23 v.Chr. — Jaaroverzicht: kalender, consulaat en belangrijke gebeurtenissen

Jaaroverzicht 23 v.Chr.: kalender, het consulschap van Augustus en Varro en de belangrijkste politieke en maatschappelijke gebeurtenissen van dat jaar.

Het jaar 23 voor Christus was ofwel een gewoon jaar dat begon op zaterdag of zondag ofwel een schrikkeljaar dat begon op vrijdag, zaterdag of zondag van de Juliaanse kalender. Het stond toen bekend als het jaar van het consulschap van Augustus en Varro.

Kalender en chronologie

De Juliaanse kalender was in gebruik sinds keizer Julius Caesar (46 v.Chr.), maar de toepassing van schrikkeljaren in de eerste decennia daarna verliep niet altijd consequent. Daardoor bestaat er onzekerheid bij moderne reconstructies over de precieze dag van de week waarop een bepaald jaar begon. Dat verklaart de verschillende mogelijkheden in de eerste zin hierboven: sommige herberekeningen laten 23 v.Chr. als een gewoon jaar zien, andere als een schrikkeljaar.

In de Romeinse praktijk werd een jaar vaak aangeduid met de namen van de twee consuls die dat jaar bekleedden. Daarom wordt 23 v.Chr. traditioneel genoemd "het jaar van het consulschap van Augustus en Varro".

Het consulschap van Augustus en Varro

Gaius Julius Caesar Octavianus (de latere keizer Augustus) was centrum van de Romeinse macht. Het aanduiden van het jaar met zijn naam weerspiegelt zijn blijvende politieke dominantie, ook wanneer hij niet elk jaar daadwerkelijk het consulambt bekleedde. De aanduiding met "Varro" verwijst naar zijn collega in het consulschap dat in officiële bronnen aan dat jaar werd verbonden.

Rond deze periode vonden belangrijke constitutionele veranderingen plaats. In bronnen wordt 23 v.Chr. vaak genoemd als een keerpunt waarop Augustus zijn staatsmacht anders vormgaf: hij legde het consulschap deels neer en verkreeg andere, permanente bevoegdheden om zijn positie als eerste burger (princeps) te consolideren. Belangrijke elementen hiervan waren onder meer de toekenning van de tribunicia potestas (tribunieke macht) en erkenningen van uitgebreidere imperiale bevoegdheden (imperium maius), maatregelen die zijn gezag structureel vastlegden zonder de republikeinse schijn van bestaande instituties volledig te doorbreken.

Belangrijke gebeurtenissen en ontwikkelingen

• Constitutionele hervormingen: Zoals hierboven genoemd, versterkte Augustus zijn positie door nieuwe of hernieuwde bevoegdheden te accepteren die hem effectieve controle over leger en administratie gaven zonder constant consul te zijn.
• Bestuurlijke consolidering: Augustus bleef bezig met het organiseren van de provincies, het reguleren van senaats- en equestres functies en het plaatsen van betrouwbare bestuurders in sleutelprovincies. Dit legde de basis voor langdurige stabiliteit in het keizerrijk.
• Rust en herstel: De periode rond 23 v.Chr. valt binnen de bredere context van de opbouwfase van de Pax Romana: er waren wel militaire expedities en grensacties, maar geen grootschalige burgeroorlogen in het hart van het rijk.

Culturele en sociale context

Economisch en cultureel zag het Romeinse rijk in deze jaren een hernieuwde aandacht voor openbare werken, veteranenregeling en monumentale bouwprojecten, vaak gepresenteerd als herstel van traditionele Romeinse waarden. Literatuur en kunst floreerden onder een kring van beschermelingen die verbonden waren aan Augustus' hof; schrijvers en historici legden gebeurtenissen vast die later belangrijke bronnen zouden worden voor onze kennis van deze periode.

Bronnen en aantekeningen

Onze kennis van 23 v.Chr. komt uit antieke bronnen zoals inscripties, Romeinse historici en latere samenvattingen. Belangrijke klassieke werken die informatie over Augustus' regering en constitutionele veranderingen bieden zijn onder meer de Res Gestae Divi Augusti, geschiedschrijving van auteurs als Suetonius en Cassius Dio, en overleveringen in inscripties en munten. Vanwege lacunes en interpretatieverschillen in de bronmateriaal blijven sommige details — zoals exacte data en precieze dag-aanduidingen volgens onze moderne kalender — onderwerp van discussie bij historici.

Zoek op letter