Xanthaangom: eigenschappen, productie en toepassingen in voedsel & cosmetica

Ontdek xanthaangom: eigenschappen, productieproces en praktische toepassingen in voedsel en cosmetica — van verdikken tot stabiliseren. Veiligheid, gebruikstips en voorbeelden.

Xanthaangom is een polysacharide (een complexe vorm van suiker). Het wordt aan bepaalde voedingsmiddelen toegevoegd, zoals sladressings, om ze dikker te maken. Het wordt ook aan cosmetica toegevoegd om te voorkomen dat de ingrediënten gaan schiften. Om xanthaangom te maken, voegen arbeiders opzettelijk een soort bacterie, Xanthomonas campestris, toe aan glucose of sacharose. Zij laten het mengsel enige tijd gisten en voegen dan isopropylalcohol toe om de polysaccharide van het mengsel te scheiden. De polysaccharide wordt gedroogd, tot poeder vermalen en vervolgens aan een vloeistof toegevoegd. De xanthaangom is dan klaar voor gebruik.

Eigenschappen

Xanthaangom heeft een aantal karakteristieke eigenschappen die het populair maken in zowel de voedings- als de cosmetische industrie:

• Pseudoplasticiteit (shear-thinning): de viscositeit neemt af bij mechanische belasting (roeren, pompen) en herstelt wanneer de belasting wegvalt — dit geeft een gladde mondgevoel en gemakkelijke verwerkbaarheid.
• Hoge efficiëntie bij lage concentraties: al 0,1–1,0% (gewicht/gewicht) kan een merkbare verdikking en stabilisatie geven.
• Temperatuur- en pH-stabiliteit: functioneert goed over een breed pH-gebied en blijft vaak stabiel bij gekoelde of verwarmde producten.
• Compatibiliteit met zouten en suikers: blijft werkzaam in aanwezigheid van suiker en veel mineralen, hoewel sommige ionen de eigenschappen kunnen beïnvloeden.
• Synergie met andere hydrocolloïden: werkt vaak samen met bijvoorbeeld guar- of johannesbroodpitmeel (locust bean gum) voor verbeterde textuur en stabiliteit.

Productie en verwerking (uitgebreider)

De commerciële productie begint met fermentatie: geselecteerde stammen van Xanthomonas campestris zetten eenvoudige koolstofbronnen (zoals glucose of sacharose) om in de extracellulaire polysacharide. Na de fermentatie volgt scheiding en zuivering:

• Het gistingsbroeisel wordt verdund en behandeld om bacteriële cellen te verwijderen (centrifugatie of filtratie).
• Daarna wordt een antisolvent zoals isopropylalcohol of ethanol toegevoegd om de xanthaangom uit te vlokken en te scheiden.
• Het vaste materiaal wordt gewassen, gedroogd en tot fijn poeder vermalen. Dit poeder is het eindproduct dat aan formules wordt toegevoegd.

Veiligheid bij productie: de gebruikte bacteriestammen zijn niet bedoeld om in het eindproduct te blijven; cellulaire resten worden in de zuiveringsstappen verwijderd en het eindpoeder is microbiologisch gestabiliseerd door drogen en verdere behandelingen.

Toepassingen in voedsel

• Sladressings en sauzen: zorgt voor romigheid en voorkomt scheiding van olie en water.
• Soepen en instantproducten: geeft juiste viscositeit en mondgevoel, ook bij lage temperaturen.
• Zuivel en ijs: verbetert textuur en vermindert ijskristalvorming (freeze–thaw stabilisatie).
• Glutenvrij bakken: verbetert deegstabiliteit en vermindert kruimeligheid.
• Dranken en plantaardige melkvervangers: stabiliseert sedimentatie en geeft een vollere mondsensatie.
• Conserveringsarme en vetarme producten: compenseert gebrek aan vet voor smaak en textuur.

Toepassingen in cosmetica

• Crèmes en lotions: werkt als verdikkings- en stabilisatiemiddel, geeft een aangename smeerbaarheid.
• Shampoos en douchegels: draagt bij aan viscositeit en schuimstabiliteit.
• Tandpasta en gels: geeft gelconsistentie en voorkomt scheiding.
• Emulsies: helpt fase-stabilisatie (olie in water) en vermindert schiften.

Veiligheid en regelgeving

Xanthaangom wordt wereldwijd veel gebruikt en is door veel toezichthouders erkend als veilig. In de EU is het bekend onder E‑nummer E415. In de VS is xanthaangum als GRAS (Generally Recognized As Safe) geclassificeerd voor gebruik in voedingsmiddelen onder de aangegeven gebruiksniveaus. Voor cosmetische toepassingen gelden regels voor zuiverheid en mogelijke residuen; fabrikanten moeten voldoen aan lokale wetgeving.

Sommige mensen kunnen gevoelig zijn voor hoge inname (maagklachten, gasvorming) wanneer grote hoeveelheden worden geconsumeerd, maar bij normale gebruiksniveaus komen ernstige reacties zelden voor.

Praktische tips voor gebruik en formulering

• Typische toevoegingen in producten liggen tussen 0,1% en 1% — lagere concentraties voor lichte verdikking, hogere voor stevige gels.
• Om klonteren te voorkomen: xanthaangom kan het beste langzaam in een snel roerende vloeistof worden gedoseerd, of eerst in olie worden gedispergeerd (oil‑slurry) en daarna in water worden geïntroduceerd. Industriële mengers of hoge-snelheids dispersers werken goed.
• Prehydratatie (met heet of koud water) of het gebruik van gemodificeerde versies (zoals deeltjes behandeld met maltodextrine) kan de hinder van klonteren verminderen.
• Houd rekening met samenwerkingsmiddelen: sommige zouten en zuren kunnen de viscositeit beïnvloeden; testen in het specifieke recept zijn aan te raden.

Duurzaamheid en milieu

Xanthaangom is biologisch afbreekbaar omdat het een natuurlijke polysacharide is die door micro-organismen kan worden afgebroken. De productie is industrieel fermentatie-gebaseerd; milieueffecten hangen af van de gebruikte grondstoffen en het energieverbruik bij zuivering en droging.

Samengevat: xanthaangom is een effectieve en veelzijdige hydrocolloïde met brede toepassingen in voedsel en cosmetica dankzij zijn sterke verdikkende- en stabiliserende eigenschappen, efficiënte werking bij lage concentraties en gunstige rheologische eigenschappen. Bij gebruik is het belangrijk te letten op juiste dosering, mengtechniek en wettelijke richtlijnen.

Zoek op letter