raadplegen.

