Ierse Republiek (1916–1922): Geschiedenis, Onafhankelijkheid & Verdrag
Lees de complete geschiedenis van de Ierse Republiek (1916–1922): Paasopstand, Onafhankelijkheidsoorlog, Anglo-Ierse Verdrag en de politieke nasleep voor modern Ierland.
De Ierse Republiek (Iers: Saorstát Éireann) werd voor het eerst uitgeroepen tijdens de Paasopstand van april 1916 en later formeel geclaimd door de Eerste Dáil in januari 1919. Zij fungeerde als de politieke en symbolische representatie van Ierland tijdens de strijd om onafhankelijkheid en bestond vooral tijdens de Ierse Onafhankelijkheidsoorlog (1919–1922), waarin het Ierse Republikeinse Leger (IRA) de hoofdrol speelde in het verzet tegen de strijdkrachten van het Verenigd Koninkrijk.
Achtergrond en oprichting
De Paasopstand van 1916, hoewel militair snel neergeslagen, versterkte het verlangen naar volledige zelfstandigheid en versnelde de maatschappelijke steun voor radicale nationalistische groepen zoals Sinn Féin. Na de verkiezingen van december 1918 weigerden de verkozen Ierse vertegenwoordigers naar Westminster te gaan; in plaats daarvan kwamen zij bijeen als de Eerste Dáil en verklaarden op 21 januari 1919 de onafhankelijkheid van de Ierse Republiek. Deze daad gaf een constitutionele basis aan een parallelle republikeinse regering met eigen ministers, rechtbanken en administratieve instanties, hoewel die niet overal effectief gezag kon uitoefenen.
De onafhankelijkheidsoorlog (1919–1921)
De strijd kenmerkte zich door guerrillatactieken van het IRA en door tegenmaatregelen van Britse troepen en politie-eenheden, waaronder uitbreidingen van het Royal Irish Constabulary en inzet van zogeheten "Black and Tans" en "Auxiliaries". In veel landelijke gebieden oefende de republikeinse beweging reële invloed uit: er kwamen Dáil Courts om geschillen te beslechten, lokale belastinginning ten behoeve van de republikeinse administratie en een parallel politiek netwerk dat de Britse bestuurspogingen ondermijnde.
- Belangrijke data:
- April 1916 – Paasopstand en eerste uitroeping van een republikeinse regering in Dublin.
- 21 januari 1919 – Eerste Dáil roept formeel de Ierse Republiek uit.
- 1919–1921 – Escalatie van geweld tussen IRA en Britse troepen.
Het Anglo-Ierse Verdrag en het einde van de Republiek
De gevechten leidden tot onderhandelingen en het Anglo-Ierse Verdrag, dat op 6 december 1921 werd ondertekend. In het verdrag accepteerde een meerderheid van de Ierse onderhandelaars dat Ierland de status van dominion binnen het Britse Gemenebest zou krijgen, met als gevolg de vorming van de Ierse Vrijstaat. Het verdrag maakte daarnaast ruimte voor de blijvende aanwezigheid van zes graafschappen in het noorden om binnen het Verenigd Koninkrijk te blijven, hetgeen leidde tot de formele scheiding tussen Zuid- en Noord-Ierland.
De Dáil ratificeerde het verdrag begin januari 1922, waarna de overgang naar de Ierse Vrijstaat in gang werd gezet. Formeel hield de door de republikeinse beweging geclaimde Ierse Republiek daarmee op te bestaan als de machtsuitoefening en de internationale status veranderden: 26 van de 32 graafschappen werden onderdeel van de Ierse Vrijstaat, terwijl de overige zes graafschappen in het noorden onder het Verenigd Koninkrijk bleven als Noord-Ierland.
Nasleep en politieke splitsing
Het verdrag veroorzaakte diepe breuk binnen de republikeinse beweging. Sinn Féin en andere anti‑verdragspolitici weigerden het document te aanvaarden: zij bleven volhouden dat de Ierse Republiek voortbestond, ondanks dat zij geen effectief grondgebied of erkende internationale status meer hadden. Daarom hebben veel verkozen TD's van Sinn Féin nooit zitting genomen in de parlementen van de Ierse Vrijstaat of in het parlement van het Verenigd Koninkrijk. De onenigheid mondde uit in het Ierse Burgeroorlogconflict (1922–1923) tussen voor- en tegenstanders van het verdrag, een periode die de jonge staat blijvend tekende.
Erkenning en historisch belang
De Ierse Republiek kreeg weinig formele internationale erkenning als staat tijdens haar bestaan; haar kracht lag vooral in de politieke legitimiteit die zij verwierf door verkiezingsresultaten en door de organisatie van civiele instellingen. Langs de lijn van gebeurtenissen leidde de vrijheidsoorlog, het verdrag en de daaropvolgende burgeroorlog uiteindelijk tot de instelling van de Ierse Vrijstaat (1922), die op lange termijn uitgroeide tot het onafhankelijke Republiek Ierland (Uachtarán na hÉireann declared 1949). De periode 1916–1922 is van groot belang voor het begrijpen van moderne Ierse politiek, de blijvende verdeeldheid over partition en de republikeinse traditie die tot op heden in de Ierse politiek doorklinkt.
Naam
In het Engels stond de revolutionaire staat bekend als de "Ierse Republiek". Er werden twee verschillende Ierse benamingen gebruikt:
- Poblacht na hÉireann
- "poblacht" was een nieuw woord, bedacht door de schrijvers van de Paasproclamatie in 1916.
- Saorstát Éireann
- Saorstát is het Ierse woord saor ("vrij") en stát ("staat"). De letterlijke vertaling was "vrije staat". In de Onafhankelijkheidsverklaring en andere documenten die in 1919 werden aangenomen, werd Saorstát Éireann gebruikt.
Saorstát Éireann was ook de officiële Ierse titel van de Ierse Vrijstaat.
Regering van de Ierse Republiek
Wetgevende macht
Dit was Dáil Éireann. Hij bestond uit de meerderheid van de Ierse parlementsleden die bij de algemene verkiezingen van 1918 waren gekozen. Twee andere algemene verkiezingen, uitgeschreven door de Lord Lieutenant van Ierland, het hoofd van het Britse bestuur in Dublin Castle, werden door de nationalisten beschouwd als verkiezingen voor de Dáil. De leden van de Tweede Dáil werden gekozen bij de verkiezingen van 1921 voor de parlementen van Noord-Ierland en Zuid-Ierland; de Derde Dáil werd in 1922 gekozen als voorlopig parlement van Zuid-Ierland, zoals bepaald in het Anglo-Ierse Verdrag.
Tijdens zijn eerste vergadering stelde de Dáil de Dáil-grondwet vast. Hij nam ook een onafhankelijkheidsverklaring aan.
Ministers
De grondwet van de Dáil gaf de uitvoerende macht in een kabinet, de "Aireacht" of "Ministerie" genoemd. Het hoofd van de Aireacht was eerst bekend als de "Príomh Aire". Hij benoemde op zijn beurt de ministers. Volgens de oorspronkelijke versie van de grondwet, die in januari 1919 werd aangenomen, zouden er vier ministers zijn:
1. Minister van Financiën (Aire Airgid),
2. Minister van Binnenlandse Zaken (Aire Gnóthaí Duthchais),
3. Minister van Buitenlandse Zaken (Aire Gnóthaí Coigcríoch)
4. Minister van Defensie (Aire Cosanta).
In april 1919 werd het ministerie uitgebreid tot niet meer dan negen ministers. In augustus 1921 onderging het een laatste revisie toen de post van voorzitter werd gecreëerd. De zes ministers waren
1. Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
2. Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken,
3. Staatssecretaris voor Nationale Defensie,
4. Staatssecretaris van Financiën,
5. Secretaris van Staat voor Lokaal Bestuur,
6. Staatssecretaris van Economische Zaken
Een aantal ministers van het vorige kabinet, met name Constance Markiewicz, werd gedegradeerd tot onder-secretaris. Gravin Markiewicz was de eerste vrouw die in het Britse Lagerhuis werd gekozen. Zij nam haar zetel nooit in, maar zat in plaats daarvan als lid van de eerste Dáil
De Aireacht kwam zo vaak bijeen als geheimhouding en veiligheid toelieten.
Het Anglo-Ierse Verdrag
Het Anglo-Ierse Verdrag werd ondertekend op 6 december 1921. Daarna moest het driemaal worden bevestigd:
- Door het Verenigd Koninkrijk, als een verdrag tussen Zijne Majesteit's regering en Zijne Majesteit's onderdanen in Ierland;
- Door het Lagerhuis van Zuid-Ierland, omdat dit parlement Zijne Majesteit's onderdanen in Ierland vertegenwoordigde;
- aangenomen door de Dáil Éireann omdat de voorstanders van de Ierse Republiek zeggen dat het een onafhankelijke staat was en dat zijn parlement soeverein was;
Lagerhuis van Zuid-Ierland en Dáil Éireann waren dezelfde mensen, met uitzondering van 4 pro-Britse leden van het Lagerhuis.
Verwante pagina's
Vragen en antwoorden
V: Wat was de Ierse Republiek?
A: De Ierse Republiek was een onafhankelijk verklaarde staat van het Verenigd Koninkrijk tijdens de Paasopstand van 1916 en werd in 1919 opgericht door de Eerste Dáil.
V: Wanneer bestond de Ierse Republiek?
A: De Ierse Republiek bestond alleen tijdens de Ierse Onafhankelijkheidsoorlog van 1919-1922.
V: Wanneer hield de Ierse Republiek formeel op te bestaan?
A: De Ierse Republiek hield formeel op te bestaan in 1922 met de ratificatie van het Anglo-Ierse Verdrag dat een einde maakte aan de oorlog.
V: Wat was het resultaat van het Anglo-Ierse verdrag?
A: Het resultaat van het Anglo-Ierse Verdrag was dat 26 van de 32 graafschappen van het land de Ierse Vrijstaat werden en dat de overige zes graafschappen als Noord-Ierland binnen het Verenigd Koninkrijk bleven.
V: Accepteerde Sinn Féin het Anglo-Ierse Verdrag?
A: Sinn Féin weigerde het verdrag te accepteren en zei dat de Ierse Republiek bestond, ook al controleerde het geen grondgebied.
V: Namen verkozen TD's van Sinn Féin zitting in de parlementen van de Ierse Vrijstaat of het Verenigd Koninkrijk?
A: Nee, gekozen TD's van Sinn Féin hebben nooit zitting genomen in de parlementen van de Ierse Vrijstaat of het Verenigd Koninkrijk.
V: Waarom weigerde Sinn Féin het Anglo-Ierse verdrag te accepteren?
A: Sinn Féin weigerde het verdrag te aanvaarden omdat ze geloofden dat het de onafhankelijkheid van Ierland niet volledig vastlegde en dat de Ierse Republiek al bestond.
Zoek in de encyclopedie