Wat is bloedplasma? Definitie, samenstelling en medisch gebruik
Wat is bloedplasma? Ontdek definitie, samenstelling, medische toepassingen, bereidingswijze en verschil met serum — helder uitgelegd voor patiënten en zorgprofessionals.
Bloedplasma is het gele vloeibare deel van bloed. In normaal bloed zijn de bloedcellen in het plasma gesuspendeerd.
Plasma maakt ongeveer 55% van het totale bloedvolume uit. Het is voornamelijk water (90% van het volume) en bevat opgeloste eiwitten, glucose, stollingsfactoren, minerale ionen, hormonen en kooldioxide. Plasma is het transportmedium voor de uitscheiding.
In ziekenhuizen wordt bloedplasma zo bereid. Een antistollingsmiddel stopt de bloedstolling. Vervolgens worden de buisjes bloed heel snel in een centrifuge gesponnen. De bloedcellen gaan naar de bodem van de buisjes. Het plasma wordt in een andere container gegoten.
Ziekenhuizen kunnen de patiënten:
- Zoutoplossing (zuiver water plus zout) voor bloedvolume. Dit kan in geval van nood snel gebeuren.
- Bloedplasma.
- Verpakte rode cellen.
- Volbloed.
Bloedserum is bloedplasma zonder fibrinogeen of de andere stollingsfactoren (d.w.z. volbloed minus zowel de cellen als de stollingsfactoren).
Plasmaferese is een medische therapie waarbij bloedplasma wordt afgenomen, behandeld en weer in de patiënt wordt gestopt.
Samenstelling van plasma
Naast water bevat plasma diverse opgeloste stoffen en cellulaire restproducten. Belangrijke componenten zijn:
- Eiwitten: vooral albumine (belangrijk voor het handhaven van de colloïd osmotische druk), globulinen (waaronder immunoglobulinen of antistoffen) en stollingsfactoren zoals fibrinogeen.
- Elektrolyten: natrium, kalium, chloride, calcium en andere ionen die de vochtbalans en zenuw- en spierfunctie regelen.
- Nutriënten en metabolieten: glucose, vetten, aminozuren en afvalstoffen zoals ureum en bilirubine.
- Gassen en hormonen: opgelost kooldioxide, zuurstof in kleine hoeveelheden en verschillende hormonen die signalen door het lichaam sturen.
Belangrijke functies van plasma
- Transport van voedingsstoffen, afvalstoffen, hormonen en geneesmiddelen door het lichaam.
- Handhaven van de bloeddruk en het bloedvolume (albumine speelt hierin een grote rol).
- Opslag en distributie van stollingsfactoren die bloeding helpen stoppen.
- Immuunfunctie door antistoffen en andere afweerstoffen.
- Bufferen van zuurgraad (pH) van het bloed.
Medisch gebruik van plasma
Medisch wordt plasma voor verschillende doeleinden gebruikt:
- Transfusies bij patiënten met uitgebreide bloedingen, stollingsstoornissen of bij massale transfusies om stollingsfactoren en volume aan te vullen.
- Behandeling van specifieke aandoeningen: bij leverfalen (waar stollingsfactoren onvoldoende worden aangemaakt), ernstige brandwonden en bepaalde intoxicaties kan plasma nodig zijn.
- Plasma-afgeleide producten: uit gedoneerd plasma worden geneesmiddelen bereid zoals immuunglobulinen (voor immuundeficiënties), albumine (voor volume- en eiwitverlies) en gespecificeerde stollingsfactorconcentraten (bijv. factor VIII en IX bij hemofilie).
- Plasmaferese (uitwisselingsbehandeling): zie hieronder; toegepast bij auto-immuunziekten zoals TTP (thrombotisch trombocytopenisch purpura), bepaalde neurologische aandoeningen en andere indicaties.
Plasmaferese: werkwijze en indicaties
Bij plasmaferese wordt bloed uit de patiënt of donor gehaald, gescheiden in cellen en plasma en vervolgens worden de cellen teruggegeven met vervangende vloeistof (gedoneerd plasma of albumine). Het doel is schadelijke stoffen of auto-antistoffen uit het plasma te verwijderen en/of plasmacomponenten te vervangen. Veelvoorkomende indicaties zijn:
- TTP en sommige andere hematologische aandoeningen.
- Zware auto-immuunziekten (bijvoorbeeld ernstige myasthenia gravis of Guillain-Barré syndroom) wanneer snel verwijderen van auto-antistoffen noodzakelijk is.
- Soms bij intoxikaties of specifieke immunologische aandoeningen.
Winnen van plasma en opslag
Plasma kan worden verkregen uit volbloeddonaties (door centrifugatie) of rechtstreeks via plasmapherese waarbij alleen plasma van de donor wordt verzameld en de bloedcellen teruggegeven. Verzameld plasma wordt vaak ingevroren (bijv. fresh frozen plasma, FFP) om stollingsfactoren te bewaren. De exacte bewaartijden en temperaturen verschillen per land en richtlijnen, maar ingevroren plasma kan langere tijd bewaard worden tot het wordt ontdooid voor gebruik.
Compatibiliteit en veiligheidsaspecten
Bij plasma-transfusies is ABO-compatibiliteit belangrijk: plasma bevat antistoffen tegen bepaalde bloedgroepen, daarom komt AB-plasma vaak in aanmerking als 'universeel' donorplasma omdat het weinig of geen anti-A of anti-B antistoffen bevat. Rh-compatibiliteit speelt bij plasma minder vaak een rol dan bij rode bloedcellen.
Veiligheidsmaatregelen omvatten donorselectie, serologische en nucleïnezuren-tests op infecties (zoals HIV, hepatitis B en C, syfilis), en soms aanvullende pathogen-reductietechnieken. Ondanks deze maatregelen blijven risico's bestaan, zoals transfusiereacties (allergisch, anafylactisch), volume-overbelasting (TACO) en zeer zeldzame maar ernstige longcomplicaties (TRALI).
Verschil tussen plasma en serum
Het eerder genoemde bloedserum is wat overblijft nadat bloed is laten stollen en de stollingsfactoren (zoals fibrinogeen) zijn gebruikt om een stolsel te vormen. Serum bevat dus geen fibrinogeen of andere stollingsfactoren, terwijl plasma deze wel bevat. Klinisch worden zowel plasma als serum gebruikt voor diagnostische tests en therapeutische toepassingen, afhankelijk van wat er moet worden onderzocht of aangevuld.
Praktische punten voor patiënten
- Als u een transfusie nodig heeft, zal het medische team de noodzaak, voordelen en mogelijke risico's uitleggen.
- Bij donatie van plasma gelden strikte eisen en controles om de veiligheid van ontvangers te waarborgen.
- Als u vragen heeft over plasmaferese of het ontvangen van plasma, bespreek dit met uw behandelend arts of transfusiedienst.
Bloedplasma in een plastic zak.
Opslag
Het hele plasma kan bevroren worden opgeslagen, of het kan droog worden opgeslagen. Gedroogd plasma kan overal ter wereld worden gevlogen en is van vitaal belang voor de strijdkrachten. De methode werd in 1940 in de Verenigde Staten uitgevonden en in de Tweede Wereldoorlog op grote schaal gebruikt. De Army/Navy standaard verpakking was twee blikken met elk 400cc flessen. De ene bevatte het plasma, de andere gedestilleerd (zuiver) water. Het plasma kon in drie minuten worden gerestaureerd en bleef ongeveer vier uur vers.
Vragen en antwoorden
V: Wat is bloedplasma?
A: Bloedplasma is het gele, vloeibare deel van het bloed dat ongeveer 55% van het totale bloedvolume uitmaakt.
V: Waaruit bestaat plasma?
A: Plasma bestaat voornamelijk uit water (ongeveer 90% van het volume) en bevat opgeloste eiwitten, glucose, stollingsfactoren, minerale ionen, hormonen en kooldioxide.
V: Hoe wordt bloedplasma in ziekenhuizen bereid?
A: Er wordt een antistollingsmiddel gebruikt om de bloedstolling te stoppen en de buisjes bloed worden zeer snel rondgedraaid in een centrifuge. De bloedcellen gaan naar de bodem van de buisjes en het plasma wordt in een andere container gegoten.
V: Wat zijn de verschillende soorten bloedproducten die ziekenhuizen aan patiënten kunnen geven?
A: Ziekenhuizen kunnen patiënten een zoutoplossing (zuiver water plus zout) geven voor het bloedvolume, bloedplasma, verpakte rode bloedcellen, volbloed en bloedserum (dat is bloedplasma zonder fibrinogeen of andere stollingsfactoren).
V: Wat is plasmaferese?
A: Plasmaferese is een medische therapie waarbij bloedplasma uit de patiënt wordt gehaald, behandeld en vervolgens weer ingebracht.
V: Wat is de rol van plasma bij uitscheiding?
A: Plasma is het transportmedium voor uitscheiding.
V: Hoeveel water zit er in plasma?
A: Plasma bestaat voornamelijk uit water (ongeveer 90% van het volume).
Zoek in de encyclopedie