Jaar 1853: overzicht van belangrijke gebeurtenissen en feiten

Jaar 1853: overzicht van politiek, ontdekkingen en cultuur — heldere tijdlijn met alle belangrijke gebeurtenissen en feiten van dat jaar.

1853 (MDCCCLIII) was een gewoon jaar dat begon op zaterdag in de Gregoriaanse kalender en een gewoon jaar dat begon op donderdag in de Juliaanse kalender.

Overzicht en context

Het jaar 1853 valt midden in de 19e eeuw, een periode van snelle industriële groei, uitbreiding van spoorwegen en telegraafnetwerken, en toenemende internationale spanningen die meerdere regionale conflicten zou doen escaleren. Belangrijke diplomatieke en militaire ontwikkelingen in 1853 legden de basis voor grotere conflicten die kort daarna zouden uitbreken.

Belangrijke gebeurtenissen (wereldwijd)

• 8 juli 1853 — Commodore Matthew C. Perry van de Amerikaanse marine arriveerde in de Baai van Edo (nu Tokyo Bay). Zijn komst markeerde het begin van het proces waarmee Japan na lange isolatie (sakoku) gedwongen werd diplomatieke en handelsbetrekkingen met het Westen te openen.
• juli 1853 — Russische troepen marcheerden de Ottomaanse vorstendommen Moldavië en Walachije binnen (de Donauvorstendommen). Deze bezetting verhoogde de spanningen tussen Rusland en het Ottomaanse Rijk en droeg direct bij aan het uitbreken van de Krimoorlog (1853–1856).
• 30 november 1853 — Zeeslag bij Sinop: de Russische vloot versloeg en vernietigde een Ottomaans eskader in de Zwarte Zee. Het bloedige verloop van deze actie veroorzaakte verontwaardiging in Groot-Brittannië en Frankrijk en was een van de uitlokkende factoren die tot een bredere oorlog in 1854 leidden.
• 4 maart 1853 — Inauguratie van Franklin Pierce als 14e president van de Verenigde Staten.
• 30 december 1853 — Ondertekening van het Gadsden Verdrag (Gadsden Purchase) tussen de Verenigde Staten en Mexico: de VS kochten een strook land die later delen van zuidelijk Arizona en zuidelijk New Mexico werd, met als doel een zuidelijke spoorverbinding mogelijk te maken.

Politiek en oorlog

De militaire acties en diplomatieke machtsverhoudingen van 1853, met name in Oost-Europa en de Zwarte Zee, legden de grondslag voor de Krimoorlog. De confrontatie tussen Russische belangen en die van het Ottomaanse Rijk — met betrokkenheid van grootmachten als Groot-Brittannië en Frankrijk — illustreert de geopolitieke spanningen van het tijdperk. Tegelijkertijd zette de uitbreiding van Europese invloed in Azië (onder andere door westerse inmenging in Japan en China) door.

Wetenschap, techniek en economie

• De 19e eeuwse technologische vooruitgang zette onverminderd door: spoorwegen en telegraaflijnen breidden zich uit, wat transport en communicatie ingrijpend verbeterde.
• Industriële productie en handel groeiden in veel delen van Europa en Noord-Amerika, wat leidde tot verdere urbanisatie en economische specialisatie.
• Medische kennis en practijken ontwikkelden zich geleidelijk; de toepassing van anaesthesie en verbeteringen in chirurgische technieken vonden steeds wijdere verspreiding (ontwikkelingen die in voorgaande jaren begonnen waren en in deze periode voortgezet werden).

Cultuur en maatschappij

Het midden van de 19e eeuw zag belangrijke culturele bewegingen: realisme en naturalisme in literatuur en beeldende kunst wonnen aan invloed, terwijl industriële groei sociale veranderingen veroorzaakte zoals migratie naar steden en de opkomst van nieuwe sociale en politieke organisaties. Wereldhandel en koloniale expansie zorgden voor intensievere uitwisseling van goederen, ideeën en ook conflicten tussen grootmachten.

Kalender en feiten

• 1853 was geen schrikkeljaar (een 'gewoon jaar').
• In de Gregoriaanse kalender begon het jaar op zaterdag; in de Juliaanse kalender begon het jaar op donderdag.

Verder lezen

Voor verdere verdieping over specifieke gebeurtenissen uit 1853 (bijvoorbeeld de precieze loop van de gebeurtenissen rond de Krimoorlog of de diplomatieke contacten tussen Japan en het Westen) zijn gespecialiseerde historische bronnen en artikels aan te raden.

Zoek op letter