Tripartiete Pact (As‑mogendheden) 1940–1945: Definitie, deelnemers, gevolgen

Lees alles over het Tripartiete Pact (1940–1945): definitie, deelnemende Asmogendheden, uitbreidingen, militaire en politieke gevolgen tijdens WOII.

Het Tripartiete Pact, ook wel het Drie-Mogendheden-Pact, het Axis‑Pact, het Drie‑weg‑Pact of Tripartiete Verdrag genoemd, was een verdrag dat op 27 september 1940 in Berlijn werd ondertekend en waarmee de Asmogendheden van de Tweede Wereldoorlog in het leven werden geroepen. Op die datum werd het door drie landen ondertekend: Duitsland, Italië en Japan. De handtekeningen werden gezet door de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Joachim von Ribbentrop, de Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken graaf Galeazzo Ciano en de Japanse gezant Saburō Kurusu.

Deelnemers en latere toetredingen

Naast de oorspronkelijke drie werden later meerdere landen aan het pact toegevoegd. Deze toetredingen vonden plaats onder verschillende omstandigheden — sommige vrijwillig, andere onder sterke politieke druk of als gevolg van Duitse militaire successen. De belangrijkste toetredingen:

• Hongarije (20 november 1940)
• Roemenië (23 november 1940)
• Slowakije (24 november 1940)
• Bulgarije (1 maart 1941)
• Joegoslavië (25 maart 1941) — dit verdrag werd ondertekend door een regering die kort daarna werd omvergeworpen; Joegoslavië werd vervolgens door de Asmogendheden bezet
• Kroatië (10 april 1941) — de Onafhankelijke Staat Kroatië (NDH), een door Duitsland en Italië gesteunde marionettenstaat, trad toe

Verder omvatte Japan invloedssferen en bondgenoten in Oost‑ en Zuidoost‑Azië, vaak binnen de zogenaamde Oostaziatische Co‑Prosperiteitssfeer. Niet alle landen die militair met Duitsland of Japan samenwerkten, traden formeel toe tot het pact (bijvoorbeeld Finland was geen ondertekenaar, maar een co‑belligerent met Duitsland tegen de Sovjet-Unie).

Belangrijkste bepalingen van het pact

• Tijdsduur: het pact had een looptijd van tien jaar.
• Onderlinge bijstand: de ondertekenaars spraken af elkaar politiek, economisch en militair bij te staan. De tekst bevatte een clausule die inhield dat indien een van de ondertekenaars werd aangevallen door een land dat buiten het bestaande conflict stond, de anderen hulp zouden bieden. Dit was vooral gericht tegen tussenkomst van landen buiten de oorlog in Europa of Azië.
• Economische en militaire samenwerking: het verdrag beoogde samenwerking op economisch terrein (grondstoffen, handel) en op vlak van militaire planning en informatie-uitwisseling, al bleven concrete gezamenlijke operaties beperkt vanwege geografische afstand en tegenstrijdige prioriteiten.

Praktische werking en beperkingen

Hoewel het Tripartiete Pact formeel een bondgenootschap vestigde, bleek in de praktijk dat de samenwerking beperkt en vaak fragmentarisch was:

• Geografische scheiding: de oorlogen in Europa en Azië speelden zich op grote afstand van elkaar af, waardoor operationele coördinatie moeilijk was.
• Verschillende doelen: Duitsland, Italië en Japan hadden deels uiteenlopende strategische belangen; Duitsland was primair gericht op Europa, Japan op Azië en de Pacific, wat spanningen en beperkte afstemming tot gevolg had.
• Onvoldoende middelen en vertrouwen: onderlinge wantrouwen en beperkte middelen beletten vaak effectieve wederzijdse hulp. Economische sancties en blokkades hadden grote invloed op de uitvoering van de economische samenwerking.

Toch had het pact politieke en diplomatieke betekenis: het maakte de as‑politieke eenheid zichtbaar, diende als dreigmiddel tegenover neutrale landen en gaf een formele basis voor de gezamenlijke houding tegenover de geallieerden.

Effect na Pearl Harbor en formele oorlogsverklaringen

Nadat Japan op 7 december 1941 Pearl Harbor aanviel en de Verenigde Staten in de oorlog traden, leidde dat tot directe consequenties voor het pact. De VS verklaarden Japan de oorlog; Duitsland verklaarde op 11 december 1941 de oorlog aan de Verenigde Staten, waarop Italië eveneens de VS de oorlog verklaarde. De onderlinge verplichtingen uit het Tripartiete Pact werden op die manier wél in juridische zin relevant voor de wereldwijde oorlogvoering.

Val, opheffing en nasleep

Vanaf 1943 verzwakte de As duidelijk: de Tekorten aan grondstoffen, de terugslag op het slagveld (zoals El Alamein, de opmars van de Sovjetunie en de invasies in Italië) en interne omwentelingen brachten het bondgenootschap onder zware druk. Belangrijke punten:

• Italiaanse capitulatie: Italië tekende op 3 september 1943 de wapenstilstand van Cassibile met de geallieerden; Mussolini werd afgezet en Italië werd in delen bezet door Duitse troepen.
• Bezetting en kollaps: veel kleinere bondgenoten werden bezet of capituleerden, en de militaire mogelijkheden van de As namen steeds verder af.
• Einde in praktijk: hoewel het pact formeel in stand bleef tot de Japanse capitulatie in augustus 1945, had de overgave van Duitsland in mei 1945 het bondgenootschap feitelijk ontbonden.

Historische betekenis

Het Tripartiete Pact was vooral symbolisch van belang: het gaf politieke legitimiteit aan een as‑samenwerking tussen fascistische en militaristische regimes en markeerde de wereldwijde karakter van de Tweede Wereldoorlog. In concrete militaire zin bleef de samenwerking echter minder effectief dan de naam en retoriek deden vermoeden. Na de oorlog werd de geschiedenis van het pact beoordeeld in het kader van de bredere verantwoordelijkheden en misdaden van de betrokken regimes.

Samengevat: het Tripartiete Pact van 27 september 1940 creëerde een formele alliantie tussen Duitsland, Italië en Japan, die later door meerdere (meestal door Duitsland beïnvloede) staten werd uitgebreid. Het pact legde wederzijdse bijstand vast en had politieke impact, maar in de praktijk bleek effectieve coördinatie beperkt. De strategische omwentelingen vanaf 1943 en de Duitse capitulatie in mei 1945 maakten het pact uiteindelijk betekenisloos, waarna de formele geldigheid eindigde met Japanse overgave in augustus 1945.

Vragen en antwoorden

V: Wat was het Driepartijenpact?

V: Welke landen ondertekenden het Tripartite Pact?

V: Wat kwamen de landen die het pact ondertekenden overeen om voor elkaar te doen?

V: Wat zou er gebeuren als een land dat het pact had ondertekend door een ander land werd aangevallen?

V: Wanneer begon het Tripartiete Pact te vallen?

V: Waarom begon het Tripartite Pact in 1943 te vallen?

V: Tot wanneer bleef het pact van kracht?

Zoek op letter