Vrachtcultus: wat is het? Definitie, oorsprong en rituelen

Ontdek wat vrachtcultus is: definitie, oorsprong en rituelen van vrachtreligies in Melanesië en Nieuw-Guinea — geschiedenis, voorbeelden en culturele betekenis.

Vrachtcultus is een naam die aan verschillende religies is gegeven. Er zijn veel vrachtculturen in Melanesië en Nieuw-Guinea. Deze religies zijn ontstaan wanneer stamleden in contact komen met de westerse beschaving. Toen het eerste contact plaatsvond, zagen de stamleden westerse goederen, zoals radio's, produceren. Deze dingen worden vracht genoemd. De stamleden wisten niet hoe de gefabriceerde goederen werkten en hoe ze gemaakt werden.

Ze imiteren het gedrag dat ze de Westerlingen zagen doen, in de hoop dat sommige geesten hen meer lading zullen sturen. In andere gevallen, zoals op het eiland Tanna in Vanuatu, vereren de cultleden de Amerikanen die de lading hebben gebracht.

In het tijdperk van het kolonialisme kwamen de koloniale mogendheden in contact met veel technologisch minder geavanceerde samenlevingen. De eerste vrachtculturen werden gedocumenteerd in Nieuw-Guinea, en andere landen van Micronesië, Melanesië en de West-Pacifische Oceaan.

De mensen die deel uitmaken van de ladingsculturen denken dat de lading is gecreëerd door hun godheden en voorouders. Ze denken dat de lading is gemaakt voor de leden van de vrachtcultus, maar de buitenlanders hebben het. Daarom worden de inspanningen en rituelen van de vrachtculturen zo gedaan dat de buitenlanders minder van deze goederen zouden moeten krijgen en de cultleden meer.

Wat is een vrachtcultus (definitie en kenmerken)?

Een vrachtcultus is een religieus of ritueel verschijnsel waarin de komst van materiële goederen ("vracht") uit het Westen wordt geïnterpreteerd als een bovennatuurlijke zending of als een teken van eschatologische veranderingen. Typische kenmerken zijn:

• Het geloof dat voorwerpen en goederen door geesten, voorouders of godheden zijn bestemd voor de lokale gemeenschap.
• Imitatieve rituelen die het gedrag van Westerse of militaire personen nabootsen (bijvoorbeeld het bouwen van landingsbanen, houten "radios" of het dragen van uniformachtige kleding).
• Messiaanse of millenaristische verwachtingen: de gedachte dat, door correcte rituelen, grote hoeveelheden vracht zullen arriveren en sociale ongelijkheden worden opgeheven.
• Syncretisme: mengvormen van inheemse religieuze ideeën en elementen van het christendom of westerse symbolen.

Oorsprong en historische context

De meeste vrachtbewegingen ontstonden na contact met Europese kolonisten en later tijdens de 20e eeuw, vooral rond gebeurtenissen die veel westerse materiële goederen introduceerden in afgelegen gebieden. Een belangrijke katalysator was de Tweede Wereldoorlog: militaire bases en bevoorrading in de Stille Oceaan brachten grote hoeveelheden materiële goederen en onbekende technologieën naar eilandgemeenschappen. Deze plotselinge en vaak onbegrepen overvloed versterkte het idee dat de vracht bovennatuurlijk of bedoeld kon zijn voor de lokale bevolking.

Rituelen en praktijken

Rituelen verschillen per beweging en regio, maar enkele veelvoorkomende praktijken zijn:

• Het nabouwen van westerse voorwerpen en handelingen — houten landingsbanen, namaakradio's of vlaggen — in de verwachting dat dit de vracht aantrekt.
• Optochten, zang en dansen die oorlogsmacht of bureaucratische handelingen imiteren.
• Offer- en reinigingsrituelen gericht op voorouders of geesten om hun gunst te winnen.
• Politieke en sociale eisen: in sommige gevallen worden rituelen gecombineerd met uitspraken over herverdeling van rijkdom of het terugdringen van koloniale macht.

Voorbeelden

Bekende voorbeelden uit de literatuur zijn de John Frum-beweging op Tanna (Vanuatu) en diverse bewegingen in Nieuw-Guinea en de Salomonseilanden. Sommige van deze bewegingen bleven bestaan of evolueerden, andere verdwenen door modernisering, bekering tot georganiseerde godsdiensten of de integratie van goederen in de lokale economie.

Uitleg en betekenis (antropologische kijk)

Waar vroeger sommige buitenstaanders vrachtculturen als 'irrationeel' afdoenden, zien hedendaagse antropologen ze vaker als begrijpelijke reacties op koloniale ontwrichting, economische ongelijkheid en culturele onzekerheid. Vrachtbewegingen kunnen functioneel zijn: ze bieden uitleg voor plotselinge ongelijkheden, organiseren sociale hoop, en fungeren als middelen van verzet of zelforganisatie tegen koloniale of economische druk.

Hedendaagse situatie en kritiek

Veel oorspronkelijke vrachtcultussen veranderen of verdwijnen doordat technologie en informatie toegankelijker worden en doordat lokale samenlevingen politicocultureel veranderen. Het begrip "vrachtcultus" zelf wordt soms bekritiseerd als denigrerend; onderzoekers gebruiken daarom ook termen als "cargo movement" of beschrijven deze fenomenen als vormen van millenarisme of revitaliseringsbewegingen.

Aanbevolen literatuur

Voor wie verder wil lezen: antropologische studies uit de 20e eeuw behandelen vrachtculturen uitvoerig. Een klassieker is Peter Worsley’s studie over cargo cults, die historische voorbeelden en theoretische verklaringen combineert. Hedendaagse literatuur plaatst deze bewegingen vaak in een breder kader van postkoloniale analyse en socio-economische verandering.

Vrachtcultussen blijven een belangrijk onderwerp voor wie wil begrijpen hoe religie, economie en cultuur reageren op plotselinge technologische en sociale verandering.

Vragen en antwoorden

V: Wat is een cargocultus?

V: Waarom worden ze vrachtcultussen genoemd?

V: Wat imiteren leden van cargocultussen?

V: Waar werden de eerste ladingsculten gedocumenteerd?

V: Wat geloven leden van een vrachtcultus over de lading?

V: Waarom gebeuren de inspanningen en rituelen van vrachtsektes?

V: Wat aanbidden de leden van een cargocultus op het eiland Tanna in Vanuatu?

Zoek op letter