Duitsland is verdeeld in 401 administratieve districten. Er zijn 294 plattelandsdistricten (Duits: Landkreise), die hier worden vermeld. Er zijn ook 107 stadsdelen (Kreisfreie Städte / Stadtkreise) die op de lijst van Duitse stadsdelen staan.
Wat is een Landkreis?
Een Landkreis is een bestuurlijke laag tussen de gemeenten (Städte en Gemeinden) en de deelstaat (Bundesland). Landkreise bestaan uit meerdere kleinere steden en dorpen en verzorgen taken en diensten die voor individuele gemeenten te groot of te duur zouden zijn om zelf te organiseren. In het dagelijks gebruik wordt een Landkreis vaak kortweg Kreis genoemd.
Taken en diensten van plattelandsdistricten
Landkreise hebben een breed takenpakket. Belangrijke voorbeelden zijn:
- regionale wegenbeheer (zoals Kreisstraßen),
- openbaar vervoer en regionale mobiliteitsplanning,
- afvalinzameling en -verwerking,
- gezondheidszorg en uitbraakbestrijding (bijv. openbare gezondheidsdiensten),
- jeugdzorg en sociale hulpverlening op districtniveau,
- beroeps- en speciale scholen (zoals vakscholen),
- brandweercoördinatie en rampenbestrijding,
- ruimtelijke ordening en regionale planning die meerdere gemeenten raakt.
De exacte taken kunnen per staat verschillen omdat deelstaten veel bevoegdheden hebben op lokaal gebied.
Bestuur en organisatie
Een Landkreis heeft doorgaans twee belangrijke bestuursorganen:
- De districtraad (Kreistag) — een vertegenwoordigend orgaan dat door de inwoners van het district wordt gekozen en het beleid vaststelt.
- De districtshoofd (Landrat of Landrätin) — het dagelijks bestuur en hoofd van de administratie. In veel deelstaten wordt de Landrat rechtstreeks gekozen door de kiezers; in andere gevallen benoemt de Kreistag de bestuurder.
Termijnen en verkiezingsprocedures verschillen per deelstaat; sommige bestuursperioden zijn vier jaar, andere vijf jaar.
Samenwerking tussen kleine gemeenten: Ämter en soortgelijke vormen
Stedenwijken zijn grote steden of gemeenten die hun eigen lokale overheid besturen. Plattelandsdistricten bieden diensten aan voor de kleinere steden en dorpen in een gebied. In veel deelstaten bestaan er tussenoplossingen waarin kleine gemeenten samenwerken om kosten en taken te delen. Voorbeelden zijn:
- Ämter (meestal in deelstaten als Schleswig-Holstein, Mecklenburg-Vorpommern en Brandenburg): samenwerkingsverbanden van kleine gemeenten om gezamenlijke administratie en diensten te organiseren;
- Verwaltungsgemeinschaften en Samtgemeinden (gebruikelijk in andere deelstaten, zoals Nedersaksen voor Samtgemeinde): vergelijkbare vormen van bestuurlijke samenwerking;
- Verbandsgemeinden (bijv. in Rijnland-Palts): een andere variant van gemeentelijke samenwerking.
Sommige steden of gemeenten zijn amtfrei, dat wil zeggen dat ze niet behoren tot een Amt of vergelijkbare samenwerking omdat ze groot genoeg zijn om hun eigen lokale diensten te kunnen leveren.
Regierungsbezirk: een extra bestuurslaag in sommige staten
In sommige staten bestaat een extra bestuurslaag, het Regierungsbezirk (regeringsdistrict). Meerdere stads- en plattelandsdistricten worden samengevoegd onder een Regierungsbezirk, dat voor bepaalde taken op regionaal niveau verantwoordelijk is — vooral bij ruimtelijke ordening en zaken die meerdere districten tegelijk beïnvloeden. Niet alle deelstaten kennen deze laag; het hangt af van de bestuurlijke structuur van het betreffende Bundesland.
Verschil met kreisfreie Städte
Een kreisfreie Stadt of Stadtkreis is een stad die niet tot een Landkreis behoort maar zelf alle taken van zowel gemeente als district uitvoert. Deze steden zijn vaak grotere stedelijke centra en hebben daardoor meer bevoegdheden en een eigen uitgebreide administratie.
Praktische gevolgen voor inwoners
Voor burgers betekent de indeling in Landkreise dat sommige diensten (bijv. uitgifte van rijbewijzen, sociale voorzieningen, bepaalde vergunningen) door het district worden geregeld, terwijl andere zaken (zoals lokale bouwvergunningen of afvalinzameling in de kern) door de gemeente worden behandeld. Bij onduidelijkheid is de website of het bestuurskantoor van het betreffende Landkreis meestal de beste informatiebron.
Samengevat: Landkreise vormen de tussenlaag in het Duitse lokaal bestuur die efficiënte dienstverlening en regionale planning mogelijk maakt, vooral in gebieden met veel kleine gemeenten en dorpen.