Mastectomie (borstamputatie) bij borstkanker: uitleg en herstel

Mastectomie bij borstkanker: begrijp ingreep, herstel, reconstructie en emotionele ondersteuning. Praktische uitleg, hersteltips en nazorg voor patiënten en naasten.

Mastectomie is een operatie waarbij de borst wordt verwijderd. Er kan één borst of beide borsten worden verwijderd. Soms halen ze alleen een deel van de borst weg, soms de hele borst.

Mastectomie wordt vaak gedaan bij mensen met borstkanker. Zowel mannen als vrouwen kunnen deze vorm van kanker krijgen en dus ook een borstamputatie nodig hebben. Bij sommige mensen met een hoog risico op borstkanker wordt de operatie uitgevoerd voordat de kanker begint (profy­lactische mastectomie).

Als er een tumor in de borst wordt gevonden, kan de chirurg ook kiezen om slechts een deel van de borst rond de tumor te verwijderen (soms aangeduid als lumpectomie of borstsparende operatie). Naast operatie kunnen mensen ook medicijnen (chemotherapie) krijgen of kan een machine energie (bestraling) gebruiken om de kanker te behandelen of te verkleinen. Soms volstaat die combinatie om de kanker onder controle te krijgen zonder volledige verwijdering van de borst.

Transgender mannen krijgen deze operatie ook als onderdeel van hun geslachtsbevestigende (top)chirurgie.

Soorten mastectomie

• Totale (simple) mastectomie: de hele borst wordt verwijderd, maar de lymfeklieren in de oksel blijven vaak intact.
• Gedeeltelijke mastectomie / lumpectomie: alleen het deel van de borst met de tumor wordt weggehaald.
• Modified radical mastectomie: de borst en een aantal lymfeklieren in de oksel worden verwijderd.
• Radicale mastectomie: zelden nog gebruikt; verwijdert ook borstspieren onder de borst naast borst en lymfeklieren.
• Nipple-sparing en skin-sparing mastectomie: de huid of tepels kunnen soms worden behouden, wat reconstructie vergemakkelijkt.

Verwijderen van lymfeklieren

Tijdens een mastectomie onderzoekt de chirurg vaak de lymfeklieren in de oksel. Er zijn twee gebruikelijke technieken:

• Sentinel node-biopsie: één of enkele «schildwacht»klieren worden gecontroleerd op uitzaaiingen. Als deze schoon zijn, is vaak verder verwijderen niet nodig.
• Axillaire klierdissectie: meerdere lymfeklieren worden verwijderd als er aantoonbare uitzaaiingen zijn.

Wanneer wordt een mastectomie gekozen?

• Grote of meerdere tumoren in verschillende delen van de borst.
• Recidief (terugkerende) kanker na eerdere bestraling of operatie.
• Genetische aanleg (bijvoorbeeld BRCA1/2) of sterke familiegeschiedenis, als preventieve maatregel.
• Beschadigde borst door eerdere behandeling, of als patiëntervaring en voorkeur samenkomen voor verwijdering.
• Bij mannen en bij genderbevestigende chirurgie voor transgender mannen.

Voorbereiding en wat tijdens de operatie gebeurt

Vooraf krijgt u informatie over de ingreep, mogelijk bloedonderzoek, een echo of mammografie en soms hart- of longonderzoek. De operatie gebeurt onder algehele narcose. De chirurg maakt een incision, verwijdert het borstweefsel (en eventueel lymfeklieren) en plaatst vaak één of meer drains om wondvocht af te voeren. De ingreep duurt meestal enkele uren. De opname kan één nacht betreffen of enkele dagen, afhankelijk van de ingreep en uw herstel.

Borstreconstructie

Reconstructie van de borst kan direct (tijdens dezelfde operatie) of uitgesteld (later) plaatsvinden. Mogelijke methoden:

• Implantaatgebaseerd: siliconen- of zoutwaterimplantaten of weefselexpander gevolgd door implantaat.
• Autologe reconstructie (flap): eigen weefsel wordt verplaatst van buik, rug of bil (bijv. TRAM- of DIEP-flap).
• Combinaties: implantaat plus eigen weefsel.

Niet iedereen komt in aanmerking voor alle opties. Bespreek voor- en nadelen met de plastisch chirurg en oncologisch team.

Complicaties en bijwerkingen

Mogelijke complicaties zijn onder meer:

• Bloeding of bloeduitstorting (hematoom).
• Infectie van de wond.
• Seroom (ophoping van helder wondvocht) rond het operatiegebied.
• Pijn en gevoelloosheid door beschadiging van zenuwen.
• Beperkte schouderbeweging en stijfheid.
• Lymfoedeem (zwelling van de arm) na verwijdering van lymfeklieren.
• Esthetische veranderingen, littekens en gevoelde asymmetrie.

Herstel en nazorg

• Pijnstilling: meestal met tabletten of zo nodig injecties; pijn neemt in de weken na de operatie af.
• Drains: blijven vaak enkele dagen tot weken zitten en worden verwijderd wanneer de afvoer laag genoeg is.
• Wondverzorging: instructies van het ziekenhuis volgen; houd de wond schoon en droog zolang voorgeschreven.
• Fysiotherapie: oefeningen om schouder- en armfunctie te herstellen en littekenweefsel soepel te houden.
• Activiteiten: tillen en zwaar werk vermijden de eerste weken; geleidelijk opbouwen volgens advies arts of fysiotherapeut.
• Emotionele steun: verwerking van lichaamservaring en onzekerheid is normaal; praat met zorgverleners, psycholoog of lotgenoten.

Vervolgbehandeling en controle

Na de operatie beslist het oncologisch team op basis van de pathologenrapporten of aanvullende behandeling nodig is, zoals chemotherapie, hormoontherapie of bestraling. Regelmatige controles en beeldvorming zijn belangrijk om vroegtijdig eventuele terugkeer van kanker te vinden. Als slechts één borst is verwijderd, blijft de andere borst gecontroleerd worden.

Preventieve (profy­lactische) mastectomie

Mensen met een sterk verhoogd erfelijk risico (bijvoorbeeld een BRCA-mutatie) kiezen soms voor een profylactische mastectomie om de kans op borstkanker sterk te verkleinen. Dit vermindert het risico aanzienlijk, maar sluit het helemaal niet uit omdat er nog steeds borstachtig weefsel kan achterblijven. Een zorgvuldige afweging met genetisch advies en het behandelteam is belangrijk.

Mastectomie bij mannen en transgender personen

Mannen met borstkanker kunnen ook een mastectomie nodig hebben; de procedures en nazorg lijken op die bij vrouwen, maar er zijn medische verschillen die de chirurg zal toelichten. Transgender mannen kunnen kiezen voor een vorm van mastectomie als onderdeel van topchirurgie om een meer mannelijk borstbeeld te krijgen; technieken en doelen verschillen dan vaak van oncologische mastectomieën.

Praktische tips

• Stel vooraf vragen over type mastectomie, reconstructieopties en herstelduur.
• Regel praktische hulp thuis voor de eerste weken na ontslag.
• Leer de aanbevolen schouder- en armoefeningen van de fysiotherapeut.
• Zoek emotionele steun: lotgenoten, (huis)arts of psycholoog kunnen helpen bij verwerking.
• Bespreek prosteseopties (externe prothese) als u geen reconstructie kiest of wacht op reconstructie.

Bespreek altijd uw persoonlijke situatie, wensen en zorgen met uw behandelend arts en het multidisciplinaire team. Zij kunnen uitleg geven over de beste keuze voor uw medische situatie en levenskwaliteit.

Zoek op letter