Wilhelm Reich (1897–1957): psychoanalyticus, orgonomie en controverse
Wilhelm Reich: biografie van de psychoanalyticus achter orgonomie, zijn politieke strijd, seksuele revolutie-invloed en de controverses, rechtszaken en beschuldigingen van pseudowetenschap.
Wilhelm Reich (24 maart 1897 - 3 november 1957) was een Oostenrijks-Amerikaanse psychiater en psychoanalyticus. In de jaren twintig was hij een leerling van Sigmund Freud in Wenen en leverde hij belangrijke bijdragen aan de psychoanalyse. Zijn bekendste vroege werken zijn onder meer The Function of the Orgasm (1927) en Charakteranalyse (1933; Engl. 1945 ff). Reich ontwikkelde begrippen zoals de "karakterpantsering" en vegetotherapie—ideeën die de aandacht trokken van latere generaties en herontdekt werden door activisten tijdens de seksuele revolutie van de jaren zestig en zeventig.
Reichs werk liep al vroeg uiteen van klassieke psychoanalyse naar sociaal-politieke en biologische onderzoeksvragen. In de jaren twintig raakte hij actief betrokken bij sociale en politieke bewegingen; in 1927 trad hij toe tot de Communistische Partij. Binnen de partij richtte hij de afdeling "SexPol" op (kort voor "Sexual Politics"), die seksuele hervorming en seksuele voorlichting met politieke strijd verbond. Zijn politieke en wetenschappelijke opvattingen leidden later tot conflicten: in 1933 werd hij uit de Communistische Partij gezet en in 1934 van de organisaties van de psychoanalyse uitgesloten.
Na zijn breuk met de gevestigde instituties begon Reich een eigen onderzoeksrichting die hij later "orgonomie" noemde. Hij stelde dat er een universele levensenergie bestaat—die hij "orgone" of "orgonenergie" noemde—met zowel psychische als fysieke verschijningsvormen. Daaruit ontstonden praktische uitvindingen zoals de orgon-accumulator (een kast die volgens Reich orgonenergie zou concentreren) en apparaten die hij gebruikte voor wat hij noemde atmosferische en biologische experimenten (soms aangeduid als "cloudbuster"). Reich meende dat concentraties van orgonenergie de gezondheid konden verbeteren en zelfs kanker konden behandelen; die claims werden door de gevestigde medische en wetenschappelijke wereld scherp bekritiseerd.
De controverse bereikte een hoogtepunt toen journalistieke artikelen, onder meer van Mildred Edie Brady in Harper's en The New Republic (met het artikel "The Strange Case of Wilhelm Reich"), Reich presenteerden als iemand die pseudowetenschappelijke methoden gebruikte en onhoudbare medische beloften deed. De Food and Drug Administration (FDA) classificeerde zijn praktijken als problematisch en stelde dat er sprake was van ernstige misleiding; in de jaren vijftig escaleerden de juridische stappen tegen hem.
In de loop van de jaren vijftig kwam het tot een gerechtelijk bevel dat transports en commercie met orgon-accumulators en aanverwante publicaties verbood. Volgens vonde indrukken heeft Reich in 1956 een dergelijk bevel overtreden; hij werd gearresteerd en tot twee jaar gevangenisstraf veroordeeld. Tijdens de juridische procedures en de uitvoering van het vonnis werden veel van zijn onderzoeksapparaten en materialen in beslag genomen en vernietigd—ook exemplaren van zijn boeken gingen verloren. Reich overleed op 3 november 1957 in de gevangenis van Lewisburg, Pennsylvania, de op 60‑jarige leeftijd.
Na zijn emigratie naar de Verenigde Staten vestigde Reich zich onder meer op een terrein dat hij "Orgonon" noemde in Rangeley, Maine, waar hij huis, laboratorium en onderzoekscentrum combineerde en waar hij ook werd begraven. Die locatie is later opengesteld voor publiek als het Wilhelm Reichsmuseum en herbergt de resten van zijn werk en bezittingen.
Reich blijft een polariserende figuur: aan de ene kant wordt hij herinnerd als een vroege en gedurfde denker die seksualiteit, psychologie en maatschappij met elkaar verbond; aan de andere kant wordt zijn latere werk, met name de orgonomie en de medische claims daaromheen, door de meeste wetenschappers als pseudowetenschappelijk beschouwd. Zijn ideeën beïnvloedden de seksuele hervormingsbeweging, onderdelen van de New Age- en alternatieve geneeskunde en verschillende kunstenaars en activisten, maar ze leiden ook tot felle kritiek en juridische repercussies die zijn nalatenschap complex en omstreden maken.
Enkele kernpublicaties en thema's
- The Function of the Orgasm (1927) – seksuele bevrijding, libido en neurose
- Charakteranalyse (1933) – karakterstrukturering, karakterpantser
- Sociale en politieke essays over seksualiteit en politiek (SexPol)
- Werken en experimenten rond orgonomie: orgon-accumulatoren, atmospherische instrumenten, en claims over gezondheid en weerbeïnvloeding
Samengevat: Wilhelm Reich was een invloedrijke maar zeer omstreden figuur in de twintigste-eeuwse psychoanalyse en cultuurgeschiedenis. Zijn vroege psychotherapeutische inzichten bleven invloedrijk, terwijl zijn latere biologische en technische claims hem in botsing brachten met zowel de wetenschap als de wet — met blijvende debatten over zijn betekenis en nalatenschap.
Vragen en antwoorden
V: Wie was Wilhelm Reich?
A: Wilhelm Reich was een Oostenrijks-Amerikaanse psychiater en psychoanalyticus die belangrijke bijdragen leverde aan de psychoanalyse in de jaren 1920.
V: Waar was hij in de jaren 1920 bij betrokken?
A: In de jaren 1920 raakte Wilhelm Reich betrokken bij de sociale strijd van die tijd. In 1927 werd hij lid van de Communistische Partij en richtte hij "SexPol" op, een afkorting van Sexual Politics.
V: Hoe werd zijn werk herontdekt?
A: Zijn werk werd herontdekt door activisten van de seksuele revolutie van de jaren 1960 en 1970.
V: Welk onderzoek startte hij nadat hij uit de Psychoanalyse was gezet?
A: Nadat hij uit de psychoanalytische organisaties was gezet, begon Wilhelm Reich zijn eigen onderzoek naar de biologische grondslagen van de psychoanalyse, later "orgonomie" genoemd. Orgonomie was de wetenschap van orgon, een "oerenergie" die hij beweerde te hebben ontdekt.
V: Hoe werd hij ontmaskerd als een oplichter?
A: Hij werd ontmaskerd als een fraudeur in artikelen uit 1947 van journaliste Mildred Edie Brady, gepubliceerd in de tijdschriften Harper's en The New Republic. Het laatste artikel was getiteld "The Strange Case of Wilhelm Reich", met als ondertitel: "De man die zowel neuroses als kanker wijt aan onbevredigende seksuele activiteiten is door slechts één wetenschappelijk tijdschrift afgewezen".
V: Wat gebeurde er nadat hij een bevel van de FDA had overtreden?
A: Na het overtreden van een bevel van de FDA werd Wilhelm Reich gearresteerd en werd al zijn onderzoeksapparatuur, inclusief zijn boeken, vernietigd. Hij werd veroordeeld tot twee jaar gevangenisstraf.
V: Waar is zijn begraafplaats nu open voor het publiek? A: Zijn begraafplaats is nu opengesteld voor het publiek als het Wilhelm Reich Museum in Orgonon, gelegen in Rangeley, Maine, waar hij naar de VS emigreerde.
Zoek in de encyclopedie