Mussen (Passer): overzicht van ca. 30 soorten, huismus en leefwijze
Ontdek ca. 30 mussen (Passer): kenmerken, huismus, leefwijze en nestgewoonten — praktische gids voor liefhebbers en vogelspotters.
Een mus is een lid van het geslacht Passer. Het zijn kleine zangvogels die behoren tot de familie Passeridae. Ze worden ook wel oude-mussen genoemd. Mussen maken hun nest vaak in de buurt van huizen of gebouwen. Daardoor zijn ze een van de gemakkelijkste vogels om in het wild te zien.
Het geslacht telt wereldwijd ongeveer 30 soorten. De bekendste daarvan is de huismus, Passer domesticus.
Sommige autoriteiten plaatsen andere geslachten in de mussengroep: Petronia, de rotsmussen; Carpospiza, de bleke rotsvink; en Montifringilla, de sneeuwvinken.
Uiterlijk en herkenning
Mussen zijn over het algemeen klein en robuust gebouwd, met een korte, dikke snavel die goed geschikt is om zaden te kraken. De meeste soorten zijn ongeveer 12–16 cm lang. Mannetjes van veel Passer-soorten hebben opvallendere tekening of contrasterende kleuren op kop en borst, terwijl vrouwtjes en juvenielen meestal bruin-gestreept en meer gesluierd zijn om beter te camoufleren. Typische kenmerken zijn de ronde kop, korte staart en een gespierde borst.
Verspreiding en habitat
Het geslacht Passer komt voor in grote delen van Afrika, Europa, Azië en delen van Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Veel soorten geven de voorkeur aan open, door mensen beïnvloede landschappen: dorpen, steden, landbouwgebied en randzones van bos. Andere soorten (of nauwe verwanten) leven in rotsachtige berggebieden of in drogere woestijnachtige gebieden.
Voeding
Mussen zijn voornamelijk granivoren: hun voeding bestaat vooral uit zaden en graan. In het broedseizoen nemen ze echter ook meer dierlijk voedsel, zoals insecten, om de eiwichtbehoefte van de jongen te dekken. Veelvoorkomende voedselitems:
- zaden van grassen en onkruiden
- graankorrels en afval van menselijke activiteiten
- insecten en spinachtigen (vooral tijdens broedseizoen)
- af en toe bessen of kleine vruchten
Gedrag en leefwijze
Mussen leven vaak in kleine groepen of kolonies. Ze zijn overwegend standvogel (blijven het hele jaar in hetzelfde gebied), maar sommige populaties maken seizoensgebonden of altitudinale bewegingen. Mussen zijn sociale vogels: ze foerageren vaak in groepen en roesten samen in bomen of op gebouwen.
Hun zang is geen complexe melodie zoals bij sommige zangvogels, maar bestaat uit korte, herhaalde roepjes en geluiden die informeren, lokken of waarschuwen. In stedelijke omgevingen zijn mussen typisch minder schuw ten opzichte van mensen dan veel andere vogelsoorten.
Voortplanting
Mussen bouwen hun nesten vaak in holtes in gebouwen, onder dakranden, in nestkasten, of in struiken en bomen. De nestbouw bestaat uit een binnenlaag van zachtere materialen en een buitenlaag van stugger materiaal. Enkele kenmerkende punten:
- Clutchgrootte: meestal 3–6 eieren, afhankelijk van soort en lokale omstandigheden.
- Incubatie: rond de 11–14 dagen, vaak voornamelijk door het vrouwtje gedragen.
- Jongen: beide ouders voeren de jongen; de jongen blijven circa 12–16 dagen in het nest voordat ze uitvliegen.
- Sommige soorten kunnen meerdere broedsels per seizoen hebben, vooral in vruchtbare, warme gebieden.
Soorten en variatie
Het geslacht bevat circa 30 soorten en enkele nauwe verwanten worden soms toegevoegd door taxonomen. Bekende of veelgeprezen soorten zijn onder meer:
- Passer domesticus — de huismus (zeer wijdverspreid en sterk verbonden met menselijke bewoning)
- Passer montanus — de ringmus
- Passer hispaniolensis — de Spaanse mus
Daarnaast worden nauwe groepen zoals Petronia (rotsmussen), Carpospiza (bleke rotsvink) en Montifringilla (sneeuwvinken) door sommige auteurs als deel van de bredere mussengroep beschouwd, vanwege overeenkomsten in bouw en ecologie.
Relatie met mensen en bescherming
Mussen zijn klassieke stads- en dorpsvogels en worden vaak gezien als commensalen van de mens — ze profiteren van voedselbronnen en nestplaatsen die menselijke bewoning biedt. De huismus is wereldwijd het bekendst en was lang zeer talrijk in stedelijke gebieden. In sommige steden en regio’s is echter een sterke afname waargenomen door veranderingen in landbouwpraktijken, minder beschikbaarheid van nestplaatsen, roofdieren zoals katten en vermindering van voedselbronnen (bijvoorbeeld insecten voor jongen).
Sommige soorten zijn kwetsbaar of bedreigd, vooral endemische soorten op eilanden of soorten met sterk gespecialiseerde leefwijzen. Beschermingsmaatregelen richten zich op:
- behoud en herstel van geschikte nestplaatsen (bv. nestkasten, behoud van gebouwen met nestmogelijkheden)
- verminderen van pesticidengebruik om insecten als voedselbron te behouden
- publieksvoorlichting over het belang van mussen en eenvoudige maatregelen om ze te ondersteunen, zoals vogelvoeders met zaden
Gezondheid en verzorging
Mussen kunnen dragers zijn van parasieten en ziekten, maar vormen over het algemeen geen groot gevaar voor mensen als er geen intensief contact is. Als je mussen wilt ondersteunen in je tuin, overweeg voeders met zaden (zoals zonnebloempitten en fijn maïszaad) en beschikbaarheid van water en beschutte nestplaatsen. Vermijd continuum van pesticiden en verminder plekken waar jonge vogels door katten kunnen worden gepakt.
Samenvattend
De mussen van het geslacht Passer zijn algemene, robuuste en sociale vogels die in sterke verbinding met menselijke leefomgeving staan. Met circa 30 soorten wereldwijd variëren ze van stedelijke bewoners zoals de huismus tot soorten die gespecialiseerd zijn op rotsachtige of bergachtige habitats. Begrip van hun leefwijze en eenvoudige beschermingsmaatregelen kunnen bijdragen aan het behoud van deze herkenbare en geliefde vogels.
Beschrijving
Mussen zijn kleine vogels. Ze zijn tussen de 11-18 centimeter lang. Ze kunnen tussen de 13-42 gram wegen. Ze zijn meestal bruin en grijs van kleur. Ze hebben een korte staart en een kleine, sterke snavel. De meeste mussen eten zaden of kleine insecten. Mussen zijn sociale vogels en leven in koppels (groepen).
De huismus
De huismus (Passer domesticus) is een mussensoort. Hij leeft over de hele wereld. Oorspronkelijk leefde hij alleen in Europa en Azië. Maar de mensen reisden naar nieuwe plaatsen en de huismus ging ook naar die plaatsen. Het is nu de vogel met de grootste verspreiding. Dit betekent dat hij op de meeste plaatsen leeft. De soort heeft ongeveer 50 ondersoorten.
Distributie
Mussen komen voor op elk continent op aarde. Lang geleden leefden ze alleen in Europa, Azië en Afrika. De mensen reisden echter naar Australië, Noord-Amerika en Zuid-Amerika, en nu worden mussen ook daar gezien. De huismus komt op elk continent voor. In Australië zijn er geen mussen in West-Australië, omdat ze niet door de woestijnen hebben kunnen reizen die deze staat scheiden van de oostelijke staten. De regering heeft mensen in dienst om op mussen te jagen en deze te vernietigen.
Noord-Amerika
De huismus werd aan het eind van de 19e eeuw in Amerika geïntroduceerd. Hij werd met opzet geïntroduceerd. Hij werd ingevoerd door verschillende mensen, waaronder Eugene Schieffelin, een rijke bewonderaar van Shakespeare in New York City. Hij wilde in Amerika alle vogels introduceren die in de werken van Shakespeare worden genoemd. Twee van deze soorten waren een groot succes: spreeuwen en huismussen. Hij organiseerde een vereniging voor de invoer van buitenlandse vogels, opgericht in Albany.
Een mannelijke huismus
Andere zogenaamde "mussen
Sommige ornithologen dachten dat de Estrildidvinken tot dezelfde familie behoorden als mussen. Nu behoren ze echter tot een andere familie, de Estrildidae.
Er is ook een groep die "Amerikaanse mussen" of "mussen van de Nieuwe Wereld" wordt genoemd. Deze behoren ook tot een andere familie, de Emberizidae (gorzen).
De heggenmus (ook wel heggenmus of accentor genoemd) Prunella modularis is ook geen echte mus. Hij behoort tot een andere familie, de Prunellidae. Hij wordt alleen een mus genoemd omdat mensen alle kleine bruine vogels 'mussen' noemden. Vogelaars noemen ze dan allemaal LBJ's (little brown jobs) omdat ze meestal zo moeilijk uit elkaar te houden zijn.
Beschrijving
De huismus is een kleine vogel. Hij is tussen de 14-18 centimeter lang. Hij weegt tussen de 24-39,5 gram. Vrouwtjes zijn kleiner dan mannetjes.
Mannelijke en vrouwelijke huismussen hebben verschillende kleuren. Het mannetje is bruin, grijs en wit. Het heeft een zwarte keel. Het vrouwtje en de jonge huismussen zijn bruin en donkergeel of crème. Ze hebben strepen op hun kop en vleugels.
Habitat
De huismus leeft dicht bij mensen, vaak in de buurt van menselijke huizen in steden. Hij leeft ook in de buurt van boerderijen en maakt een nest in een struik of kleine boom. Hij kan twee of drie broedsels per jaar krijgen. Dit betekent dat hij elk jaar twee of drie sets eieren en kuikens heeft.
De nestplaatsen zijn gevarieerd, maar holtes hebben de voorkeur. Nesten worden meestal gebouwd in de dakranden en andere spleten van huizen. Gaten in kliffen en oevers, of boomholtes, worden ook gebruikt.p52–57 Soms graaft een mus zijn eigen nesten in zandbanken of rotte takken. Vaker gebruikt hij de nesten van andere vogels, zoals zwaluwnesten in oevers en kliffen, en oude boomholtes. Hij gebruikt vaak verlaten nesten. Soms neemt hij actieve nesten over door de bewoners te verjagen of te doden. Boomholten worden in Noord-Amerika vaker gebruikt dan in Europa. Hierdoor concurreren de mussen met bluebirds en andere Noord-Amerikaanse holenbroeders, waardoor de inheemse vogelpopulatie afneemt.
Behoud
Het aantal huismussen in het Verenigd Koninkrijk is gedaald, misschien omdat hun habitat in heggen is afgenomen. Ze zijn nu "bedreigd" in het Verenigd Koninkrijk. In andere landen komt de vogel echter nog veel voor. Heggen zijn noodzakelijk voor de vogel omdat roofdieren meestal niet bij hun nesten kunnen komen. Tegen eksters (bijvoorbeeld) zouden ze zich niet kunnen verdedigen als ze tegenover elkaar stonden.
Eieren van Passer domesticus domesticus
Mussen in Mao's China
Mussen eten wat graan. Dus besloot Mao dat mussen in China moesten worden geëlimineerd. Het resultaat was een rampzalige hongersnood, met een graanopbrengst die nog maar een fractie was van wat er voordien was. Blijkbaar wist niemand genoeg over mussen. Het zijn belangrijke roofdieren van sprinkhanen. Met weinig mussen floreerden de sprinkhanen en aten veel van het graan op. In een autocratie is het moeilijk om leiders te vertellen dat ze het mis hebben.
- In de provincie Sichuan bleven de aan de centrale overheid gemelde aantallen stijgen, hoewel het ingezamelde graan van 1958 tot 1961 afnam.
- In Gansu daalde de graanopbrengst van 1957 tot 1961 met 4.273.000 ton. De kloof tussen de verwachte hoeveelheid en de werkelijke hoeveelheid graan leidde tot grootschalige hongersnood in Mao's China.
Vragen en antwoorden
V: Wat is een mus?
A: Een mus is een lid van het geslacht Passer, dat zijn kleine zangvogels die behoren tot de familie Passeridae.
V: Waar maken mussen vaak hun nest?
A: Mussen maken hun nesten vaak in de buurt van huizen of gebouwen, waardoor ze een van de gemakkelijkste vogels zijn om in het wild te zien.
V: Hoeveel soorten mussen zijn er in de wereld?
A: Er zijn ongeveer 30 soorten mussen in de wereld.
V: Wat is de bekendste mus?
A: De bekendste mus is de huismus, Passer domesticus.
V: Zijn er nog andere geslachten die soms tot de mussengroep worden gerekend?
A: Ja, sommige autoriteiten plaatsen andere geslachten in de mussengroep, zoals Petronia (rotsmussen), Carpospiza (bleke rotsvink) en Montifringilla (sneeuwvinken).
Zoek in de encyclopedie