Laurentia is een groot continentaal kraton. Het vormt de oude geologische kern van het Noord-Amerikaanse continent. Als kraton bestaat Laurentia uit een dikke, stabiele korst met een diep, koud lithosfeerkiel — kenmerken die het gebied over lange geologische tijdschalen beschermen tegen grootschalige vervorming.
Oorsprong en samenstelling
Oorspronkelijk omvatte het de kern van Groenland en het noordwestelijke deel van Schotland, bekend als de Hebridean Terrane. Laurentia wordt ook wel het Noord-Amerikaanse Craton genoemd. Het is een modern geologisch kenmerk, en het is ook een zeer oude geologische kern gemaakt van stollingsgesteente. De oudste gesteenten in het kraton zijn bijna vier miljard jaar oud; veel van het oppervlak dat we nu zien (vooral het Canadese Schild) bestaat uit blootgelegd Archaïsch en Proterozoïsch kristallijn gesteente bedekt door jongere sedimenten.
Laurentia is een assemblage van kleinere tektonische platen en terranes die vroeg in het Archeologische tijdperk samenkwamen om één stabiele craton te vormen. (In moderne geologische terminologie wordt hiervoor meestal het Archeïcum of Archeaan bedoeld.) Deze samensmelting liet diepe wortels en een dik lithosfeermantel achter die de kern van het continent stabiliseerden.
Geschiedenis: van samenvoeging tot erosie
Naarmate de kleinere platen en terranes botsten en samensmolten, ontstonden enorme bergketens. Meer dan een miljard jaar geleden vormde de Grenville Orogeny (de Grenville-bergvorming) in het Canadese Schild gekartelde pieken die op hun hoogst grotendeels hoger waren dan veel huidige bergen. Miljoenen jaren van weer en erosie hebben deze oude bergen uiteindelijk afgebroken tot de relatief lage, afgeronde heuvels en het uitgestrekte schild die we nu zien.
Tijdens het Proterozoïcum, botsten kleine platen en oceanische eilanden tegen elkaar en versmolten ze met de steeds groter wordende Laurentia, waardoor het kraton verder groeide. Laurentia heeft later ook deel uitgemaakt van meerdere supercontinenten zoals Nuna (ook Columbia genoemd), Rodinia en uiteindelijk Pangaea; door deze cycli van samenvoegen en uiteenvallen veranderde de ligging van Laurentia sterk over de aardbol.
Latere accretie en de westelijke rand
Het resterende, westelijke deel van het huidige Noord-Amerika werd veel later toegevoegd door accretie van oceanische korst en inslaande terranes langs de westelijke rand. Nadat Pangaea zich opsplitste, bewogen de Noord- en Zuid-Amerikaanse platen westwaarts en kwamen in botsing en wisselwerking met stukken die oorspronkelijk bij Eurazië en Gondwana hoorden. Deze processen bouwden uiteindelijk de Cordilleran gebergtes (zoals de Rockies en de bergen aan de westkust) en zorgden voor de complexe tektonische grens die het westen van het continent kenmerkt.
Huidige kenmerken en betekenis
Vandaag vormt Laurentia het noorden en centrum van Noord-Amerika en het westen van Groenland. Het kraton is geologisch stabiel, kent relatief weinig aardbevingen in het binnenland en heeft een relatief lage geothermische gradient. De dikke, koude lithosfeer is belangrijk voor de stabiliteit van het continent en voor de manier waarop sedimenten zich ophopen in meren en bekkens op het schild.
Laurentia is ook van groot economisch belang: het Canadese Schild en aangrenzende gebieden herbergen belangrijke ertslagen en grondstoffen, waaronder ijzer, koper, nikkel, goud en diamantvoorraden (kimberlietpijpen). Deze hulpbronnen zijn nauw verbonden met de oude geologische processen die het kraton vormden.
Naam en culturele context
Het kraton is vernoemd naar de Laurentiaanse streek/bergen ten noorden van de St. Lawrence-rivier — in het Engels vaak aangeduid als de Laurentian Highland(s) of Laurentian Shield. In wetenschappelijke literatuur wordt de term "Laurentia" gebruikt om zowel de geologische kern als het oude paleogeografische continent aan te duiden dat door de tijd heen fungeerde als centrum van de grotere continentaalplaten.
Samenvattend is Laurentia een van de best bestudeerde en meest invloedrijke kratonen op aarde: een oude, stabiele kern gevormd door miljarden jaren van accretie, bergvorming en erosie, en nog steeds bepalend voor de geologie, hulpbronnen en geografie van Noord-Amerika en Groenland.
