Habemus Papam verwijst naar de aankondiging in het Latijn van de Hoge Kardinaal Diaken wanneer een nieuwe Paus is gekozen. Het is een korte, officiële formule die vanaf de loggia van de Sint-Pietersbasiliek het publiek en de wereld informeert over de uitslag van het conclaaf.

De aankondiging wordt gedaan vanaf het centrale balkon van de Sint-Pietersbasiliek in het Vaticaan. Na de aankondiging ontmoet de nieuwe paus het volk en geeft hij zijn eerste Urbi et Orbi zegen aan de menigte. Voorafgaand aan de aankondiging is er gewoonlijk zichtbaar teken van de uitkomst van het conclaaf: witte rook boven de Sixtijnse Kapel betekent dat er een nieuwe paus is gekozen; zwarte rook betekent dat er nog geen beslissing is genomen.

Formule en tekst

Het traditionele formaat voor de aankondiging luidt (zoals vaak woordelijk uitgesproken):

Annuntio vobis gaudium magnum:

Habemus Papam!

Eminentissimum ac reverendissimum Dominum,

Dominum. [Voornaam]

Sanctæ Romanæ Ecclesiæ Cardinalem [ Achternaam ],

Qui sibi nomen imposuit [ Pauselijke naam ].

Letterlijke betekenis en vertaling:

Dit betekent in het Engels (vrij vertaald naar het Nederlands):

Ik kondig u een grote vreugde aan:

We hebben een paus!

De meest eminente en meest eerbiedwaardige Heer,

de Heer [Voornaam],

Kardinaal van de Heilige Roomse Kerk [ Achternaam ],

Wie neemt de naam van [ Pauselijke naam ].

Wie kondigt het aan en wanneer

  • De aankondiging wordt traditioneel gedaan door de kardinaal-diaken met de rang van protodiaken (in het Nederlands vaak aangeduid als Hoge Kardinaal Diaken). Deze kardinaal heeft de taak om namens de kardinaalskollege het resultaat bekend te maken.
  • Tijdstip: de aankondiging volgt zodra het conclaaf officieel is beëindigd, de gekozen kandidaat de verkiezing heeft aanvaard en zijn gekozen pauselijke naam heeft bekendgemaakt.
  • Aanpassingen: als de gekozen persoon geen kardinaal is (bijvoorbeeld in historische gevallen), kan de tekst aangepast worden om de juiste titel en status weer te geven.

Ritueel-verloop (kort)

  • Het conclaaf stemt en kiest een nieuwe paus.
  • De kardinalen vragen de gekozen persoon of hij de verkiezing aanvaardt.
  • De gekozen paus kiest een pauselijke naam en wordt officieel geïnstalleerd.
  • De kardinaal-protodiaken komt uit en roept de formule “Annuntio vobis gaudium magnum: Habemus Papam!” vanaf de loggia van de basiliek.
  • De nieuwe paus verschijnt en geeft zijn eerste zegen Urbi et Orbi.

Achtergrond en gebruik

De uitdrukking “Habemus Papam” is buiten de kerkgemeenschap ook een internationaal bekend begrip geworden: het wordt vaak gebruikt in media en populaire cultuur als signaal dat een belangrijke beslissing of benoeming is afgerond. De formule zelf heeft een sobere, plechtige toon en is bedoeld om de universele betekenis van de gebeurtenis te benadrukken.

In de praktijk worden vóór of na de Latinistische aankondiging soms begroetingen in verschillende talen uitgesproken om de wereldwijde aard van de Katholieke Kerk te benadrukken. In de 19 april 2005-verkiezing van Paus Benedictus XVI sprak Jorge Kardinaal Medina Estévez de aankondiging uit na begroetingen in meerdere talen (Italiaans, Spaans, Frans, Duits en Engels).

Taal- en grammaticaknopjes

  • “Habemus” is de eerste persoon meervoud van het werkwoord habere: letterlijk “wij hebben”. Het meervoud weerspiegelt hier niet persoonlijke “wij”, maar de collectieve uitspraak van de Kerk of het college van kardinalen: “we hebben (nu) een paus”.
  • “Annuntio vobis gaudium magnum” betekent letterlijk “Ik kondig u een grote vreugde aan”; het voorzetsel “vobis” geeft aan dat het aan het volk (aan jullie) wordt aangekondigd.
  • De naamconstructie in het Latijn volgt traditionele kerkelijke vormen en titels, waarbij draagwijdte en eerbied door titels als Eminentissimum ac reverendissimum worden uitgedrukt.

Kort samengevat: “Habemus Papam” is een korte, rituele Latijnse aankondiging die het publiek informeert dat er een nieuwe paus is gekozen. De formule wordt mondeling uitgesproken vanaf de loggia van de Sint-Pieter en vormt het officiële begin van de publieke taak van de nieuwe paus.