Wilhelm Reich (24 maart 1897 - 3 november 1957) was een Oostenrijks-Amerikaanse psychiater en psychoanalyticus. In de jaren twintig was hij een leerling van Sigmund Freud in Wenen en leverde hij belangrijke bijdragen aan de psychoanalyse. Zijn bekendste vroege werken zijn onder meer The Function of the Orgasm (1927) en Charakteranalyse (1933; Engl. 1945 ff). Reich ontwikkelde begrippen zoals de "karakterpantsering" en vegetotherapie—ideeën die de aandacht trokken van latere generaties en herontdekt werden door activisten tijdens de seksuele revolutie van de jaren zestig en zeventig.

Reichs werk liep al vroeg uiteen van klassieke psychoanalyse naar sociaal-politieke en biologische onderzoeksvragen. In de jaren twintig raakte hij actief betrokken bij sociale en politieke bewegingen; in 1927 trad hij toe tot de Communistische Partij. Binnen de partij richtte hij de afdeling "SexPol" op (kort voor "Sexual Politics"), die seksuele hervorming en seksuele voorlichting met politieke strijd verbond. Zijn politieke en wetenschappelijke opvattingen leidden later tot conflicten: in 1933 werd hij uit de Communistische Partij gezet en in 1934 van de organisaties van de psychoanalyse uitgesloten.

Na zijn breuk met de gevestigde instituties begon Reich een eigen onderzoeksrichting die hij later "orgonomie" noemde. Hij stelde dat er een universele levensenergie bestaat—die hij "orgone" of "orgonenergie" noemde—met zowel psychische als fysieke verschijningsvormen. Daaruit ontstonden praktische uitvindingen zoals de orgon-accumulator (een kast die volgens Reich orgonenergie zou concentreren) en apparaten die hij gebruikte voor wat hij noemde atmosferische en biologische experimenten (soms aangeduid als "cloudbuster"). Reich meende dat concentraties van orgonenergie de gezondheid konden verbeteren en zelfs kanker konden behandelen; die claims werden door de gevestigde medische en wetenschappelijke wereld scherp bekritiseerd.

De controverse bereikte een hoogtepunt toen journalistieke artikelen, onder meer van Mildred Edie Brady in Harper's en The New Republic (met het artikel "The Strange Case of Wilhelm Reich"), Reich presenteerden als iemand die pseudowetenschappelijke methoden gebruikte en onhoudbare medische beloften deed. De Food and Drug Administration (FDA) classificeerde zijn praktijken als problematisch en stelde dat er sprake was van ernstige misleiding; in de jaren vijftig escaleerden de juridische stappen tegen hem.

In de loop van de jaren vijftig kwam het tot een gerechtelijk bevel dat transports en commercie met orgon-accumulators en aanverwante publicaties verbood. Volgens vonde indrukken heeft Reich in 1956 een dergelijk bevel overtreden; hij werd gearresteerd en tot twee jaar gevangenisstraf veroordeeld. Tijdens de juridische procedures en de uitvoering van het vonnis werden veel van zijn onderzoeksapparaten en materialen in beslag genomen en vernietigd—ook exemplaren van zijn boeken gingen verloren. Reich overleed op 3 november 1957 in de gevangenis van Lewisburg, Pennsylvania, de op 60‑jarige leeftijd.

Na zijn emigratie naar de Verenigde Staten vestigde Reich zich onder meer op een terrein dat hij "Orgonon" noemde in Rangeley, Maine, waar hij huis, laboratorium en onderzoekscentrum combineerde en waar hij ook werd begraven. Die locatie is later opengesteld voor publiek als het Wilhelm Reichsmuseum en herbergt de resten van zijn werk en bezittingen.

Reich blijft een polariserende figuur: aan de ene kant wordt hij herinnerd als een vroege en gedurfde denker die seksualiteit, psychologie en maatschappij met elkaar verbond; aan de andere kant wordt zijn latere werk, met name de orgonomie en de medische claims daaromheen, door de meeste wetenschappers als pseudowetenschappelijk beschouwd. Zijn ideeën beïnvloedden de seksuele hervormingsbeweging, onderdelen van de New Age- en alternatieve geneeskunde en verschillende kunstenaars en activisten, maar ze leiden ook tot felle kritiek en juridische repercussies die zijn nalatenschap complex en omstreden maken.

Enkele kernpublicaties en thema's

  • The Function of the Orgasm (1927) – seksuele bevrijding, libido en neurose
  • Charakteranalyse (1933) – karakterstrukturering, karakterpantser
  • Sociale en politieke essays over seksualiteit en politiek (SexPol)
  • Werken en experimenten rond orgonomie: orgon-accumulatoren, atmospherische instrumenten, en claims over gezondheid en weerbeïnvloeding

Samengevat: Wilhelm Reich was een invloedrijke maar zeer omstreden figuur in de twintigste-eeuwse psychoanalyse en cultuurgeschiedenis. Zijn vroege psychotherapeutische inzichten bleven invloedrijk, terwijl zijn latere biologische en technische claims hem in botsing brachten met zowel de wetenschap als de wet — met blijvende debatten over zijn betekenis en nalatenschap.