Erik de Rode: Noorse ontdekkingsreiziger, stichter van Groenland
Erik de Rode — Noorse Viking en stichter van Groenland: zijn verbanning, ontdekkingsreizen en de eerste Noordse nederzetting die geschiedenis schreef.
Erik de Rode (ongeveer 950 – circa 1003) (Oud-Noors: Eiríkr rauði; IJslands: Eiríkur rauði; Noors: Eirik Raude; Deens: Erik den Røde; Zweeds: Erik Röde; Faeröers: Eirikur (hin) reyði) wordt in de saga's gezien als de stichter van de eerste blijvende Noordse nederzetting op Groenland. Hij werd geboren in het Jæren-district van Rogaland, Noorwegen, als zoon van Þorvaldr Ásvaldsson (Thorvald Asvaldsson). Patroniemisch verschijnt hij daarom ook als Erik Thorvaldsson (Eiríkr Þorvaldsson). Zijn bijnaam, "de Rode", verwijst vermoedelijk naar zijn haarkleur of lichte huidtoon.
Leven en ballingschap
Erik groeide op in Noorwegen, maar zijn familie werd verbannen naar IJsland nadat zijn vader een man had gedood. Ook Erik kwam later in IJsland in moeilijkheden: volgens de saga's werd hij in 982 verbannen wegens een dodelijke vete. Tijdens die ballingschap hoorde hij van de reizen van Gunnbjörn Ulfsson, die eerder eilandjes en landpunten westelijk van IJsland had gezien. De saga's vormen de voornaamste bronnen over Eriks leven en moeten met voorzichtigheid geïnterpreteerd worden, omdat ze geschreven zijn enkele eeuwen na de feiten.
Ontdekking en kolonisatie van Groenland
Op basis van die berichten besloot Erik de westelijke wateren te verkennen. Hij vond verschillende landpunten: eerst een koud, ongunstig gebied dat hij Midjökull zou hebben genoemd, en later een aangenamer gebied dat hij aanvankelijk "Erik's Eiland" noemde. Omdat hij terugkeerde naar IJsland en zijn verbanning was afgelopen, keerde hij in de zomer van 985 terug. Toen de vetes aan de IJslandse kust weer oplaaiden, organiseerde Erik in 986 volgens de saga's een grotere kolonisatie-expeditie en gaf het ontdekte land de naam Groenland – een naam die mogelijk bedoeld was om het aantrekkelijker te laten klinken voor kolonisten.
Volgens de overlevering vertrok hij met ongeveer 25 schepen; slechts 14 zouden de oversteek hebben overleefd. Daarop vestigden de kolonisten zich in Brattahlid. Uit de saga's blijkt dat er later twee hoofdgebieden ontstonden: een oostelijke nederzetting langs de zuidwestkust van Groenland en een westelijke nederzetting verder naar het noordwesten, op enige honderden kilometers afstand.
Nederzettingen, economie en levenswijze
In de nieuwe koloniën lukt het de Noordse nederzetters om een gemengd landbouw- en jachtbestaan op te bouwen. Zij hielden vee zoals koeien en schapen, verbouwden in beperkte mate hooi en graan voor voer, en jaagden op zee- en landdieren. Daarnaast speelde de walrus- en zeehondenjacht en de handel in walrusivoor een belangrijke rol in het contact met continentale markten. De nederzettingen waren relatief geïsoleerd, maar er bestond handel en uitwisseling met IJsland en Noorwegen.
Familie, religie en kerk
Erik was getrouwd met Thjodhild (Þjóðhild). Thjodhild bekeerde zich tot het christendom en volgens de overlevering liet zij de eerste kerk op Groenland bouwen. Erik zelf stond aanvankelijk minder ontvankelijk tegenover het christendom; de saga's geven uiteenlopende verhalen over zijn persoonlijke geloofsopvattingen. Sommige bronnen stellen dat hij niet meteen bekeerde, andere verhalen noemen mogelijk latere bekeringen of versies waarin hij wel christen werd. Duidelijkheid ontbreekt doordat de informatie vooral uit literair-culturele saga's komt.
Expedities naar het westen en nalatenschap
Erik ondernam later plannen voor verdere verkenningen naar het westen van Groenland, op zoek naar meer land. Een expeditie kwam echter niet van de grond; in de saga's wordt verteld dat hij van zijn paard viel en dit tekende als een voorteken van ongeluk, waarop de onderneming werd afgelast. Zijn zoon, Leif Erikson, voerde rond het jaar 1000 waarschijnlijk de eerste bevestigde Noordse tocht naar het Noord-Amerikaanse vasteland uit (wat in de bronnen vaak "Vinland" wordt genoemd).
De kolonisatie van Groenland door de Noormannen, begonnen onder leiding van Erik de Rode, zou eeuwenlang blijven bestaan en is zowel archeologisch als in de literatuurstroom terug te vinden: boerderijen, ijsvrije fjorden waar men zich vestigde en handelsroutes naar Europa. De uiteindelijke neergang van de Noordse nederzettingen in Groenland begon in de late middeleeuwen en heeft meerdere oorzaken, waaronder klimaatverslechtering, economische veranderingen en contacten met Inuit-groepen.
Bronnen en historisch perspectief
Onze kennis van Erik de Rode komt vooral uit middeleeuwse IJslandse saga's zoals de Grænlendinga saga en de Eiríks saga rauða, aangevuld met archeologische vondsten langs de zuidwestkust van Groenland. Door de aard van de bronnen blijft veel onzeker; toch wordt Erik algemeen erkend als de centrale figuur achter de vroege Noordse kolonisatie van Groenland en als belangrijke schakel in de verkenning van het Noord-Atlantische gebied.
Eric de Rode uit Arngrímur Jónsson's Gronlandia. Let op anachronistische details in zijn wapens en harnassen.
Vragen en antwoorden
V: Wie was Erik de Rode?
A: Erik de Rode was een Noorse ontdekkingsreiziger die de eerste Noordse nederzetting in Groenland stichtte.
V: Wat is zijn bijnaam?
A: Zijn bijnaam is "de Rode", wat waarschijnlijk verwijst naar zijn haarkleur.
V: Waar is hij geboren?
A: Hij is geboren in Stavanger, Noorwegen.
V: Waarom heeft hij IJsland verlaten?
A: Hij verliet IJsland nadat hij in 982 in de problemen kwam en werd verbannen.
V: Wat deed hij toen hij land vond bij Midjökull?
A: Toen Erik land vond bij Midjökull, besloot hij verder te gaan naar het zuiden en kwam weer aan land bij een eiland dat hij Erik's Eiland noemde. Hij bracht er twee winters door voordat hij terugkeerde naar IJsland.
V: Hoe liet Erik Groenland aantrekkelijker klinken dan het in werkelijkheid was?
A: Om Groenland aantrekkelijker te laten klinken dan het in werkelijkheid was, noemde Erik het Groenland in plaats van zijn eigenlijke naam.
V: Wie ondernam de eerste reis naar het vasteland van Noord-Amerika?
A: Leif Erikson, de zoon van Erik, voerde de vermoedelijke eerste reis naar het Noord-Amerikaanse vasteland uit rond 1000 na Christus.
Zoek in de encyclopedie