Tonijn (Thunnus): Soorten, biologie, snelheid en vleeskenmerken

Ontdek Thunnus: soorten, snelheid tot 77 km/u, warmbloedigheid en uniek roze-donkerrood vlees door veel myoglobine — complete gids over tonijnbiologie en vleeskenmerken.

Tonijn, soms ook thon genoemd in andere talen, is een vissoort die behoort tot de familie Scombridae, meestal tot het geslacht Thunnus. Tonijnen zijn grote, pelagische roofvissen die in open zeeën over de hele wereld voorkomen en bekendstaan om hun kracht, snelheid en waarde als voedselbron.

Soorten en herkenning

Tot de bekende soorten tonijn behoren onder andere:

• Noordelijke blauwvintonijn (Thunnus thynnus) — grote soort, hoog commercieel belang en vaak onderwerp van visserijbeheer; Noordelijke blauwvintonijn is een voorbeeld.
• Pacifische blauwvintonijn (Thunnus orientalis)
• Albacore (Thunnus alalunga) — ook wel witte tonijn genoemd.
• Yellowfin (Thunnus albacares)
• Bigeye (Thunnus obesus)
• Daarnaast zijn er verwante pelagische soorten in de familie Scombridae, zoals de makreeltonijn/skipjack (Katsuwonus pelamis), die weliswaar niet tot het geslacht Thunnus behoort maar vaak commercieel onder “tonijn” valt.

Biologie en fysiologie

Tonijnen hebben een gestroomlijnd lichaam dat is aangepast aan continu zwemmen. Veel soorten missen een zwemblaas en zijn daardoor aangewezen op continue voortstuwing om te kunnen ademhalen (ramventilatie). Ze hebben een hoge stofwisseling en gespecialiseerde spieren:

• Het spierweefsel van tonijn bevat grotere hoeveelheden myoglobine, een eiwit dat zuurstof bindt. Hierdoor krijgt het vlees een roze tot donkerrode kleur en kunnen spieren langdurig werken.
• Er bestaat onderscheid tussen rode spieren (meer myoglobine, langzaam samentrekkend, goed voor langdurig zwemmen) en witte spieren (voor korte uitbarstingen van snelheid).
• Sommige grote tonijnsoorten vertonen regionale endothermie: door spieractiviteit en een gespecialiseerd tegenstroomwisselaar-systeem (rete mirabile) kan hun lichaams- of spiertemperatuur hoger liggen dan de omgeving. Daardoor kunnen zij ook in relatief koel water actief zijn en jagen.

Snelheid

Tonijnen zijn zeer efficiënte en snelle zwemmers. Er zijn waarnemingen van instantane snelheden tot ongeveer 77 km/u, maar deze waarde vormt eerder een maximale piek dan een duurzame snelheid. Tonijnen kunnen zowel hoge korte bursts als hoge kruissnelheden bereiken, wat hen tot effectieve jagers maakt.

Leefgebied en migratie

Tonijnen leven veelal in zout water, vooral in open zeeën en oceanen. Veel soorten zijn migrerend en volgen schommelingen in watertemperatuur, voedselvoorraden en paaigebieden. Ze paaien vaak in warmere subtropische of tropische wateren. Grotere soorten kunnen duizenden kilometers migreren tussen voedings- en paaigebieden.

Vleeskenmerken en voeding

Het vlees van tonijn onderscheidt zich duidelijk van dat van veel andere vissoorten:

• De kleur varieert van lichtroze tot diep rood; dit komt door de hoge concentraties myoglobine in het spierweefsel, dat zuurstof opvangt voor langdurige spierarbeid. Zie ook uitleg over het spierweefsel en het molecuul dat zuurstof bindt.
• Culinair wordt tonijn zowel rauw (sashimi, sushi), gegrild, gebakken als ingeblikt gebruikt. Voor ingeblikte tonijn worden vaak soorten zoals skipjack en albacore gebruikt; rode, vette soorten zoals blauwvintonijn worden vaak duurder gewaardeerd voor sashimi.
• Voedingswaarde: tonijn is eiwitrijk en bevat omega-3 vetzuren, maar grotere soorten kunnen ook hogere concentraties kwik (mercury) hebben. Vanwege dat risico wordt zwangere vrouwen en jonge kinderen vaak aangeraden de consumptie van grote tonijnsoorten te beperken.

Vangstmethoden en duurzaamheid

Tonijnvisserij gebeurt met verschillende technieken: purse seine (netten), longline, handlijn/pole-and-line en hengelvisserij. Sommige methoden veroorzaken bijvangst van andere diersoorten (bijv. zeevogels, schildpadden, haaien) of vangen vis bij FAD’s (fish aggregating devices), wat discussies oproept over duurzaamheid.

Door intensieve visserij staan meerdere tonijnsoorten onder druk; voor sommige soorten zijn vangstquota en beheermaatregelen ingesteld. Consumentenadvies en keurmerken zoals MSC proberen duurzame vangstmethodes te bevorderen, maar het blijft belangrijk onderscheid te maken tussen soorten en vangstmethoden.

Bedreigingen en beheer

Belangrijke bedreigingen zijn overbevissing, illegale visserij en habitatveranderingen. Grote en langzaam rijpende soorten zoals bepaalde blauwvintonijnen zijn extra kwetsbaar. Internationale organisaties en regionale visserijorganisaties (bijv. ICCAT in de Atlantische Oceaan) houden visserijstatistieken bij en stellen quota en maatregelen voor herstel in.

Praktische tips voor consumenten

• Kies waar mogelijk tonijn met een duurzaamheidskeurmerk of afkomstig van verantwoorde vangstmethoden (bijv. pole-and-line, gecertificeerde visserij).
• Let op soortspecifieke adviezen vanwege kwik: beperk consumptie van grote blauwvintonijnen, vooral bij zwangere vrouwen en kinderen.
• Rauw eten (sashimi) vereist verse, goed gekoelde en veilig behandelde vis om risico op voedselvergiftiging te verminderen.

Tonijnen zijn fascinerende en economisch belangrijke vissen: hun bijzondere fysiologie verklaart hun snelle leefstijl en het karakteristieke gekleurde vlees. Tegelijk vraagt hun sterke jacht- en consumptiedruk aandacht voor beheer en duurzame keuzes, zodat populaties gezond blijven voor toekomstige generaties.

Vragen en antwoorden

V: Wat is een tonijn?

V: Wat is de snelheid waarmee tonijnen kunnen zwemmen?

V: Waarin verschilt tonijnvlees van andere vissen?

V: Waardoor kunnen sommige grotere tonijnsoorten in koeler water leven?

V: Tot welke familie behoort tonijn?

V: Tot welk geslacht behoort de tonijn?

V: Is het vlees van de meeste vissoorten wit?

Zoek op letter