Marilyn Monroe (geboren als Norma Jeane Mortenson, later Norma Jeane Baker; 1 juni 1926 – 4 augustus 1962) was een Amerikaanse actrice, schrijfster, model, zangeres en filmmaakster. Ze werd vooral bekend door haar rollen als komische 'blonde bombshell' en groeide uit tot een van de bekendste sekssymbolen van de jaren 1950. Haar carrière in de filmindustrie besloeg grofweg het decennium 1950–1960; tegen de tijd van haar dood in 1962 hadden haar films wereldwijd een aanzienlijk kassucces opgeleverd.

Vroege leven

Norma Jeane werd geboren in Los Angeles en bracht haar jeugd door in verschillende pleeggezinnen en weeshuizen. Ze trouwde op haar zeventiende met James Dougherty (1942–1946), waarna ze begon te werken als fotomodel en later een filmcontract kreeg. Om professionele redenen wijzigde ze haar naam in Marilyn Monroe.

Carrière

Monroe tekende in de late jaren 1940 bij 20th Century Fox en kreeg geleidelijk grotere rollen. Haar doorbraak kwam met films als Niagara (1953), Gentlemen Prefer Blondes (1953), How to Marry a Millionaire (1953) en The Seven Year Itch (1955). Haar rol in Some Like It Hot (1959) van regisseur Billy Wilder leverde haar veel lof op en wordt vaak genoemd als een van haar artistieke hoogtepunten; ze ontving voor die film onder meer een Golden Globe.

In 1955 richtte ze Marilyn Monroe Productions op om meer zeggenschap te krijgen over de rollen die ze accepteerde en over haar filmcarrière. In de loop van haar carrière werkte ze samen met bekende regisseurs en collega-acteurs en ontwikkelde ze een imago dat zowel commercieel succesvol als cultureel bepalend werd.

Persoonlijk leven

Monroe's persoonlijke leven kreeg veel publieke aandacht. Na haar eerste huwelijk met James Dougherty trouwde ze met de honkballegende Joe DiMaggio (1954; huwelijk hield minder dan een jaar stand) en later met toneelschrijver Arthur Miller (1956–1961). Ze had langdurige problemen met depressie en middelengebruik, en zocht voor haar acteerkunst ook training bij onder anderen Lee Strasberg en het Actors Studio.

Dood en nasleep

Op 4 augustus 1962 werd Monroe dood aangetroffen in haar woning in Brentwood, Los Angeles. De officiële lijkschouwing concludeerde dat de dood waarschijnlijk het gevolg was van een overdosis barbituraten; sindsdien bestaan er diverse theorieën en speculaties over de omstandigheden rond haar overlijden. Haar overlijden leidde tot veel aandacht van media en onderzoekers en tot blijvende discussies over privacy, beroemdheid en geestelijke gezondheid.

Nalatenschap

Marilyn Monroe blijft een invloedrijk cultureel icoon. Haar filmrollen, fotografische beelden en publieke persona hebben een blijvende invloed op mode, filmkunde en popcultuur. Haar leven en carrière worden nog steeds onderwerp van boeken, documentaires en academisch onderzoek, waarbij zowel haar artistieke bijdragen als de persoonlijke problemen waarmee ze kampte aan bod komen.

Geselecteerde filmografie

  • Niagara (1953)
  • Gentlemen Prefer Blondes (1953)
  • How to Marry a Millionaire (1953)
  • The Seven Year Itch (1955)
  • Some Like It Hot (1959)