Tempel van Zeus (Olympia): Dorische tempel, Phidias en historische feiten

Ontdek de Tempel van Zeus in Olympia: Dorische pracht, Phidias' wereldberoemd standbeeld, mythologische frontons en boeiende historische feiten.

De tempel van Zeus is een klassieke Dorische tempel in het heiligdom van Olympia, Griekenland, de bekende plaats van de oude Olympische Spelen. De tempel vormt tegenwoordig een indrukwekkende ruïne, maar was ooit het religieuze en artistieke middelpunt van het complex. Hij was gewijd aan Zeus, de belangrijkste god van de oude Grieken, en gold als het belangrijkste bouwwerk van Olympia.

Architectuur en bouw

De tempel werd gebouwd tussen circa 470 en 456 voor Christus, in de vroege klassieke periode. Het is een peripterale Dorische tempel: een rechthoekige cella (binnenruimte) omgeven door een kolommenrij (peristyle). Lokale kalksteen (oftwel porossteen) vormde het hoofdgebouwsmateriaal; voor kwetsbare of zichtbare onderdelen gebruikte men marmer, zoals voor de dakpannen, waterspuwers en de beeldhouwwerken.

Belangrijke afmetingen en architectonische kenmerken:

• Afmetingen: ongeveer 64,12 meter lang bij 27,66 meter breed.
• Hoogte: circa 20,25 meter.
• Kolommen: zes zuilen aan de korte zijden (hexastyle) en dertien zuilen langs de lange zijden; elke kolom was ongeveer 10,45 meter hoog.
• Plattegrond: peristyl, met een grotere centrale cella waarin het cultusbeeld stond, een voorportaal (pronaos), en een achterportaal (opisthodomos).

Indeling en gebruik

Een schans aan het oostelijke einde leidde naar de prodomos (voorhal/pronaos). Nabij deze toegangsruimte stonden openbare en rituele elementen: zo stond de tafel met de Olympische kransen aan de rechterkant; hier vond op de slotdag van de spelen de bekroning van de overwinnaars plaats. Rond de tempel lagen talrijke standplaatsbases waarop beelden van goden, helden en triomfen waren geplaatst — gewijd door zowel particulieren als steden. Deze bases en inscripties geven een goed beeld van de religieuze en sociale functie van het complex.

Beeldhouwwerk en decoratie

De sculpturale versiering van de tempel was van hoge kwaliteit en bevatte meerdere thematische groepen. De pedimenten en metopen vertelden bekende mythen en symbolen:

• Het oostelijke fronton verbeeldde het verhaal van Pelops en Hippodameia, verbonden met de mythologische oorsprong van de wagenrennen — een passend thema voor Olympia.
• Het westelijke fronton toonde de strijd tussen de Centauren en de Lapiths, een allegorie voor de tegenstelling tussen barbarij en beschaving.
• Over de voor- en achterportalen bevonden zich in totaal zes metopen per zijde die scènes uit de Laboren van Herakles beeldden; Herakles was een belangrijke cultureel-religieuze figuur in verband met Olympia.

Het standbeeld van Phidias

In de cella stond ooit het beroemde standbeeld van Zeus van Phidias. Dit chryselephantine (goud en ivoor) beeld stond op een rijk versierde zetel en behoorde tot de zeven wereldwonderen uit de oudheid. Het beeld zelf moet enorm indrukwekkend zijn geweest — bronnen noemen afmetingen en beschrijvingen die het een van de grootsheid symbolen van de Griekse religieuze kunst maken. Het precieze lot van het beeld is onzeker: mogelijk werd het naar Constantinopel overgebracht, waar het volgens sommige bronnen verloren ging bij een stadsbrand rond 475 n.Chr.; andere bronnen noemen vernietiging tijdens latere branden in Olympia, bijvoorbeeld in 426 n.Chr. De werkplaats van Phidias en zijn atelier werd tijdens opgravingen in Olympia in 1954 teruggevonden, met restanten en werktuigen die op zijn aanwezigheid wijzen.

Latere geschiedenis, beschadiging en behoud

Na het einde van de klassieke en Romeinse religieuze praktijken raakte de tempel in verval. In de vijfde eeuw werden traditionele heidense culten steeds meer onder druk gezet door het christelijke Romeinse bewind: in 426 n.Chr. vaardigden keizers en kerkelijke autoriteiten maatregelen uit die de politieke en openbare uitoefening van de oude godsdiensten ernstig beperkten. Later leed de tempel aanzienlijke schade door branden en natuurkrachten: er zijn aanwijzingen voor verwoestingen door brand en meerdere aardbevingen, onder meer in 522 en 551 n.Chr., waarna de structuur geleidelijk verder instortte.

Talloze standbeelden en votieve bases zijn in het terrein aangetroffen; deze geven inzicht in de aard van het cultusleven en de deelnemers aan de spelen. Het heiligdom van Olympia, inclusief de ruïnes van de tempel van Zeus, staat vandaag op de werelderfgoedlijst van UNESCO en wordt nauwgezet onderzocht en beschermd door archeologen en conservatoren.

Archeologisch onderzoek en betekenis

Systematische opgravingen in Olympia, begonnen in de 19e eeuw en later voortgezet door internationale teams, hebben een schat aan informatie opgeleverd over de bouw, de beeldhouwkunst en het dagelijks religieuze gebruik van de tempel. De vondst van de werkplaats van Phidias en veel fragmenten van beeldhouwwerk hebben geholpen bij de reconstructie van het uiterlijk en de decoratie van de tempel. Tegenwoordig blijft de tempel van Zeus een sleutelmonument voor het begrip van Griekse religie, kunst en de theatrale omgeving van de Olympische Spelen.

Vragen en antwoorden

V: Wat is de Tempel van Zeus?

V: Wanneer werd hij gebouwd?

V: Welke materialen werden voor de bouw gebruikt?

V: Hoe groot was hij?

V: Welke verhalen werden in de beelden uitgebeeld?

V: Wat is er gebeurd met het standbeeld van Phidias van Zeus dat ooit in deze tempel stond?

Zoek op letter