Cato de Jongere (Marcus Porcius Cato Uticensis) — Romeins politicus en stoïcijn

Cato de Jongere — onverzettelijke Romeinse politicus en stoïcijn; principiële redenaar, bestrijder van corruptie en felle tegenstander van Julius Caesar. Lees zijn leven en idealen.

Cato de Jongere (Marcus Porcius Cato Uticensis, 95 v. Chr., Rome – april 46 v. Chr., Utica) was een invloedrijke politicus en staatsman in de late Romeinse Republiek en een vurig aanhanger van de stoïcijnse filosofie. Hij stond bekend als Cato Minor om hem te onderscheiden van zijn overgrootvader (Cato de Oudere). Cato was een krachtig redenaar en genoot grote reputatie vanwege zijn persoonlijke integriteit: hij liet zich niet omkopen en verzette zich openlijk tegen de wijdverbreide politieke corruptie van zijn tijd. Zijn koppigheid en onverzettelijkheid maakten hem tot een van de bekendste tegenstanders van Julius Caesar.

Leven en achtergrond

Cato werd geboren in een familie die trots was op haar oude republikeinse tradities en soberheid. Al op jonge leeftijd viel zijn strengheid en ernst op; volgens Plutarchus hadden zijn leeftijdgenoten veel respect voor hem. Plutarchus vertelt een verhaal over het immense respect dat Cato's leeftijdgenoten voor hem hadden, zelfs al op jonge leeftijd. Tijdens een Romeins ritueel militair spel, "Troje" genaamd, waaraan alle aristocratische tieners deelnamen als een soort "coming of age" ceremonie, werd te paard een schijngevecht met houten wapens opgevoerd. Terwijl het kind van een van Sulla's surrogaten door de volwassen organisatoren werd uitgekozen om een van de "teams" te leiden, weigerde het team hem te volgen vanwege zijn karakter, en toen hen uiteindelijk werd gevraagd wie zij zouden volgen, kozen de jongens unaniem voor Cato. Dit vroege respect weerspiegelt zijn reputatie van plichtsbesef en morele strengheid die hem zijn hele leven zou kenmerken.

Politieke opstelling en carrière

In de politiek profileerde Cato zich als verdediger van de traditionele republikeinse instellingen en vrijheden. Hij behoorde tot de conservatieve factie van de senaat en verzette zich tegen maatregelen die hij als bedreiging voor de republiek zag. Cato gebruikte zijn talent als spreker en zijn prestige om wetten en politieke machtsgreep te bekritiseren en soms te blokkeren. Zijn afkeer van persoonlijk gewin en zijn onverzettelijkheid maakten hem zowel bewonderd als gehaten: bewonderd door wie de oude orde wilden bewaren, geërgerd door politiekers die pragmatische compromissen zochten.

Stoïcijnse levenshouding

Het stoïcisme speelde een centrale rol in Cato's denken en gedrag. Hij streefde naar zelfbeheersing, plichtsbesef en een leven in overeenstemming met de rede. Die levenshouding kwam tot uiting in eenvoudige kledij, sobere eetgewoonten en een openbare afkeer van luxe. Cato stelde morele principes boven politieke gemakken en geloofde dat deugd belangrijker was dan persoonlijk succes of veiligheid.

Conflict met Caesar en dood

Het onverzoenlijke karakter van Cato leidde uiteindelijk tot een bitter conflict met Julius Caesar en diens bondgenoten. In de burgeroorlog die volgde koos Cato de zijde van de senaat en steunde hij Pompeius als leider van het verzet tegen Caesar. Na de beslissende nederlaag van de senatale legers in Noord-Afrika (o.a. bij Thapsus, 46 v.Chr.) zag Cato geen toekomst voor de republiek onder Caesar. Hij trok zich terug in Utica, waar hij kort daarna zelfmoord pleegde — een daad die hij zelf als een laatste politiek en moreel statement zag: liever de dood dan leven onder een heerser die volgens hem de republiek had ondermijnd. Zijn bijnaam "Uticensis" verwijst naar de plaats van zijn dood.

Nalatenschap

Cato's reputatie als symbool van republikeinse deugd en onwrikbare integriteit heeft hem tot lang na zijn dood beroemd gemaakt. Klassieke schrijvers zoals Cicero en Plutarchus beschreven hem vaak als toonbeeld van plichtsbesef. In latere tijden inspireerde zijn houding schrijvers, denkers en politieke bewegingen die de deugden van burgerlijk plichtsbesef en verzet tegen tirannie prezen. Zijn leven en daad worden vaak aangehaald in discussies over politieke integriteit, burgerplicht en het spanningsveld tussen principes en praktisch staatsmanschap.

Cato's politieke en militaire carrière

Als militair tribuun werd Cato in 67 v. Chr. op 28-jarige leeftijd naar Macedonië gestuurd. Hij kreeg het bevel over een legioen. Hij leidde zijn mannen van het front en deelde hun werk, voedsel en slaapvertrekken. Hij was streng in discipline en bestraffing maar was populair bij zijn legionairs. Toen hij in Macedonië was, vernam hij dat zijn broer Caepio in Thracië op sterven lag. Hij ging op weg om hem te bezoeken, maar zijn broer stierf voordat hij aankwam. Cato was overweldigd door verdriet en voor één keer spaarde hij kosten noch moeite om overdadige begrafenisceremonies te organiseren.

Quaestor

Bij zijn terugkeer naar Rome in 65 v. Chr. werd Cato tot quaestor gekozen. Een van zijn eerste stappen was het vervolgen van voormalige quaestoren voor misbruik van fondsen en oneerlijkheid. Cato vervolgde ook Sulla's informanten, die tijdens Sulla's dictatuur als koppensnellers hadden gefungeerd. Cato deed dit zelfs wanneer de mannen goede politieke connecties hadden. Aan het eind van het jaar trad Cato onder gejuich van het volk terug uit zijn quaestoraat, maar hij hield nooit op de schatkist in de gaten te houden, altijd op zoek naar onregelmatigheden.

Als senator was Cato nauwgezet en vastberaden. Hij miste nooit een zitting van de Senaat en bekritiseerde openlijk degenen die dat wel deden. Vanaf het begin schaarde hij zich achter de Optimaten, de conservatieve factie van de Senaat. Veel van de Optimates waren in die tijd persoonlijke vrienden van Sulla, die Cato al sinds zijn jeugd verachtte, maar Cato probeerde naam te maken door zijn factie terug te brengen naar haar zuiver republikeinse wortels.

Tribuun van het plebs

In 63 v. Chr. werd hij gekozen tot tribuun van het plebs voor het volgende jaar. Hij hielp de consul Cicero bij het oplossen van de Catilijnse samenzwering. Lucius Sergius Catilina, een adellijke patriciër, leidde een opstand tegen de staat en verzamelde een leger in Etrurië.

Toen Cicero een complot ontdekte tegen de consuls en andere magistraten in Rome, arresteerde hij de samenzweerders. Cicero stelde voor hen zonder vorm van proces te executeren (wat niet rechtmatig was). In de discussie in de Senaat was Julius Caesar het ermee eens dat de samenzweerders schuldig waren, maar hij pleitte ervoor hen "voor de zekerheid" over de Italiaanse steden te verdelen. Cato daarentegen betoogde dat de doodstraf noodzakelijk was om verraad te ontmoedigen: het was dwaasheid om de schuld van de samenzweerders af te wachten. Overtuigd door Cato's argument, keurde de Senaat Cicero's voorstel goed, en de samenzweerders werden terechtgesteld. Het grootste deel van Catilina's leger verliet het veld, zoals Cato had voorspeld.

Cato tegen Caesar

Cato was een aanhanger van Pompeius, en zette de strijd voort nadat Pompeius dood was. De anti-Caesar troepen, bekend als de Optimates (ruwweg, de "Goede Kerels") werden versterkt door troepen van plaatselijke heersers. Zij telden ongeveer acht legioenen (40.000 man) plus zestig olifanten. Caesar versloeg de Optimates in de Slag bij Thapsus in het huidige Tunesië, Noord-Afrika. Cato nam niet daadwerkelijk deel aan de slag, die werd geleid door een collega, en pleegde zelfmoord na de nederlaag. Ongeveer 10.000 vijandelijke soldaten wilden zich aan Caesar overgeven, maar werden in plaats daarvan door Caesars leger afgeslacht. Dit was ongebruikelijk voor Caesar, die bekend stond als een barmhartige overwinnaar. Een verklaring hiervoor is niet bekend.

Propagandabeker van Cato (de linker beker, de rechter is opgedragen aan Catilina), voor zijn verkiezingscampagne voor Tribuun van de Plebs in 62 v.C. (linker beker). Deze bekers, gevuld met eten of drinken, werden in de straten uitgedeeld aan het volk, en droegen een inscriptie die de kandidaat steunde bij de verkiezing

Vragen en antwoorden

V: Wie was Cato de Jongere?

V: Wanneer en waar werd Cato de Jongere geboren?

V: Wat is de band van Cato de Jongere met de Stoïcijnse filosofie?

V: Waarom stond Cato de Jonge bekend als "Cato Minor"?

V: Wat vond Cato de Jongere van politieke corruptie?

V: Wat is een verhaal waaruit de goede reputatie van Cato de Jongere onder zijn gelijken blijkt?

V: Met wie had Cato de Jongere een langdurig conflict?

Zoek op letter