Sipuncula (pindawormen): kenmerken, soorten en classificatie
Ontdek Sipuncula (pindawormen): kenmerken, soorten en classificatie van deze mariene, niet-gesegmenteerde wormen — volledige gids voor onderzoekers en liefhebbers.
De Sipuncula (of Sipunculida, of pindawormen) zijn een klein phylum van mariene wormen, of ze kunnen een klasse vormen binnen de Annelida. Het phylum telt 144-320 soorten (schattingen lopen uiteen) van deze bilateraal symmetrische, niet gesegmenteerde wormen.
Kernmerken en bouw
Sipunculiden zijn ongesegmenteerde, cilindrische wormen met een duidelijk onderscheid tussen een korter, intrekbaar voorste deel (het introvert) en een meestal groter achterste deel (de trunk). Het introvert kan in het lichaam teruggetrokken worden en draagt rond de mond een kring van tentakels of orale papillen die gebruikt worden bij het verzamelen van voedsel.
Belangrijke anatomische eigenschappen:
- Hydrostatisch skelet: de lichaamsholte (coeloom) functioneert als hydrostatische skelet waardoor de wormen hun vorm behouden en het introvert kunnen uitstulpen.
- Voedingsapparaat: een volledig darmkanaal aanwezig; veel soorten verzamelen sediment of zwevende deeltjes met hun tentakels en voeren deze naar de mond.
- Zenuwstelsel: bestaat uit een circumfaryngeale ring en longitudinale zenuwstrengen; er is geen segmentatie zoals bij veel ringwormen.
- Uitscheiding: eenvoudige excretiestructuren (bijv. solenocyten of nefridia) zijn aanwezig bij verschillende soorten.
Leefwijze en habitat
Sipunculiden komen wereldwijd voor in zout water, van ondiepe kustzones tot grote diepte. Ze leven in allerlei microhabitats: in zand- en slibbodems, in schelpen, tussen rotsen en koraalruïnes, of in holtes in zeewier en sponzen. Veel soorten graven zich in sediment in en functioneren als bodembewoners (depositfeeders), waarmee ze bijdragen aan bioturbatie en het omwoelen van zeebodems.
Voeding
De meeste pindawormen voeden zich met organisch materiaal uit het sediment of met plankton en micro-organismen die ze met hun tentakels opvangen. Sommige soorten hebben gespecialiseerde voedermethoden, bijvoorbeeld het afschrapen van biofilm of het opzuigen van fijn sediment.
Voortplanting en ontwikkeling
De voortplanting is meestal seksueel, met afzonderlijke geslachten (gonochorisme) bij veel soorten; sommige soorten zijn hermafrodiet. De meeste soorten geven gameten af in het water (broadcast spawning). De larvale ontwikkeling omvat vaak een vrije zwevende larvale fase; bij veel groepen bestaat er een karakteristieke pelagische larve (de pelagosphera), gevolgd door metamorfose naar het volwassen stadium. Sipunculiden hebben ook een opmerkelijk regeneratievermogen: beschadigde delen kunnen bij veel soorten gedeeltelijk terug groeien.
Soorten en taxonomische positie
Er bestaat discussie over de systematische plaats van Sipuncula. Traditioneel werden ze gezien als een eigen phylum, maar moderne moleculaire onderzoeken suggereren dat sipunculiden nauwer verwant zijn aan ringwormen (Annelida), waardoor ze vaak als een klasse binnen Annelida worden opgenomen. Binnen de groep worden verschillende families en genera onderscheiden; bekende geslachten zijn onder meer Sipunculus (bijv. Sipunculus nudus), Phascolosoma en Themiste. Door variatie in determinatie en nieuwe ontdekkingen lopen schattingen van het aantal soorten uiteen (meestal genoemd: ongeveer 144–320).
Evolutie en belang
Moleculaire en morfologische studies wijzen erop dat sipunculiden belangrijke aanwijzingen bieden voor de evolutie van ongesegmenteerde naar gesegmenteerde lichamen en voor de verwantschap van verschillende groepen binnen de Lophotrochozoa. Ecologisch dragen ze bij aan het recyclen van organisch materiaal in mariene ecosystemen en vormen ze een voedselbron voor diverse roofdieren.
Conservatie en onderzoek
Over de conservatiestatus van de meeste sipunculiden is weinig bekend. Doordat veel soorten in sedimenten en holten leven, kunnen ze gevoelig zijn voor habitatverstoring (bijv. sleepnetten, vervuiling en veranderingen in sedimentatie). Verdere studie naar verspreiding, levenscyclus en ecologische functie is gewenst om hun rol in mariene ecosystemen beter te begrijpen.
Samengevat: pindawormen zijn kleine, ongedeelde mariene wormen met een intrekbaar introvert en tentakels voor het verzamelen van voedsel. Ze komen wereldwijd voor, vertonen diverse leefwijzen en zijn zowel in taxonomisch als evolutionair opzicht een interessante groep binnen de mariene ongewervelden.
Anatomie
Sipunculen zijn wormachtige dieren van 2 tot 720 millimeter lang, waarbij de meeste soorten kleiner zijn dan 10 centimeter. Het lichaam bestaat uit een smal voorste gedeelte, de introvert genoemd, en een groter rompgedeelte. De introvert is intrekbaar in de romp.
Sipunculen hebben een coëloom (lichaamsholte) en een lichaamswand die enigszins lijkt op die van ringvormige dieren. De lichaamswand is sterk en gespierd. Bij bedreiging kunnen Sipunculiden hun lichaam terugtrekken in een vorm die lijkt op een pindakorrel - een praktijk die heeft geleid tot de naam "pindaworm".
Introvert
Het meest herkenbare deel van Sipunculaire wormen is hun mond, die wordt omgeven door een massa van 18-24 gescilieerde tentakels, die allemaal in het lichaam kunnen zijn omgekeerd. De tentakels worden gebruikt om organisch detritus uit het water of substraat te verzamelen, en fungeren waarschijnlijk ook als kieuwen. De mond en de tentakels liggen aan de punt van de introvert, die verder versierd is met talrijke stekels of knobbels. De romp is daarentegen betrekkelijk glad.
Zoek in de encyclopedie