Jaren 1740 (1740–1749): gebeurtenissen, wereldleiders en geboorten

Ontdek belangrijke gebeurtenissen, invloedrijke wereldleiders en opmerkelijke geboorten uit de jaren 1740–1749. Historisch overzicht met kernfeiten.

Gebeurtenissen (1740–1749)

• 1740 – Keizer Karel VI sterft (20 oktober). Zijn dood leidt tot een machtsvacuüm en vormt de directe aanleiding voor de Oorlog om de Oostenrijkse Successie (1740–1748). Maria Theresia ervaart vanaf haar aantreden zware tegenstand tegen haar aanspraken op de Habsburgse erflanden.
• 1740 – Frederik II ("Frederik de Grote") wordt koning van Pruisen; kort daarna begint hij de Silezische oorlogen door de inval in Silezië.
• 1741 – De tweede Kamtsjatka-expeditie onder leiding van Vitus Bering bereikt (in 1741) de kust van wat nu Alaska is; dit was een belangrijke stap in de Europese verkenning van de noordelijke Stille Oceaan.
• 1742 – Vrede van Breslau (Breslause verdrag) eindigt de Eerste Silezische Oorlog en bevestigt Pruisische heerschappij over het grootste deel van Silezië.
• 1743 – Slag bij Dettingen (27 juni): Britse, Hannoveriaanse en Oostenrijkse troepen onder leiding van koning George II verslaan de Fransen; George II is hiermee de laatste Britse monarch die persoonlijk op het slagveld verschijnt.
• 1744–1748 – De Oorlog om de Oostenrijkse Successie breidt zich uit over continenten en omvat veldslagen in Europa en koloniale conflicten in Noord-Amerika (onder meer tijdens King George's War).
• 1745 – Slag bij Fontenoy (11 mei): Franse troepen verslaan de geallieerden in de Nederlanden; het is een van de belangrijkste veldslagen van de oorlog.
• 1745–1746 – Jacobitische opstand in Groot-Brittannië: Charles Edward Stuart ("Bonnie Prince Charlie") landt in Schotland (1745), behaalt aanvankelijke successen maar wordt definitief verslagen in de Slag bij Culloden (16 april 1746).
• 1745 – Britse troepen en kolonisten veroveren de Franse vesting Louisbourg op Kap-Breton (Nova Scotia) tijdens de conflicten in Noord-Amerika; de vesting wordt later teruggegeven (1748).
• 1746 – Koning Filips V van Spanje sterft; hij wordt opgevolgd door Ferdinand VI.
• 1747 – Moord op Nader Shah (19 juni), de machtige heerser van Perzië; zijn dood leidt tot instabiliteit en fragmentatie van zijn rijk.
• 1748 – Vrede van Aken (Aix-la-Chapelle) beëindigt de Oorlog om de Oostenrijkse Successie: de meeste vroegere grenzen worden hersteld, maar Pruisen behoudt Silezië; veel koloniale veroveringen worden teruggedraaid.
• 1749 – Stichting van Halifax (Nova Scotia) door de Britten (21 juni), als versterking van Britse macht in Noord-Amerika tegenover Franse invloed.

Wereldleiders (belangrijkste regerende vorsten en staatslieden in de jaren 1740–1749)

• Maria Theresia – aartshertogin van Oostenrijk en koningin van Hongarije en Bohemen (regeert vanaf 1740). Haar betwiste opvolging is de aanleiding voor de grote Europese oorlog van het decennium.
• Frederik II van Pruisen (Frederik de Grote) – koning van Pruisen (vanaf 1740); door zijn verovering van Silezië groeit Pruisen uit tot grote Europese macht.
• George II – koning van Groot-Brittannië en Ierland (1727–1760); ook betrokken bij Europese oorlogvoering en koloniale conflicten.
• Louis XV – koning van Frankrijk (1715–1774), wiens regering wordt getekend door langdurige oorlogen in Europa en koloniale rivaliteit.
• Philip V / Ferdinand VI – Filips V van Spanje sterft in 1746 en wordt opgevolgd door zijn zoon Ferdinand VI.
• Elizabeth – tsarina van Rusland (1741–1762), kwam aan de macht door een coup in 1741 en consolideert de Russische positie in Europa.
• Qianlong-keizer – keizer van China (Qing-dynastie, regeert effectief vanaf 1735–1796), tijdens wiens bewind China relativere stabiliteit kent en verder expandeert in Centraal-Azië.
• Paus Benedictus XIV – paus van de Rooms-Katholieke Kerk (1740–1758), een invloedrijk kerkelijk leider in mid‑18e‑eeuws Europa.
• Mahmud I – sultan van het Ottomaanse Rijk (1730–1754), regeert in een periode van interne hervormingen en externe uitdagingen.
• Nader Shah (tot 1747) – sjah van Perzië (Persië); zijn heerschappij en daaropvolgende gewelddadige dood in 1747 leiden tot politieke ontwrichting.
• Willem IV, prins van Oranje – in 1747 tot stadhouder van de gehele Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden benoemd, waarmee de positie van stadhouder versterkt wordt.

Geboorten (opvallende personen geboren tussen 1740 en 1749)

• 13 maart 1741 – Joseph II, keizer van het Heilige Roomse Rijk (later een belangrijke verlichtingsvorst binnen de Habsburgse monarchie).
• circa 1743 – Toussaint Louverture, leidende figuur van de Haïtiaanse Revolutie (ongeveer 1743; exacte datum onbekend).
• 30 maart 1746 – Francisco de Goya, Spaanse kunstschilder en etser, een van de belangrijkste kunstenaars uit de laat‑18e en vroeg‑19e eeuw.
• 6 juli 1747 – John Paul Jones (geboren als John Paul), Schots‑Amerikaans marineman en een van de grondleggers van de Amerikaanse zeevaartstrijdkrachten.
• Verder werden in dit decennium vele andere figuren geboren die later politieke, militaire, wetenschappelijke en culturele invloed zouden uitoefenen; het is een generatie die opgroeit in de nasleep van grote 18e‑eeuwse oorlogen en hervormingen.

Doden (opvallende sterfgevallen in de jaren 1740–1749)

• 20 oktober 1740 – Keizer Karel VI van het Heilige Roomse Rijk; zijn dood veroorzaakte de Oostenrijkse successiecrisis.
• 29 januari 1743 – Kardinaal Fleury, invloedrijk Frans staatsman en minister van koning Lodewijk XV.
• 30 mei 1744 – Alexander Pope, vooraanstaande Engelse dichter en satiricus.
• 19 oktober 1745 – Jonathan Swift, Iers‑Engelse schrijver, bekend van Gulliver's Travels.
• 9 juli 1746 – Filips V, koning van Spanje; zijn dood markeert een dynastieke overgang naar Ferdinand VI.
• 19 juni 1747 – Nader Shah, sjah van Perzië, vermoord na een periode van militaire expansie en interne spanningen.

Samenvatting: De jaren 1740–1749 waren een turbulent decennium dat getekend werd door de Oorlog om de Oostenrijkse Successie, het opkomen van Pruisen als macht onder Frederik de Grote, koloniale strijd in Noord‑Amerika en belangrijke politieke verschuivingen in Europa en Azië. Het decennium legde politieke en territoriale fundamenten die de verdere loop van de 18e eeuw sterk zouden beïnvloeden.

Zoek op letter