De Bastille was een gevangenis in Parijs, Frankrijk. Het gebouw dateerde uit de late middeleeuwen en diende aanvankelijk als vesting en poort van de stad; in de 17e en 18e eeuw kreeg het steeds meer de rol van staatsgevangenis en opslagplaats voor wapens en buskruit. Het werd verwoest tijdens de Franse Revolutie op 14 juli 1789. Het werd aangevallen door rebellen van de "derde stand" (het volk). Deze gebeurtenis wordt beschouwd als het begin van de Franse Revolutie. Tegenwoordig is 14 juli, Fête Nationale, of Bastille Day, in Frankrijk een nationale feestdag.
Geschiedenis en functie
Oorspronkelijk gebouwd als onderdeel van de stadsverdediging, verloor de Bastille in de loop der tijd veel van zijn militaire functie en werd het vooral gebruikt om personen vast te houden die door het koninklijk gezag zonder proces konden worden opgesloten (onder meer via de beruchte lettres de cachet). Omdat mensen er willekeurig en langdurig konden worden gevangengezet, groeide de Bastille uit tot een symbool van de absolute macht van de monarchie en van rechtsongelijkheid in het Ancien Régime.
De bestorming van 14 juli 1789
In de dagen voorafgaand aan 14 juli was er in Parijs grote onrust: voedseltekorten, politieke onvrede en angst voor militaire repressie speelden mee. Burgers en milities verzamelden zich om wapens te verkrijgen. Nadat eerder op de dag wapens waren gehaald uit het Hôtel des Invalides, richtte een opgewonden menigte zich op de Bastille, in de hoop buskruit en munitie te bemachtigen.
Na uren van onderhandelingen en gevechten gaf de gouverneur van de Bastille, Bernard-René de Launay, zich uiteindelijk over. Kort na de overgave werd hij door de menigte gedood. Hoewel de bestorming vooral symbolisch groot effect had, bleken er in de gevangenis relatief weinig gevangenen te zitten: historisch wordt vaak genoemd dat er slechts een klein aantal gevangenen werd vrijgelaten (rond de zeven).
Gevolgen en betekenis
De val van de Bastille had een grote politieke en symbolische impact. De gebeurtenis markeerde het begin van een snelle opschudding in Frankrijk: lokale besturen en milities (zoals de Garde nationale) ontstonden, en de koninklijke autoriteit bleek kwetsbaar. De bestorming heeft het vertrouwen van het volk in verandering versterkt en geldt als een breekpunt waarmee de revolutie een nationale fase inging.
In de jaren direct na 1789 werden de muren van de Bastille systematisch afgebroken. De sloop werd in goede banen geleid door ondernemers zoals Pierre-François Palloy, die brokstukken als souvenirs verkocht en delen van het materiaal hergebruikte voor andere bouwwerken.
Herinnering en huidige betekenis
De plek waar de Bastille stond is tegenwoordig de Place de la Bastille, een druk kruispunt en ontmoetingsplaats in Parijs. Op die locatie staat ook de Colonne de Juillet, opgericht ter herdenking van de Juli-revolutie van 1830, een later hoofdstuk in de Franse politieke geschiedenis.
14 juli is uitgegroeid tot de Franse nationale feestdag: er zijn parades (bekend is de militaire parade op de Champs-Élysées), vuurwerk, bals en andere festiviteiten door het hele land. De naam "Bastille" leeft voort als symbool van de strijd tegen willekeur en voor burgerrechten, en als geheugensteun voor de ingrijpende gebeurtenissen van 1789.
- Belangrijk punt: De Bastille was minder een grote gevangenis met duizenden gedetineerden en meer een symbool van koninklijke macht en van het recht van arrest zonder proces.
- Historische nasleep: De sloop van de Bastille en verspreiding van de brokstukken droegen bij aan de mythevorming rond de bestorming en maakten het tot een nationaal symbool.
