Mary Leakey (6 februari 1913 – 9 december 1996) was een Britse archeologe en paleoantropologe die een groot deel van haar leven in Oost-Afrika, in Tanzania en Kenia, heeft gewerkt. Ze is vooral bekend om haar nauwkeurige veldwerk, haar vaardigheden als tekenares van fossielen en om meerdere wereldberoemde ontdekkingen die onze kennis van vroege primaten en menselijke afkomst ingrijpend hebben veranderd.
Vroege carrière en belangrijke vondsten
Als jonge onderzoekster ontdekte Mary onder andere de eerste vrijwel complete gefossiliseerde Proconsul-schedel, een uitgestorven primaat die op Rusinga Island werd gevonden en die kenmerken vertoont van zowel eerdere apen uit de Oude Wereld als van latere apensoorten. De plaats van Proconsul in de evolutie van primaten is complex en werd door deze vondst belangrijker gedocumenteerd.
In Olduvai Gorge deed zij een van haar beroemdste vondsten: de robuuste schedel die aanvankelijk bekend werd als Zinjanthropus (later meestal geclassificeerd als Paranthropus boisei). Deze schedel toonde duidelijke kenmerken van een robuuste lijn van homininen en kreeg veel aandacht omdat zij op een directe en spectaculaire manier liet zien dat meerdere takken van mensachtige soorten naast elkaar bestonden.
Werk in Olduvai Gorge en classificatie van werktuigen
Samen met haar echtgenoot, Louis Leakey, werkte Mary jarenlang in Olduvai Gorge. Het echtpaar bracht uitstekende collecties werktuigen en fossielen van oude hominins aan het licht bracht. Mary ontwikkelde een systematische methode voor het classificeren van de stenen werktuigen die in Olduvai werden gevonden, wat hielp om stratigrafie, datering en gedragsinterpretaties van vroege werktuiggebruikers veel nauwkeuriger te maken. Ze introduceerde en perfectioneerde bovendien zorgvuldige opgravingsmethoden en het zeven van sedimenten, waardoor ook kleine artefacten en botfragmenten behouden konden blijven.
Laetoli en bewijs voor bipedalisme
Een van haar meest ingrijpende ontdekkingen zijn de voetafdrukken van Laetoli, die zij in de jaren 1970 opgroef (de vondst die wereldwijd veel aandacht kreeg dateert uit 1978). Deze afdrukken, bewaard in aslagen en gedateerd op ongeveer 3,6 miljoen jaar, tonen onmiskenbare sporen van rechtop lopen en werden later geassocieerd met homininen zoals Australopithecus. De Laetoli-afdrukken leverden overtuigend fysiek bewijs dat bipedalisme al zeer vroeg in de menselijke afstamming aanwezig was.
Leiderschap en nalatenschap
In 1960 werd Mary officieel directeur van de opgravingen in Olduvai en bouwde ze een eigen staf en onderzoekspraktijk op. Na de dood van haar man in 1972 bleef zij een vooraanstaande figuur in de paleoantropologie en speelde een belangrijke rol bij het opleiden van de volgende generatie veldonderzoekers, onder wie haar zoon Richard. Door haar nauwgezetheid, publicaties en lange carrière heeft ze een blijvende invloed gehad op de methoden en interpretaties binnen de studie van vroegmenselijke evolutie.
Mary Leakey stierf in 1996; haar werk wordt nog steeds geroemd om de grondigheid van de veldmethoden, de kwaliteit van de vondsten en de duidelijke bijdrage aan ons begrip van zowel primaten als vroege homininen. Haar ontdekkingen — van Proconsul-vondsten tot de Laetoli-voetafdrukken en de robuuste Olduvai-schedel — behoren tot de mijlpalen in de paleoantropologie.
