Overzicht

Solenodons zijn kleine, nachtactieve dieren die behoren tot de familie Solenodontidae. Ze leven voornamelijk op Caribische eilanden en staan bekend als langzaam bewegende, gravende insecteneters. Het geslacht Solenodon bevat de nog levende soorten, maar er zijn ook fossiele vormen beschreven. Solenodons vallen op door een reeks kenmerken die als relatief primitief voor zoogdieren worden beschouwd, waardoor ze vaak worden genoemd in discussies over vroege zoogdierontwikkeling (primitieve kenmerken).

Belangrijkste soorten en verspreiding

Twee soorten hebben de recente geologische geschiedenis overleefd: de Cubaanse solenodon (Solenodon cubanus) en de Hispaniolaanse of Haïtiaanse solenodon (Solenodon paradoxus). De laatste komt voor op het eiland Hispaniola en leeft in uiteenlopende habitats, van droog laagland tot bergachtig naald- en loofbos. Andere beschreven solenodonsoorten verdwenen tijdens het Kwartair, en er bestaan aanwijzingen dat verwanten al veel eerder op het Amerikaanse continent voorkwamen, onder meer in het Oligoceen van Noord-Amerika.

Kenmerken en levenswijze

Solenodons zijn klein tot middelgroot en hebben een slanke, flexibele snuit waarmee ze prooien in het bladstrooisel en grond zoeken. Ze zijn nachtactief, hebben relatief kleine ogen en vertrouwen op reuk en tastzin. Uniek onder zoogdieren is hun vermogen om giftige speekselsecreties te gebruiken; ze injecteren dit via gespecialiseerde, gegroefde snijtanden, vandaar dat sommigen hen 'giftig' noemen (giftig). Hun dieet bestaat vooral uit ongewervelden, maar ze kunnen ook kleine gewervelden en plantaardig materiaal eten.

Vroegste geschiedenis en evolutie

Solenodons vertegenwoordigen een oud evolutionair takje binnen de zoogdieren. Hoewel ze moderne aanpassingen hebben, lijken hun lichaamsbouw en sommige skeletkenmerken sterk op die van zeer vroeg levende zoogdieren. Fossielen en verwantschappen met geslachten zoals Apternodus suggereren dat deze lijn al miljoenen jaren bestaat, met wortels terug in het Oligoceen en mogelijk nog eerder. Deze continuïteit draagt bij aan hun reputatie als 'levende fossielen'.

Bedreigingen en bescherming

De overleving van solenodons wordt bedreigd door habitatverlies, menselijke verstoring en met name door ingevoerde roofdieren zoals ratten, katten en mangoesten die eieren, jongen en volwassen dieren verdringen of voedselbronnen uitputten. Beide overgebleven soorten hebben bescherming nodig; hun status is zorgwekkend en er lopen inzamelings- en instandhoudingsprogramma's om populaties te monitoren en te herstellen.

Waarom solenodons belangrijk zijn

Solenodons bieden wetenschappers een bijzonder venster op de vroege evolutie van zoogdieren dankzij hun behoud van relatief oude morfologische kenmerken. Ze hebben ook een rol in lokale ecosystemen als bodemrover en plaagregulator. Onderzoek naar hun biologie, gedrag en genetica levert belangrijke informatie op over hoe geïsoleerde diersoorten zich ontwikkelen en hoe soorten reageren op invasieve soorten en habitatverandering.

Verder lezen