Maryam Mirzakhani (3 mei 1977 – 14 juli 2017) was een Iraanse wiskundige van internationaal aanzien.

Ze werkte aan de Stanford University. Haar onderzoeksgebieden waren Teichmüller‑theorie, hyperbolische meetkunde, ergodische theorie en symplectische meetkunde, en de wisselwerkingen daartussen.

Biografie en opleiding

Mirzakhani werd geboren en groeide op in Tehran. Vanaf jonge leeftijd viel ze op door haar wiskundig talent; ze nam deel aan de Internationale Wiskunde Olympiade (IMO) en won twee gouden medailles (1994 en 1995). Ze studeerde wiskunde aan de universiteit in Iran en vervolgde daarna haar opleiding in het buitenland. In 2004 behaalde ze haar doctoraat aan Harvard University onder leiding van Curtis McMullen.

Belangrijkste wetenschappelijke bijdragen

Mirzakhani leverde fundamentele bijdragen aan het begrip van de geometrie en dynamica van Riemann‑oppervlakken en van de bijbehorende moduli‑ruimten (de ruimten die alle complexe structuren op gegeven topologie klasseren). Enkele karakteristieke resultaten en thema's uit haar werk, in toegankelijke bewoordingen:

  • Ze ontwikkelde nieuwe technieken om het aantal eenvoudige gesloten geodetische krommen op hyperbolische oppervlakken te tellen en gaf asymptotische formules voor zo'n telprobleem.
  • Ze berekende volumes van moduli‑ruimten van curves met behulp van relaties uit de theorie van hyperbolische oppervlakken en van geodetische banen.
  • Haar werk verbond dynamica (hoe punten zich in de tijd bewegen volgens bepaalde stromingen) met meetkundige eigenschappen van oppervlakken en had toepassingen bijvoorbeeld bij het bestuderen van biljartbanen in veelhoeken via 'unfolding' naar geodetische banen.

Deze resultaten combineerden technieken uit verschillende deelgebieden van de wiskunde en werden gezien als doorbraken op moeilijk toegankelijke problemen over inhoud, dynamica en meetkunde van moduli‑ruimten.

Erkenning

Op 13 augustus 2014 werd Mirzakhani zowel de eerste vrouw als de eerste Iraniër die de Fields Medal ontving, de meest prestigieuze onderscheiding in de zuivere wiskunde. De prijs werd haar toegekend vanwege haar "uitzonderlijke bijdragen aan de dynamica en geometrie van Riemann‑oppervlakken en hun moduli‑ruimten", en wegens de originele methoden waarmee zij verschillende vakgebieden met elkaar verbond.

Persoonlijk leven en overlijden

Mirzakhani was getrouwd met Jan Vondrák en had een dochter. Zij overleed op 14 juli 2017 op 40‑jarige leeftijd na een lange strijd tegen borstkanker. Haar overlijden leidde wereldwijd tot veel reacties: collega’s, studenten en wiskundige gemeenschappen prezen haar intellect, creativiteit en warme persoonlijkheid.

Nalatenschap

Maryam Mirzakhani wordt herinnerd als een van de invloedrijkste wiskundigen van haar generatie. Zij inspireert met name jonge vrouwen en meisjes om een loopbaan in de exacte wetenschappen na te streven. Haar resultaten blijven actief bestudeerd worden en vormen de basis voor voortgaand onderzoek in meetkunde en dynamica.